شکل ۳٫۱ ترازوی دیجیتال ………………………………………………………………………………………………………………………… ۵۹
شکل ۳٫۲ دینامومتر همه کاره ……………………………………………………………………………………………………………………. ۵۹
شکل ۳٫۳ زمان سنج ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۵۹
شکل ۳٫۴ استخر و سالن ورزشی ………………………………………………………………………………………………………………… ۶۰
عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد: تاثیر سه شیوه تمرینی در آب، خشکی و الکتروتراپی بر قدرت و سرعت راه رفتن زنان سالمند مبتلا به استئوآرتریت زانو
چکیده پایان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده): امروزه بخش زیادی از جمعیت جهان را سالمندان تشکیل می دهند و باتوجه به پیشرفت علم، این جمعیت در حال افزایش است و استئوآرتریت شایع ترین بیماری مفصلی انسان و بخصوص سالمندان می باشد. این بیماران علاوه بر ناتوانی حرکتی، دچار ضعف عضلات اندام تحتانی می شوند و با گذشت زمان ضعف عضلانی بیشتر و سرعت راه رفتن کاهش می یابد. بیماران مبتلا به استئوآرتریت که از روش دارویی استفاده می کنند با عوارض جانبی گسترده این داروها و برطرف نشدن علائم بیماری مواجه می شوند در نتیجه استفاده از روش های غیر دارویی که هزینه کمتر و عوارض خاصی ندارد بسیار حائز اهمیت بود. هدف از انجام این تحقیق، تأثیر سه شیوه تمرین در آب، خشکی و الکتروتراپی بر قدرت اندام تحتانی و سرعت راه رفتن زنان سالمند مبتلا به استئوآرتریت زانو، می باشد. از ۵۵ زن سالمند(با میانگین و انحراف استاندارد سنی ۴٫۰۵±۵۷٫۲۵ سال، وزن ۵٫۳۰±۶۳٫۴۵ کیلوگرم، قد ۰٫۰۲±۱٫۵۶ متر) مبتلا به استئوآرتریت یک طرفه درجه ۱و۲ که به صورت تصادفی از بیماران بیمارستان فاطمه زهرا(س) انتخاب شده بودند، استفاده شد و سپس آزمودنی ها به چهار گروه(سه گروه تمرینی و یک گروه کنترل) تقسیم شدند و آزمودنی های دو گروه تمرین در آب و خشکی تمرینات یکسان قدرتی را در استخر و سالن ورزشی به مدت شش هفته انجام دادند و برنامه گروه الکتروتراپی که شامل اولتراسوند، TENS و مادون قرمز بود را در بیمارستان تحت نظر فیزیوتراپیست به مدت شش هفته انجام پذیرفت. میزان قدرت اندام تحتانی به وسیله کابل تنیسومتر در حالت نشسته روی صندلی از طریق فلکشن و اکستنشن زانو صورت گرفت و در نهایت از میانگین فلکشن و اکستنشن به عنوان داده اصلی استفاده شد. سرعت راه رفتن آزمودنی ها به وسیله متر نواری و کرنومتر، طول گام و فرکانس گام اندازه گیری شد و به وسیله فرمول ۳-۱، سرعت نهایی به دست آمد. هر دو فاکتور قدرت و سرعت در دو نوبت قبل و بعد تمرینات اندازه گیری شد. پس از اتمام تمرینات و جمع آوری داده ها از آمار توصیفی به منظور بررسی تفاوت های خصوصیات گروه ها، مشخصات فردی آزمودنی ها استفاده شد و در آمار استنباطی پس از تشخیص نرمال بودن مشاهدات مربوط به سه متغیر تمرین در آب، خشکی و الکتروتراپی با بهره گرفتن از آزمون کلموگروف-اسمیرنوف، از آزمون تحلیل کواریانس استفاده شد و سپس به منظور بررسی اختلاف اثرگذاری روش های تمرینی با تفاضل گیری از اندازه های پس آزمون و پیش آزمون بدست آمده و با بهره گرفتن از روش تحلیل واریانس یکطرفه و آزمون های مقایسات زوجی LSD تفاوت بین میزان اثرگذاری آنها روی هر یک از متغیرهای سرعت و قدرت در سطح معناداری p≤۰٫۰۵ انجام شد. نتایج بهبود معناداری را در دو متغییر قدرت اندام تحتانی و سرعت راه رفتن، برای همه گروه ها نشان داد (p≤۰٫۰۵). همچنین سطح معناداری آزمون تحلیل واریانس برای سرعت راه رفتن که بزرگتر از خطای نوع اول ۰۵/۰ است نیز نتیجه داد که اثرگذاری روش های تمرینی مورد مطالعه بر روی سرعت راه رفتن این دسته از سالمندان یکسان است ولی با توجه به اختلاف میانگین ها برای این مقایسات مشاهده شد که روش تمرین در آب دارای بیشترین اختلاف میانگین با روش الکتروتراپی می باشد و پس از آن اختلاف آن با روش خشکی قرار دارد. با توجه به مثبت بودن اختلاف میانگین روش تمرین در آب با میانگین دو روش دیگر نتیجه می گیریم که روش تمرین در آب دارای بیشترین اثر گذاری (بزرگترین مقادیر اختلاف در نوبت پس آزمون نسبت به نوبت پیش آزمون) بر روی قدرت عضلانی اندام تحتانی می باشد. پس از آن روش خشکی و سپس روش الکتروتراپی دارای بیشترین اثرگذاری بر روی این متغیر می باشند.

فصل اول:
کلیات
پژوهش

• • 1. 1. مقدمه

     

     

تربیت بدنی و ورزش در سال های اخیر دستخوش تحولاتی اساسی شده و در حال دنیایی از مفاهیم در این رشته عملی پیش روی بشر قرار گرفته است. پیشرفت های علمی در تربیت بدنی باعث شده است که در این رشته علاوه بر فعالیت های ورزشی به حوزه هایی همچون پزشکی خدمت کند. در درمان بسیاری از بیماری ها علاوه بر دارو درمانی از روش های دیگری در حوزه ی درمان بدنی مدد می جوید. در سال های اخیر علاقه گرایش به سمت درمان های غیر دارویی بیشتر از درمان های دارویی بود و روز به روز در آمار داوطلبین استفاده از این روش ها می شود(کلین سایل ۲۰۰۱، ترجمه اعزازی ۱۳۸۳).
هدف اصلی درمان استئوآرتریت، تسکین علائم، حفظ و بهبود کارایی مفصل، کاهش ناتوانی بیمار، کم کردن خطر پیشرفت بیماری است. در خصوص بیماران مبتلا به استئوآرتریت، درمان های متعددی از جمله آموزش های ساده به بیمار، وسایل کمکی، فیزیوتراپی درمان طبی شامل داروهای عمومی و موضعی و حتی جراحی به کار گرفته می شود. با توجه به تاثیراتی که این بیماری بر فعالیت های روزانه افراد می گذارد و موجب درد فراوان و کاهش بازده عملکردی می گردد. همچنین با توجه به مخارج دارویی این بیماری، به طور گسترده می تواند در یک جامعه علاوه بر تاثیرگذاری آن روی سلامت افراد، روی اقتصاد و نیروی کاری یک جامعه نیز تاثیر بسزایی داشته باشد(بدایت ۱۳۸۴).
در میان راه های درمان استئوآرتریت به نظر می رسد که ورزش و الکتروتراپی از شیوه های موثر و ارزان و بدون عوارض است که مورد استقبال این بیماران قرار گرفته است. در این تحقیق در نظر است تاثیر شیوه های مختلف تمرین بر عملکرد زنان سالمند مبتلا به استئوآرتریت زانو مورد بررسی قرار گیرد.

• • 1. 1. بیان مسئله

     

     

امروزه بخش زیادی از جمعیت جهان را سالمندان تشکیل می دهند و باتوجه به پیشرفت علم می توان گفت این جمعیت در حال افزایش است و استئوآرتریت شایع ترین بیماری مفصلی انسان و بخصوص سالمندان می باشد، در بین افراد مسن، آرتروز مهمترین علت منجر به ناتوانی مزمن در کشورهای پیشرفته می باشد. اکثر سالمندان به علت آرتروز زانو یا ران بدون کمک قادر به برخاستن از رختخواب و رفتن به دست شویی نمی باشند. براساس یافته های رادیولوژیکی در کشورهای غربی، شیوع استئوآرتریت زانو در افراد زیر ۴۵ سال ۲%، در افراد ۴۵ تا ۶۴ سال ۳۰% و در افراد مسن تر از ۶۵ سال ۶۸% دیده شده است در کشورهای صنعتی و در حال توسعه، میزان توجه به استئوآرتریت به عنوان یک علت مهم برای درد و ناتوانی رو به افزایش می باشد(شریعت پناهی ۱۳۸۳). در برخی از جوامع از جمله ایران نیز به علت عادات خاص که سبب فشار بیشتر به مفصل زانو می شود و استئوآرتریت زانو شایع تر بوده و در سنین پائین تر تظاهر می کند. با وجود روش های درمانی متعددی که در این بیماران به کار رفته است، ولی متاسفانه هیچ درمان قطعی برای آن یافت نشده است و با وجود صرف زمان طولانی و هزینه مالی بالا نهایتاً علائم بیماری کماکان ادامه داشته و فرایند بیماری پیشرفت کرده است و این بیماری در مقایسه با بیماری های جدی تری مثل سرطان یا سکته مغزی، استئوآرتریت را می توان مسئول موارد بیشتری از ناتوانی کامل در افراد مسن در نظر گرفت(جمشیدی ۱۳۷۹).
زانو به عنوان یکی از مفاصل متحمل وزن به طور مکرر در معرض فشارهای موضعی قرار دارد، غضروف مفصلی سطح متحمل وزن بوده و ساختمان آن برای مقاومت در مقابل تماس مکرر تغییر شکل قابل توجه در این سطح در طول زمان ساخته شده است، این بافت نیروی وارده را به وسیله ویژگی های مخصوص خود (مثل قابلیت پذیرش فشار، قابلیت کشش و غیره) پخش می کند و غضروف مفصلی علی رغم قرار گرفتن در معرض نیروهای فشاری زیاد در حین فعالیت روزمره سالم باقی می ماند، اعمال نیروی بیش از حد باعث تخریب غضروف مفصلی می شود، استئوآرتریت نوعی بیماری مفصلی است که با فرسایش غضروف مفصلی همراه است به طوری که غضروف های انتهای استخوان به تدریج و به طور پیشرونده نازک شده و از بین می رود و در نتیجه استخوان های این مفاصل به هم ساییده می شود و همچنین در سطح مفصلی تکه های استخوانی تشکیل می شود. ممکن است در داخل غضروف مفصلی زخم های عمیق به وجود آید و بافت ترمیمی ساخته شود، این بافت در تحمل فشارهای مکانیکی کارایی غضروف مفصل قبلی را ندارد و روند تخریب مفصل ادامه خواهد داشت(امینی مقدم ۱۳۸۶).
علت دقیق این بیماری تاکنون شناخته نشده است عوامل زیادی که می تواند در ابتلا به این بیماری موثر باشد از قبیل اضافه وزن، نقایص مادرزادی، سن بالا، جنسیت، مسایل ژنتیکی، استفاده بیش از حد از مفاصل، ضربه، فعالیت های شدید ورزشی، مشاغل خاص، ناهنجاری های اسکلتی و بیماری های مفصلی و استخوانی می باشد، که بیشترین و موثرترین عامل در به وجود آمدن این بیماری افزایش سن می باشد عامل بعدی نیز می تواند جنسیت باشد که این بیماری در سنین زیر ۴۵ سال در مردان شایع تر است و در سنین بالاتر بیشتر زنان به این بیماری ابتلا دارند. از جمله علائم این بیماری می توان به درد، خشکی مفاصل، قفل شدن زانوها، کاهش دامنه حرکتی، تورم، احساس ناپایداری، ضعف عضله چهار سر ران اشاره کرد، مهمترین علائم درد و ناتوانی است که درد ناشی از فعالیت موجب کم تحرکی و کندی در انجام مسایل روزمره می شود و در نتیجه عضلات آتروفی شده و حتی افراد بدون کمک قادر به برخاستن از رختخواب و رفتن به دست شویی نمی باشند و این ناتوانی ها سبب مشکلات روحی و روانی افراد می شود(بدایت ۱۳۸۴).
از روش های درمانی متعددی که در بیماران مبتلا به استئوآرتریت به کار گرفته می شود می توان به درمان دارویی و غیر دارویی اشاره کرد، مسکن ها، داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی هستند که اساس درمان داروئی این بیماران است با این وجود عوارض جانبی گسترده این داروها (از جمله گوارش شدید) مصرف طولانی مدت آنها را با محدودیت های جدیدی مواجه می کند و از آن گذشته این داروها به ندرت علائم بیماری را کاملا برطرف کرده و باعث پیشگیری از تغییرات بیماری و بازگشت آنها به حالت طبیعی می شوند. روش های غیرداروئی مثل استفاده از تمرین در آب، تمرین در خشکی، الکتروتراپی ، لیزر درمانی و طب سوزنی و … که اخیراً برای درمان عارضه استفاده می شود که نسبت به روش های دارویی هزینه کمتری در بر دارد و عوارض خاصی نیز ندارد، این روش ها در صورت تاثیر مثبت می تواند گام مهمی در درمان این بیماران جلوگیری از عوارض ناخوشایند آن به شمار آیند. ازمیان این روش ها سه روش تمرین در آب، تمرین در خشکی و الکتروتراپی بیشتر مورد استقبال بیماران قرار گرفته است. از آن جایی که این عارضه به محدودیت حرکتی، ناتوانی شدید و از دست رفتن کارائی و ضعف عضلانی می گردد(جمشیدی ۱۳۷۹). اهداف درمانی بیماری باید شامل کاهش درد و ضعف بهبود عملکرد و دامنه حرکتی و تسهیل عملکرد فعالیت های روزانه باشد. در نتایج به دست آمده از مقالات اخیر ابهام و تناقضاتی در زمینه اینکه کدام یک از روش های غیر داروئی (تمرین در آب، تمرین در خشکی، الکتروتراپی) بر بیماران استئوآرتریت زانو موثرتر است، وجود دارد و پاسخ به این سوال می تواند گامی مهم در درمان این بیماری و جلوگیری از عوارض ناخوشایند آن به شمار می آید. به طور مشخص در این تحقیق تلاش شد به این پرسش پاسخ داده شود که:
آیا سه شیوه تمرینی در آب، در خشکی و الکتروتراپی بر قدرت و سرعت راه رفتن زنان سالمند مبتلا به استئوآرتریت زانو تاثیرگذار است؟ اگر پاسخ مثبت است میزان تاثیر کدام یک بیشتر است؟

• • 1. 1. اهمیت و ضرورت تحقیق

     

     

حوزه تحقیقاتی علوم ورزشی به عنوان یکی از متولیان سلامت و بهداشت جامعه، با توجه به توسعه و پیشرفت روز افزون قلمرو، امروزه همراه با علوم دیگر در یافتن روش های درمانی بهبود سلامتی افراد می کوشد. امروزه با پیشرفت علوم مختلف و کنترل بیماری های گوناگون طول عمر انسان افزایش یافته و تعداد سالمندان در جهان، در حال افزایش است، همچنین در حال حاضر جمعیت کشورهای در حال توسعه بسیار بیشتر از کشورهای پیشرفته است، از این رو در آینده نیز جمعیت سالمندان کشورهای در حال توسعه بسیار زیاد خواهد بود(مصدق راد ۱۳۸۶). بر طبق آخرین گزارشات مرکز آمار ایران از حدود ۷۵ میلیون نفر جمعیت ایران، حدودا ۱۰ میلیون نفر را سالمندان بالای ۵۵ سال تشکیل می دهند و این جمعیت همچنان رو به فزونی است. بنابراین شناسایی مشکلات سالمندان با هدف ارتقاء سطح سلامت آنها، امری ضروری می باشد(شریعت پناهی ۱۳۸۳).
استئوآرتریت شایع ترین بیماری مفصلی است که خسارات اقتصادی – اجتماعی آن قابل توجه است، و ۶۰ درصد سالمندان به این بیماری مبتلا می باشند در آینده نیز به دلیل افزایش سن جمعیت و شیوع بیشتر چاقی، تعداد افراد مبتلا به این بیماری افزایش خواهد یافت. عوارض جسمانی این بیماری نیز باعث می شود افراد در بسیاری از کارها محدود شوند و در واقع اختلال در حرکت و شیوه زندگی فرد را منجر خواهد شد، به طوری که در همان سالهای اول بیماری فرد در تغییراتی از قبیل روحی، روانی، اجتماعی و اقتصادی رخ می دهد و هزینه های زیادی که صرف درمان این بیماری می شود مشکلات را دو چندان می کند. بیشتر مبتلایان به این بیماری خانم ها هستند، دلایل زیادی از قبیل کم تحرکی، عوامل ژنتیکی می تواند دلیل این آمار باشد و این آمار در ایران به علت عادات نادرست بیشتر از سایر کشورهاست و در سنین پایین تر تظاهر می کند(کلین سایل ۲۰۰۱، ترجمه اعزازی ۱۳۸۳).
مفصل زانو بزرگترین و پیچیده ترین مفصل بدن است، کاهش کارآیی مفصل زانو به طور غیر مستقیم بر روی کارآیی، دامنه حرکتی و عملکرد مفاصل مچ و پا تاثیری دارد، با توجه به اهمیت مفصل زانو از لحاظ ایجاد ثباب و استحکام و تحمل وزن و هر گونه درد، ضایعه و یا ناهنجاری اسکلتی - عضلاتی آن موجب تسریع تغییرات دژنراتیو فرسایشی در سطح مفصل می شود(امینی مقدم ۱۳۸۶). به همین دلیل به استوآرتریت زانو را مشکل چند مفصلی تلقی می کنند به طوری که فرد مبتلا به استئوآرتریت زانو دامنه حرکتی مفصل مجاور و قدرت عضلات تحلیل می رود و رفته رفته افراد قدرت کافی برای راه رفتن ندارند و سرعت انجام کارها به شدت کاهش می یابد و گاهی اوقات فرد قادر به انجام فعالیت های روزمره خود نمی باشند. زیرا فرد به علت درد در هنگام انجام فعالیت ها تمایل به انجام کاری نخواهد داشت و در نتیجه این افراد دچار کاهش قدرت عضلات اندام تحتانی و سرعت راه رفتن خواهند شد و این عوامل می تواند فرد را به بی تحرکی سوق دهد و این بی تحرکی مفرط باعث پیشرفت سریع این بیماری شود و عوارض ناشی از آن مشکلات فراوانی برای فرد به بار خواهد آورد. این بیماری درمان های متعددی از قبیل دارویی و غیر دارویی دارد، با توجه به عوارض جانبی داروها(ضد دردها، ضد التهاب های غیر استروئیدی)، اثر بخش نبودن دائمی آن ها در درمان قابل استفاده نبودن برای همه افراد، ایجاد علت، مقاومت، اعتیاد به آن، استفاده از روش های غیر دارویی اهمیت پیدا می کند به این ترتیب امروزه علاقه و شور و ذوق پزشکان در استفاده از روش های غیر تهاجمی برای تسکین درد به صورت مکمل سایر روش ها به طور فزایندهای رو به افزایش است. روش های درمان غیر دارویی مثل استفاده از آب درمانی، تمرین در خشکی، الکتروتراپی، طب سوزنی، در کنار روش های درمان غیر دارویی به عنوان یک درمان مکمل بدون هزینه های درمانی بالا می تواند به بدن یا حداقل کاهش شدت بیماری مزبور و افزایش کیفیت زندگی افراد مبتلا کمک نماید. علاوه بر کم هزینه بودن این روش ها، عوارض جانبی و کاهش مصرف ممکل ها می تواند مزایای درمان های غیر دارویی محسوب شوند(جمشیدی ۱۳۷۹).
در این مطالعه گروهی از افراد مبتلا به استئوآرتریت زانو تحت تمرین در آب، گروهی تحت تمرین در خشکی و گروهی تحت درمان الکتروتراپی قرار گرفته و تاثیرات روش های درمانی بر این بیماری مورد تجزیه و تحلیل و مقایسه قرار گرفته است، با توجه به نتایج این تحقیق می توان به سهم درمانی های بدنی همچون تمرین در آب، تمرین در خشکی و الکتروتراپی پی برد. مواردی که اهمیت دارد کم شدن وابستگی به به داروهای مسکن با طیف وسیع عوارض مربوط به آن، کم هزینه بودن روش های درمان بدنی و همچنین بی خطر بودن آنهاست. در صورت آموزش صحیح روش های تمرین در آب و ورزش در آب به بیماران و بیان هدف و طرز کار این روشها می توان اجرای بسیاری از تکنیک ها را به صورت مستقل توسط خود بیماران انتظار داشت. چنانچه تمرینات مناسب برای تمرین در آب و خشکی مناسب و استاندارد تعبیه گردد تغییراتی حاصل خواهد شد که به زندگی بسیاری از افراد کمک خواهد کرد. در تحقیقات مشابه که خارج از کشور انجام شده اند روش های مختلفی مورد استفاده قرار گرفته است. اما هنوز میزان تفاوت تأثیر تمرین در آب و تمرین در خشکی با الکتروتراپی که در رآس درمان های غیر دارویی استئوآرتریت مشخص نشده است. در تحقیق حاضر سعی بر آن شده است تا سودمندی این سه روش(تمرین در آب، تمرین در خشکی و الکتروتراپی) ارزیابی گردد. امید می رود که نتایج تحقیق بتواند ما را به هدف اصلی درمان استئوآرتریت که تسکین علائم، حفظ و بهبود کارایی مفصل، کاهش ناتوانی بیمار، کم کردن خطر پیشرفت بیماری است، نزدیک تر کند.

• 1. فرضیه های تحقیق

     1. 1. فرضیه کلی

      

هویت
تجلی کالبدی اصول فلسفی از طریق:نمادگرایی،رمز گرایی،مرکزگرایی،سلسله مراتب،حد تقارن،تداوم،تنوع،انعطاف پذیری،ارتقاءکیفیت،این همانی با محیط،بومگرایی،ریشه فرهنگی،خلوص،مصالح مناسب ،طبیعت
محیط و منظر زیبا
نمودار(۱-۳)
۳-۵-۱۴ نتیجه گیری:
-تاثیر حسی از آ ب در یک طراحی وابسته به محیطی است که در آن قرار دارد.
-آب راکد انسان را به تامل وا می دارد.
-لبه آب اگر خط نرم باشد آزادی و رهایی را نمایش می دهد.
-خط منحنی کنایه از طبیعت کنترل شده دارد. خط مستقیم نشان دهنده معماری است.خط شکسته و زاویه دار بر انرژی دلالت دارد.
-آبی که از لبه ای فرو می ریزد و حرکت عمودی دارد.تاکید بر ارتباط بین زمین و آسمان دارد.
-عوارض آبی پیوسته احساس وحدت را ایجاد می کند.
-بافتی که در اب ایجاد می شود بستگی به ظرف و ویژگی های عمق و جریان آب دارد.
-آبرو های خطی برای ایجاد حس حرکت و عدم تمرکز مفاهیم مناسب هستند.

-فواره ها برای تاکید بر نقاطی که به دلایل دیگر متضمن مفاهیمی هستند بسیار موثرند.
-آب امکان منحصر به فردی را برای توسعه فضا فراهم می کند.در واقع انعکاس محیط اطراف است.
-آب راکد مثل دریاچه ،استخر و برکه در فضا وحدت ایجاد می کند.
-نورپردازی به منظور ایجاد تصاویر چشم نوازو جذب عابرین انجام می شود.
-از ایجاد سایه های عمیق بر روی سوژه نور باید پرهیز شود
-از منابع نوری با شاخص وضوح رنگ استفاده شود.
۳-۶ آنالیز ساختار و عملکرد
۳-۶-۱ مواد و روش های ساخت آبنما
در ابتدا باید به این نکته اشاره کرد که رفتار آب غیر قابل پیش بینی می باشد.در هر فواره حجم آب مکش و دهش ثابت است مگر به دلیل تبخیر آب از این مقدار کاسته شود.که در این صورت ماموران حفاظت از آن می توانند با افزودن آب این مقدرا را جبران کنند.
تاسیسات هر آبنما(فواره)از قسمت های زیر تشکیل شده است:
۱-حوضچه
۲-کف شور تخلیه حوضچه یا درپوش(در مواقع ضروری و زمستان ها)
۳-آبریز دور حوضچه
۴-مکش پمپ در کف حوضچه
۵-لوله اصلی فواره متصل به دهش پمپ
۶-نازل ها
۷-صافی
۸-شیرهای قبل و بعد پمپ(برای تعمیر پمپ و خارج کردن آن می توان از این شیر ها استفاده کرد)
۹-سه راهی تخلیه
۱۰-منبع آب
۳-۶-۲ نورپردازی در کف حوضچه
با پیشرفت تکنولوژی و تولید نسل جدید پرژکتور های ضد آب LED با ضخامت ۴ سانتی متر مشکل بسیاری از نورپردازی کف حوضچه ها رفع شده است.
کابل های برق ایزوله(ضد آب)این LED ها را به تابلو برق وصل می کنند.
ارتفاع آب بیرون آمده فواره ها را می توان توسط شیر خروجی (سوزنی)تنظیم کرد.نازل ها را بر سر فواره ها می بندند که باعث تغییر شکل و فرم آب می شود.با توجه به این که این نازل ها پهن،نازک یا ترکیب هردو باشند،در شکل آب خروجی تغییر ایجاد میکنند.
فصل چهارم
طراحی
۴-۱ پیشنهادات طراح:
با توجه به نتیجه گیری در فصل اول و اولویت بندی شاخص های فرهنگی اطلاعات زیر برای طراحی بکار می روند:
دوران اسلامی
نمودار(۴-۱)

واحد بین الملل
پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد در رشته‌
مدیریت آموزشی
مدل‌سازی سلامت سازمانی: مطالعه موردی سازمان آموزش فنی و حرفه ای استان فارس
به کوشش
سعیده بصیری
استاد راهنما
دکتر جعفر ترک زاده
شهریور ۱۳۹۴

به نام خدا
اظهار نامه
اینجانب سعیده بصیری دانشجوی رشته مدیریت آموزشی دانشکده واحد بین‌الملل، اظهار می نمایم که این پایان نامه حاصل تلاش و زحمات خودم بوده و در جاهایی که از مطالب دیگران استفاده کرده‌ام آدرس دقیق منبع را ذکر نموده‌ام ، همچنین تعهد می نمایم که بدون مجوز دانشگاه شیراز دستاوردهای پایان نامه خود را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم و کلیه حقوق این اثر مطابق با آیین نامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز می باشد.
نام و نام خانوادگی: سعیده بصیری
تاریخ وامضاء:

تقدیم به
آنان که وجودم جز هدیه وجودشان نیست
پدر و مادر عزیزم
تقدیم به همسر مهربانم
که در سایه همیاری و همدلی او به این منظور نائل شدم.
و تقدیم به گل نازم
که کودکی ام را در چهره معصومش می بینم
سپاسگزاری
سپاس بی کران پروردگار یکتا را که هستی مان بخشید و به طریق علم و دانش رهنمونمان شد و به همنشینی رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشه چینی از علم و معرفت را روزیمان ساخت. جناب آقایان دکتر ترک زاده و دکتر محمدی اساتید محترم راهنما و مشاورم چگونه سپاس گویم تأثیر علم آموزی شما را که چراغ روشن هدایت را بر کلبه ی محقر وجودم فروزان ساخته‌اید و مرا با رهنمودهای کارگشایتان در پیمودن هر چه بهتر این مسیر یاری نمودید.
چکیده
مدل‌سازی سلامت سازمانی: مطالعه موردی سازمان آموزش
فنی و حرفه ای استان فارس
به کوشش
سعیده بصیری
هدف پژوهش تدوین و اعتباریابی مدلی برای ارزیابی سلامت سازمانی در سازمان فنی و حرفه ای استان فارس بود. این پژوهش با بهره گرفتن از روش ترکیبی و از نوع اکتشافی متوالی توسعه یافته و اعتباریابی آن نیز با بهره گرفتن از رویکرد منابع چندگانه و مشتمل بر سه ضلع الف) جمع آوری مبانی نظری، اصول زیربنایی مربوط به متغیرهای پژوهش، ب) تحقیقات انجام شده در حوزه سلامت سازمانی و ج) پیمایش نظرات آگاهی دهندگان کلیدی، مدل نظری اولیه تدوین و اعتباریابی شد. سپس در مرحله کمی، روایی و پایایی مدل تدوین شده با بهره گرفتن از روش‌های آماری تحلیل عامل تأییدی و آلفای کرونباخ بررسی و تأیید شد. در نهایت، مدلی مشتمل بر ابعاد رهبری، انسجام، اثربخشی و پاسخگویی به محیط و همچنین مؤلفه‌های مربوط به هر بعد برای ارزیابی سلامت سازمانی تدوین و اعتباریابی شد. بعد رهبری شامل مؤلفه‌های ارتباطات ، تصمیم گیری ، تشخیص – جهت گیری و سازواری ؛ بعد انسجام شامل انسجام اجتماعی- عاطفی و انسجام ابزاری ؛ بعد اثربخشی شامل اثربخشی درونی ، بیرونی و نهادی و در نهایت پاسخگویی نیز شامل مولفه‌های مفهومی ، ساختاری و عملکردی می باشد .

واژگان کلیدی: سلامت، سازمان، سازمان فنی و حرفه ای، مدل سازی.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
: 
۱-۱-کلیات ۲
۱-۲- بیان مساله ۴
۱-۳-اهمیت و ضرورت پژوهش ۷
۱-۴-اهداف پژوهش ۸
۱-۵- پرسش های پژوهش ۹
: 
مقدمه ۱۱
۲-۱- مبانی نظری ۱۱
۲-۱-۱- سلامت سازمانی ۱۱
۲-۱-۲- تعاریف سلامت سازمانی ۱۲
۲-۱-۳- تاثیرات و پیامدهای سلامت سازمانی ۱۴
۲-۱-۴- مدل‌های مطرح شده در زمینه سلامت سازمانی ۱۶
۲-۱-۴-۱- مدل سلامت سازمانی هیوآنگ و رامی (۲۰۰۴) ۱۶
۲-۱-۴-۲- مدل سلامت سازمانی لیک و فریتلر (۲۰۱۲) ۱۷
۲-۱-۴-۳- مدل سلامت سازمانی هیل (۲۰۰۳) ۱۷

۱-۶-۳- قلمرو زمانی : به لحاظ زمانی پژوهش حاضر در یک گستره ی شش ماهه ، نیمه اول تابستان ۱۳۹۲ تا زمستان سال ۱۳۹۲ هجری شمسی انجام پذیرفته است .
۱-۷- تعریف واژه و اصطلاحات :
۱-۷-۱- تعریف مفهومی :
دیویس(۱۹۸۷) رضایت شغلی را مجموعه احساسهای سازگاری و ناسازگاری یا به عبارت دیگر خوشایند و ناخوشایند می داند که کارکنان با توجه به آن احساسات به کار خود نگاه می کنند.او معتقد است که وقتی کارکنان به سازمان می پیوندند مجموعه ای از خواسته ها,نیازها و آرزوها و تجربه های گذشته را با خود به همراه می آورند و رضایت شغلی نشان دهنده همسویی توقعات انسانی با پاداشهای است که برای او فراهم میکند.رضایت شغلی ابعاد وسیعی دارد و می تواندنمایانگر نگرش کلی باشد.

هایکی(۱۹۲۲)خودکارآمدی عبارت است از قضاوت فرد از خود در مورد توانایی انجام یک عمل ویژه است.خودکارآمدی وابسته به احساس کنترل فرد روی محیط و رفتارش می باشد.
در این تحقیق معلمان پژوهنده معلمانی هستند که طی سالهای ۱۳۹۰و۱۳۹۱ فعلیت پژوهشی داشته و به عنوان معلم پژوهنده شناخته شده اند
۱-۷-۲- تعریف عملیاتی :
منظور از رضایت شغلی نمره ای است که معلمان از پرسشنامه رضایت شغلی اسمیت,کندال و هاپلین کسب می کنند.
منظور از خودکارآمدی نمره ای است که معلمان از پرسشنامه خودکارآمدی شرر کسب می کنند.
فصل دوم :
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
۲-۱- مقدمه :
در این فصل اشاره ای به پژوهش های صورت گرفته توسط آقایان بهرامی و عباسیان فرد ( ۱۳۸۹ ) در پژوهشی با عنوان (( رابطه خودکار آمدی با انگیزه پیشرفت در دانش آموزان دختر دوره پیش دانشگاهی شهر تهران )) و بهنیا ( ۱۳۷۹ ) در پژوهشی (( رابطه فرسودگی شغلی با سلامت روانی با توجه به متغیر تعدیل کننده سرسختی در دبیران و در دروس ریاضیات ، علوم اجتماعی ، فیزیک و ادبیات نظام متوسطه جدید استان خوزستان در سال تحصیلی ۷۸-۷۷ )) را مورد بررسی قرار می دهد در داخل کشور و همچنین باندورا و همکاران ( ۱۹۹۶ ) رابطه مثبت و معناداری بین خودکار آمدی تحصیلی و پیشرفت تحصیلی را نشان دادند . و واتیلی و همکاران ( ۱۹۹۱ ) مشخص نمودند که زنان به طور معناداری بیش از مردان فشار روانی کاری را گزارش کرده اند . در خارج کشور پرداخته شده است . در این فصل به بررسی مبانی نظری مربوط به پژوهش پرداخته شده است .در این راستا مباحث مربوط به رابطه بین احساس خودکار آمدی و رضایت شغلی معلمان پژوهنده و غیر پژوهنده را مورد مطالعه قرار داده شده است . در بخش اول مباحث نظری مربوط به احساس خودکار آمدی ، تعریف و دیدگاه ها و مطالب مربوط به آن و در ادامه در بخش دوم به بررسی مبانی نظری مربوط به رضایت شغلی ، تعاریف و دیدگاه های مربوط به آن ، در بخش سوم به تعاریف مربوط به معلمان پژوهنده پرداخته شده است .
بخش اول : مباحث مربوط به احساس خودکار آمدی
۲-۲- مبانی نظری مربوط به خود کار آمدی
۲-۲-۱- اهمیت مفهوم خود
شخصیت مجموعه منظّم، متکامل و نسبتاً ثابت خصایص و رفتارهاى بدنى، عقلى و اجتماعى فرد است که او را از دیگران متمایز مى سازد و موجب ناسازگارى او با محیط به ویژه محیط اجتماعى مى شود. به باور اندیشمندان، قسمت عمده ویژگى هاى شخصیتى، منش و خصوصیات رفتارى هر فرد به تصویرى که از خود در ذهن دارد یعنى انگاره وى بستگى دارد. خودپنداره مثبت کلید رشد و سازندگى فردى و اجتماعى است؛ تصورى که شخص از وحدت و یکپارچگى وجود خویشتن دارد، نحوه اى که خود را مى بیند، مجموعه خصایصى که با خود در ارتباط است و استنباط هایى که از مشاهده خود در بسیارى از موقعیت ها به عمل آورده است و الگوى خاصى که او را توصیف مى کند، بیانگر مفهوم «خود» است. شخص به تدریج، از روى تجربه هاى شخصى و تأثیر دنیاى خارج، نگرشى ثابت و پایدار از محیط و از خود و از ارتباط این دو با یکدیگر به دست مى آورد و بر اساس آن مسائل، زندگى را ارزیابى مى کند و براى مقابله با کاستى ها به کوشش مى پردازد. نگرش هاى فرد از حقایق زندگى، اخلاق، آرزوها و خواسته هاى او وابسته به تصویرى هستند که او از خود دارد; یعنى ارزشى که وى براى خود قائل است. به عبارت دیگر، تصور از خود، منشأ احساس امنیت شخص مى شود( دلیری به نقل از ورعی وهمکاران ،۱۳۹۲).
۲-۲-۲- دو ویژگی خود
۲-۲-۳- خودسازمان یافته
این مسئله که خود عمدتاً از نوعى کیفیت پایدار برخوردار بوده و از ویژگى هاى این کیفیت، هماهنگى و نظم است، مورد توافق محققان مى باشد. بعضى از اعتقادات به طبیعت خود نزدیکند و از اهمیت بالایى برخوردار مى باشند ودر مقابل تغییرات مقاوم مى باشند. اعتقادات کم اهمیت تر ناپایدار مى باشند. پس خود به طور کلى، کیفیتى ثابت دارد که داراى نظم و هماهنگى خاص است. دومین بخش تصویر سازمانى از خود مبتنى بر این است که هر مفهومى در این سیستم ارزش کلى منفى یا مثبت خود را دارد. کیفیت سوم سازمان یافته خود به چگونگى تعمیم موفقیت و شکست در سرتاسر سیستم مربوط است. وقتى توانایى مهمى که ارزش زیادى به آن داده مى شود، با شکست روبه رو شود، باعث پایین آمدن ارزشیابى سایر توانایى هاى فردى مى گردد و بر عکس، موفقیت یک توانایى مهم و با ارزش باعث بالا بردن ارزشیابى سایر توانایى هاى شخص مى شود (دیگورى^[۲۵]، ۱۹۶۶).
۲– ۲– ۴- خود پویا
شاید مهم ترین فرض از نظریه هاى جدید «خود» این باشد که انگیزه تمام رفتارها حفاظت و ارتقاى خودِ ادراک شده است. تجارب بر حسب ارتباطشان با خود درک مى شوند و رفتارها نیز از این درک ها سرچشمه مى گیرد. در این صورت، مى توان نتیجه گرفت که تنها یک نوع انگیزش وجود دارد و آن هم انگیزه شخصى درون است که هر انسان در تمام زمان ها و مکان ها هنگام دست زدن به هر عمل دارد (لکی^[۲۶]، ۱۹۴۵). خود قالب اساسى مراجعات شخصى و هسته مرکزى ادراک است که بقیه منطقه ادراک نیز در اطراف آن سازمان مى یابد. در این مفهوم، «خود» پدیده اى است که هم محصول تجربیات گذشته و هم سازنده تجربیات جدیدى است. دنیا از نظر فرد، همان چیزى است که او مى فهمد و از آن آگاهى دارد. به عبارت دیگر، جهان و مفاهیم را به همان طریقى که خودمان مى بینیم، مورد ارزشیابى قرار مى دهیم. خود در مقابل تغییر مقاومت مى کند، براى هماهنگى با خود مى کوشد، و در واقع، این مقاومت در مقابل تغییر، یک جنبه مثبت است؛ چرا که اگر بنابراین باشد که خود زیاد تغییر کند، شخص فاقد شخصیت پایدار خواهد شد (کمبز و اسنیگ^[۲۷]، ۱۹۵۳).
۲-۳ - شکل گیری خود
از میان پیشرفت هاى ذهنى مؤثر در اولین سال هاى زندگى، مى توان به تحوّل خویشتن پندارى و درک ضمیر اول شخص مفرد (من) اشاره کرد. اولین مرحله رشد خویشتن پندارى، کودک را به این آگاهى مى رساند که متمایز از دیگران است و به عقیده لوویس، بروکس و دیگران، این آگاهى بر اساس کنش متقابل سنّ کودک و محیط انجام مى گیرد. مطالعه این پژوهشگران بدین نحو بود که آنان نمونه اى از کودکان (۹، ۱۲، ۱۸، ۲۱، ۲۴ ماهه) را در مقابل آینه قرار مى دادند و واکنش هاى آنان را بر روى نوار ویدیویى ضبط مى کردند. آن گاه مادر هر یک، او را از مقابل آینه دور مى کرد و به دماغ او رنگ قرمز مى مالید و کودک را دوباره به مقابل آینه مى آورد. تعداد کمى از کودکان کمتر از ۱۲ ماهه و ۲۵ درصد کودکان ۱۵ـ۱۸ ماهه و ۸۸ درصد کودکان ۲۴ ماهه با دست زدن به بینى واکنش مى دادند. این واکنش نشانگر آن است که آن ها از وجود خود به عنوان یک شخص، آگاهى داشتند، زیرا مى دانستند که چهره واقعى آن ها چه شکلى است( دلیری ، ۱۳۹۲ )
۲-۳-۱- انواع خود
«خود مفعولى» مجموعه چیزهایى است که شخص مى تواند آن را مال خود بنامد و شامل توانایى ها، خصوصیات اجتماعى و شخصیتى و متعلّقات مادى است. «خود فاعلى» خود داننده است. این جنبه خود دایم تجارب حاصل از ارتباط با مردم، اشیا و وقایع را به نحوى کاملا ذهنى سازمان داده، تفسیر مى­کند. به عبارت دیگر، خود فاعلى در خود تأمل مى کند و از طبیعت خود با خبر است. خود مفعولى داراى جنبه هاى مادى، فعّال، اجتماعى و روانى مى باشد. کودکان تا دوره پیش دبستانى، «خود» را بر حسب مشخصات بدنى و خصوصیات عینى مانند رنگ مو، قد، وزن و متعلّقات مادى خود توصیف مى کنند(پروچسکا^[۲۸]، ۱۹۵۷).
۲-۳-۲- جنبه هایی از خود پنداره پدیدار شناختی
الف. خودپنداره فردى: بیانگر خصوصیات رفتارى فرد است از دیدگاه خودش. این خودپنداره از خصوصیات جسمانى تا هویّت جنسى، قومى، طبقه اجتماعى ـ اقتصادى و هویّت من یا حس استمرار و یگانگى فرد در طول زمان را در برمى گیرد.
ب. خودپنداره اجتماعى: ویژگى ها و یا خصوصیات رفتارى شخص است که وى تصور مى کند دیگران آن را مشاهده مى کنند.
ج. خودآرمانى با توجه به خودپنداره شخصى فرد: این آرمان ها خودپنداره هایى هستند که فرد شخصاً امیدوار است همانند آن ها باشد.
د. خودآرمانى با توجه به خودپنداره هاى اجتماعى فرد: این آرمان ها پنداره هایى هستند که فرد دوست دارد دیگران آن گونه مشاهده کنند. که هسته اصلى وجودش مورد تهدید قرار گرفته است (دلیری به نقل از کورسینى^[۲۹]، ۱۳۹۲).
خود، دومین ساختار شخصیت فروید است که ارباب منطقی شخصیت است. هدف خود جلوگیری از تکانه های نهاد نیست، بلکه هدف آن کاهش دادن تنش است.خودتابع «اصل واقعیت» است و از یک سو به ارضای تمایلات می پردازد و از سوی دیگر این ارضا را در چهارچوب ضوابط قابل قبول اجتماعی در می آورد.خود به انسان کمک می کند تا از تنش درونی خود بکاهد و نیازهای خود را بر اساس واقعیت و با بهره گرفتن از امکانات واقعی برطرف سازد. بنابراین خود از روشهایی استفاده می کند که به آن روشها «فرایند ثانویه» گفته می شود خود طبق روش های فرایند ثانویه، برای ارضای تمایلات، نقشه ای واقع بینانه تنظیم می کند، بعد آن را با انجام اعمالی، آزمایش می کند تا مشخص کند که آیا طبق این نقشه موفق خواهد شد یا نه؟ این جریان را «واقعیت آزمایی» نام گذاری کرده اند (شاملو، ۱۳۸۲).
۲-۴- تعارف و مفاهیم خود کار آمدی
۲-۴-۱- تعریف خود کارآمدی
خودکارآمدی به توان فرد در رویارویی با مسائل برای رسیدن به اهداف و موفقیت او اشاره دارد. خودکارآمدی بیشتر از این که تحت تأثیر ویژگی های هوش و توان یادگیری دانش آموز باشد تحت تأثیر ویژگی های شخصیتی از جمله باور داشتن خود (اعتماد به نفس)، تلاشگر بودن و تسلیم نشدن، وارسی علل عدم موفقیت به هنگام ناکامی (خودسنجی)، آرایش جدید مقدمات و روش های اجتماعی رسیدن به هدف (خودتنظیمی) و تحت کنترل درآوردن تکانه ها (خودرهبری) قرار دارد. این عوامل در برخی از دانش آموزان حتی بیشتر از توان یادگیری موجب پیشرفت و موفقیت تحصیلی می شود (پورجعفر دوست، ۱۳۸۶).
خود کارآمدی به عنوان اعتقادی تعریف شده است که یک فرد به توانایی خود جهت انجام دادن یک طریقه یا روش مشخصی برای کسب اهداف معین دارد. به عبارت دیگر خودکارآمدی اعتقادی است که یک فرد به توانایی خود برای به انجام رساندن یک جریان کاری دارد، تا با انجام این جریان کاری موقعیت هایی را در آینده اداره نماید. در واقع قضاوت فرد روی توانایی های خود بر اساس تسلط، مهارت و صلاحیت های فردی در چارچوب مشخص بنا می شود. این تسلط و مهارت فرد بر مبنای تجارب قبلی وی شکل گرفته و به وی احساس قدرت برای تولید یک اثر یا وظیفه را به طور کامل می دهد (دلیری به نقل ازورعی و همکاران، ۱۳۹۲).
۲-۴ -۲- مفهوم خود کارآمدی
باندورا (۱۹۷۷) خود کارآمدی را یکی از فرایندهای شناختی می داند که ما از طریق آن بسیاری از رفتارهای اجتماعی و خصوصیات شخصی را بسط میدهیم . اینکه افراد به آزمایش یا کنار آمدن با موقعیت های مشکل خواهند پرداخت یا نه ، تابعی از میزان اطمینان آنها به کارآمدی خود است . افراد از موقعیت های تهدید کننده ای که معتقدند توان کنار آمدن با آن را ندارند می ترسند و از این موقعیتهااجتناب می ورزند ، درحالی که وقتی خود را در کنار آمدن موفق با موقعیت ها توانا می بینند ، قاطعانه عمل می کنند . خود کارآمدی ادراک شده ، نه تنها ترسها وبازداریهای انتظاری را کاهش می دهد ، بلکه از طریق انتظار موفقیت احتمالی بر میزان تلاش برای کنار آمدن اثر می گذارد . انتظار خودکارآمدی ، معین می کند که تلاش افراد تا کجا ادامه می یابد و تا کجا در مواجهه با موانع و تجارب مشکل آفرین مقاومت می ورزند ، هرچه انتظار کارآمدی بیشتر باشد تلاشها فعالتر هستند( باندورا ،۱۹۹۶).
خودکارآمدی از نظریه شناخت اجتماعی آلبرت بندورا^[۳۰] (۱۹۹۷) روان‌شناس مشهور، مشتق شده است که به باورها یا قضاوت های فرد به توانائی های خود در انجام وظایف و مسئولیت ها اشاره دارد. نظریه شناخت اجتماعی مبتنی بر الگوی علّی سه جانبه رفتار، محیط و فرد است. این الگو به ارتباط متقابل بین رفتار، اثرات محیطی و عوامل فردی(عوامل شناختی، عاطفی و بیولوژیک) که به ادراک فرد برای توصیف کارکردهای روان شناختی اشاره دارد، تأکید می کند. افراد در یک نظام علّیت سه جانبه بر انگیزش و رفتار خود اثر می گذارند. بر رفتار فرد که یکی از فرضیه های مهم روان شناسان رفتار گرا بوده است، را رد کرد. انسان ها دارای نوعی نظام خود کنترلی و نیروی خود تنظیمی هستند و توسط آن نظام برافکار، احساسات و رفتار های خود کنترل دارند و بر سرنوشت خود نقش تعیین کننده‌ای ایفا می کنند. بدین ترتیب رفتار انسان تنها در کنترل محیط نیست بلکه فرایندهای شناختی نقش مهمی در رفتار آدمی دارند. عملکرد و یادگیری انسان متاثر از گرایشهای شناختی، عاطفی و احساسات، انتظارات، باورها و ارزش هاست. انسان موجودی فعال است و بر رویدادهای زندگی خود اثر می گذارد. انسان تحت تاثیر عوامل روان شناختی است و به‌طور فعال در انگیزه ها و رفتار خود اثر دارد. افراد نه توسط نیروهای درونی رانده می شوند، نه محرکهای محیطی آنها را به عمل سوق می دهند، بلکه کارکردهای روان شناختی، عملکرد، رفتار، محیط و محرکات آن را تعیین می کند.
خود کارآمدی، توان سازنده ای است که بدان وسیله، مهارتهای شناختی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری انسان برای تحقق اهداف مختلف، به گونه ای اثربخش ساماندهی می شود. به نظر وی داشتن دانش، مهارت ها و دستاوردهای قبلی افراد پیش بینی کننده های مناسبی برای عملکرد آینده افراد نیستند، بلکه باور انسان در باره توانایی های خود در انجام آنها بر چگونگی عملکرد خویش مؤثر است. بین داشتن مهارت های مختلف با توان ترکیب آنها به روش های مناسب برای انجام وظایف در شرایط گوناگون، تفاوت آشکار وجود دارد. «افراد کاملاً می دانند که باید چه وظایفی را انجام دهند و مهارت های لازم برای انجام وظایف دارند، اما اغلب در اجرای مناسب مهارتها موفق نیستند». باور افراد به خودکارآمدی خویش، بخش عمده‌ای از خودآگاهی آنان را تشکیل می دهد. برای ایجاد و تغییر نظام باورهای خود کارآمدی چهار منبع مهم تشخیص داده است. این منابع عبارتند از: تجربه های موفق، تجربه های جانشینی، ترغیب های کلامی یا اجتماعی و حالات عاطفی و فیزیولوژیک (بندورا، ۱۹۹۷).
بنابراین بندورا خودکارآمدی را در تئوری شناختی اجتماعی خود به عنوان یک مفهوم مرکزی ارائه داد که به ادراک توانایی ها برای انجام دادن عملی که مطابق میل است، اشاره می کند (موریس^[۳۱]، ۲۰۰۲). در نظام بندورا (۱۹۹۷) منظور از خودکارآمدی، احساس شایستگی و کفایت در کنار آمدن با زندگی است و در واقع عبارت است از یک عقیده ی محکم که ما بر اساس منابع اطلاعاتی مختلف توانایی هایمان را ارزیابی می کنیم. خودکارآمدی به این معنی است که فرد فکر کند قادر است پدیده ها و رویدادها را برای رسیدن به وضعیت مطلوب با رفتار و کردار مناسب خود سازمان دهد(جاین و داوسون^[۳۲]، ۲۰۰۹).
خودکارآمدی به معنای توانایی ادراک شده ی فرد در انطباق با موقعیت های مشخص است و به قضاوت افراد درباره توانایی آنها در انجام­دادن یک کار یا انطباق با یک موقعیت خاص­مربوط است. خودکارآمدی به احساس عزت نفس،ارزش خود،احساس کفایت و کارایی در برخورد با زندگی اطلاق می شود(بندورا، ۱۹۹۷). پورافکاری(۱۳۸۵) باورهای شخص در مورد توانایی برای کنار آمدن با موقعیت های متفاوت را خودکارآمدی می­داند. باور خودکارآمدی بر بسیاری از جنبه­ های زندگی مثل گزینش اهداف، تصمیم گیری، میزان تلاش، سطح استمرار و پایداری و رویارویی با مسایل چالش برانگیز تأثیر دارد (بندورا، ۱۹۹۱).
خودکارآمدی به عمق اطمینان ما راجع به کارایی شخصی خود اشاره دارد ، افراد چنانچه خود را در موقعیت­های گوناگون ناتوان ببینند، ممکن است مشکلات را سخت­تر از واقعیت تصّورنمایند.رفتار نامناسب یا غیرانطباقی دراین موقعیتهاممکن است ادراک فرد را از خود مبنی بر اینکه نالایق ، ناتوان و منفعل است ، تأیید کند.این امر موجب می شود که فرد از موقعیت های مشکل زا اجتناب نماید و یا از تلاش برای رفع آن بکاهد، به این ترتیب دور باطلی ایجاد خواهد شد که همواره ادامه دارد(تارک،به نقل از نجاریان، ۱۳۷۱).
خودشناسی از طریق پردازش مهارت های شناختی، انگیزشی و عاطفی که عهده دار انتقال دانش و توانائیها به رفتار ماهرانه هستند، فعال می شود. به‌طور خلاصه، خودکارآمدی به داشتن مهارت یا مهارت ها مربوط نمی شود، بلکه داشتن باور به توانایی انجام کار در موقعیت های مختلف شغلی، اشاره دارد. باور کارآمدی عاملی مهم در نظام سازنده شایستگی انسان است. انجام وظایف توسط افراد مختلف با مهارت های مشابه در موقعیت های متفاوت به‌صورت ضعیف، متوسط و یا قوی و یا توسط یک فرد در شرایط متفاوت به تغییرات باورهای کارآمدی آنان وابسته است. مهارت ها می توانند به آسانی تحت تأثیر خودشکی یا خود تردیدی قرار گیرند، درنتیجه حتی افراد خیلی مستعد در شرایطی که باور ضعیفی نسبت به خود داشته باشند، از تواناِیی های خود استفاده کمتری می کنند. به همین دلیل، احساس خودکارآمدی، افراد را قادر می سازد تا با بهره گرفتن از مهارت ها در برخورد با موانع، کارهای فوق العاده ای انجام دهند(دلیری به نقل از وایت^[۳۳]،۱۳۹۲)
پیاژه معتقد است طرحواره های خودکارآمدی طی درون سازی و برون سازی های بی شماری شکل می گیرد که در محیط های غنی رخ می دهد. خودکارآمدی به واسطه انگیزه درونی موجب می شود که فرد به طور خود انگیخته در محیط تلاش کند و به باورهای کارآمدی خود دست یابد. طبیعت همچون معلمی نامرئی است که فرد را به جنب و جوش وا می دارد تا ظرفیت های گوناگون خود را در مراحل متنوع و متفاوت تحول آشکار نماید (عباسیان فرد و همکاران، ۱۳۸۹).
خودکارآمدی درک شده عاملی مهم برای انجام موفقیت آمیز عملکرد و مهارت های اساسی لازم برای انجام آن است. عملکرد مؤثر هم به داشتن مهارت ها و هم به باور در توانایی انجام آن مهارت ها نیازمند است. اداره کردن موقعیت­های دائم التغییر، مبهم، غیرقابل پیش بینی و استرس ­زا مستلزم داشتن مهارت­ های چندگانه است. مهارت­ای قبلی برای پاسخ به تقاضای گوناگون موقعیت­های مختلف باید غالباً به شیوه ­های جدید، ساماندهی شوند. بنابراین، مبادلات با محیط تا حدودی تحت­تأثیر قضاوت­های فرد در مورد توانائی های خویش است. بدین معنی که افراد باور داشته باشند که در شرایط خاص، می توانند وظایف را انجام دهند. خودکارآمدی درک شده معیار داشتن مهارت های شخصی نیست، بلکه بدین معنی است که فرد به این باور رسیده باشد که می تواند در شرایط مختلف با هر نوع مهارتی که داشته باشد، وظایف را به نحو احسن انجام دهد(دیگوری، ۱۹۶۶).
بنابراین به عنوان نتیجه می توان بیان داشت که به طور ضمنی این ایده به صورت تاریخی ریشه در مفهوم اراده آزاد دارد. اراده آزاد به نوعی قائل شدن حق انتخاب و آزادی عمل برای شخص اشاره دارد. با تأکید بر این نکته که فرد و داشته هایش نقطه شروع عمل می باشند. این ایده در سال های اخیر توسط آلبرت باندورا و در حوزه روانشناسی در شبکه مفهومی پیچیده تری مطرح شد. او تحت تأثیر مکتب شیکاگو در جامعه شناسی که بر کنش وری انسان تأکید دارد و نیز عمل گرایی دیویی که موقعیت ها و تجربه های برخاسته از آن موقعیت ها را تلقی می کند، معنایی از عاملیت را مطرح می سازد که بیشتر نمودی سازنده گرایانه دارد. این عاملیت منشأ شکل گیری خودکارآمدی مد نظر باندورا است.
۲-۵ - اهمیت وضرورت خودکارآمدی
باندورا(۱۹۷۷) معتقد است که انتظارات کارآمدی از نظر اهمیت ، عمومیت وقوت متفاوتندمثلآً از نظر اهمیت موقعی که تکالیف براساس سطح دشواری مرتب شده باشند انتظارات کارآمدی افراد مختلف ممکن است به تکالیف ساده یا تکالیف متوسط و یا پیچیده محدود شود . از نظر عمومیت بعضی تجارب انتظارات تسلط محدودی را خلق می کنند و بعضی یک احساس کارآمدی عمومی تری را می سازد که به موقعیتهای دیگر نیز گسترش می یابند . از نظر قوت ، انتظارات ضعیف براحتی بوسیله تجارب مخالف خاموش می شوند اما افرادی که انتظارات قوی دارند در تلاشهای سازشی خود مقاومت بیشتری دربرابر تجارب مخالف دارند .
باندورا (۱۹۷۷)افراد را از نظر کارآمدی شخصی به دو دسته تقسیم می کند : افرادی که دارای کارآمدی شخصی بالا هستند وافرادی که دارای کارآمدی شخصی پایین هستند . وی معتقد است اشخاصی که دارای کارآمدی سطح بالایی هستند،بیشتر می کوشند ، بیشتر موفق می شوند و از کسانی که سطح کارآمدی آنها پایین است پشتکار بیشتری از خود نشان می دهندو ترس کمتری را تجربه می کنند . چون افراد دارای خود کار آمدی بالابرامور کنترل بیشتری دارند، عدم اطمینان کمتری را تجربه می کنند ، زیرا افراد از رویدادهایی که برآنه کنترل ندارند می ترسند ودر نتیجه از آنها نامطمئن هستند . یک فرد با خود کارآمدی بالا پشتکار و مقاومت بیشتری در تکالیف نشان می دهد و جهت­گیری تشویقی دارد و یک فرد با خود کارآمدی پایین این احتمال هست که اجتناب­و­جهت­گیری تنبهی و یک انجام­اقص از تکالیف را­نشان دهد.
یکی­دیگر از جلوه­های مسئله خود کارآمدی، تأثیر آن بر موفقیت یا عدم موفقیت است. افراد موفق معتقدند که می­توانند به شکل موفقیت ­آمیز عمل نمایند و در واقع نیز چنین هستند . خود کارآمدی بر دشواری اهداف انتخاب شده توسط فرد تأثیر میگذارد بطوری که افراد دارای خودکارآمدی بالا به انتخاب اهداف چالش انگیز و دشوارتر می پردازند . علاوه بر این خودکارآمدی بر میزان سعی وکوششی که فرد در یک فعالیت از خود نشان می دهد و مدتی که فرد می تواند در برابر کارها و تکالیف مشکل استقامت و پایداری نشان دهد ، تأثیر می گذارد . یک حس قوی خود کارآمدی نه تنها انجام خوب کارها را تسهیل می کند بلکه فرد را به ایستادگی و پایداری در برابر شکست و ناکامی یاری می دهد . بعلاوه قضاوت افراد در مورد توانایی های خود ، در چگونگی تفکر و احساس آنها درباره یک تکلیف یا یک کار ، انتظارات آنها در مورد انجام یک کار و اینکه چگونه آن را به پایان خواهند رساند تأثیر می گذارد(باندورا، ۱۹۹۶).
۲-۶- مبانی روانشناختی خودکارآمدی
خودکارآمدی مستلزم در نظر گرفتن عنصر هشیاری است. هشیاری عنصری است که در روانشناسی شناختی مورد تأکید می باشد. هشیاری در این حوزه ناظر به ابعاد شناختی تعامل فرد با محیط پیرامون است که در ان فرد آگاهانه به شناخت می رسد. تأکید بر این عنصر به عنوان منشا شکل گیری مبحث خودکارآمدی در بین مکتب های مختلف روانشناسی متفاوت بوده است. در روانشناسی آزمایشی وونت با محدود ساختن موضوع روانشناسی به تجربه هشیار و اعلام اینکه روان شناسی علم مبتنی بر تجربه است توانسته دامنه روانشناسی را از بحث های مربوط به روح نامیرا و بدن میرا بزداید. او با تأکید بر استعداد خودسازی انسان، نظام خود را اراده گرایی خواند که به صورت عمل یا اراده کردن تعریف شده است (هرگنهان و السون^[۳۴]، ۲۰۰۵).
به رغم تأکید وونت بر اراده گرایی به معنی کاربرد عنصر هشیاری در عمل، این عنصر بعد از او در مکتب ساخت گرایی تیچنر به فراموشی سپرده شد. در رویکرد تیچنر عناصر یا محتواهای ذهنی و پیوند مکانیکی آنها از طریق فرایند تداعی پذیرفته شده بود، اما خبری از اراده گرایی وونت نبود (شولتز و سیدنی^[۳۵]، ۲۰۰۹). از نطر تیچنر، هدف روان شناسی مطالعه کل تجربه هشیار بود. بعد از ساخت گرایی، مکتب کارکردگرایی زمینه را برای احیای مجدد هشیاری فراهم کرد. کارکردگرایی با کارکرد ذهن یا استفاده از آن توسط موجود زنده در سازگاری با محیط خود سروکار دارد و پرسش بنیادی آن این است که فرایندهای ذهنی چه کاری انجام می دهند؟ این مکتب زمینه را برای رشد مکتب رفتارگرایی در روان شناسی فراهم کرد. رفتارگرایی در شکل اولیه و جدیدش با آن همه شهرت و تأثیر از سوی تعدادی از روانشناسان از جمله تعدادی که خود را رفتارگرا می نامیدند، مورد انتقاد قرار گرفت. آنها انکار کلی فرایندهای ذهنی یا شناختی (به ویژه هشیاری) را مورد سئوال قرار دادند و نهضت جدیدی با نام رویکرد یادگیری اجتماعی یا رویکرد رفتاری – اجتماعی شکل دادند. این مکتب وجه مشخصه سومین مرحله یعنی نورفتار گرایی جدید در رشد مکتب فکری رفتارگرایی است نبود (شولتز و همکاران، ۲۰۰۹). از مهمترین نماینده های این نحله آلبرت بندورا و جولیان راتر^[۳۶] هستند.

۲-۹-۵- مدرسه و شغل
آخرین متغییر موثر در رشد سبکهای تفکر, دوران مدرسه و نهایتا شغل است. مدارس و مشاغل مختلف مشوق سبک های متفاوتی در انسان هستند موسس یک کمپانی به طور متفاوتی نسبت به یک کارگر خط تولید تشویق می شود. همانطور که افراد برای دنبال کردن زندگی ممکن است با توجه به نظام پاداش خود جنبه هایی از سبک های تفکر را تشویق یا محدود کنند.

به طور متوسط مدارس در اکثر نقاط جهان احتمالا سبک تفکر اجرایی, جزئی نگر و محافظه کارانه را تشویق می کنند. دانش آموزانی با هوش تلقی می شود که هر چه به آنان گفته می شود به درستی انجام می دهند. مدارس خود را عامل اجتماعی کننده تلقی می کنند. ولی کودکان چگونگی تفکر درباره امور و انجام آن را از طریق فرهنگ می آموزند.
این امر نسبتا نادر است که استقلال عقلایی تشویق شود مگر اینکه در بالاترین سطح تحصیلی مانند فارغ التحصیل در درجه دکتری. هر چند حتی در این سطح نیز تفکر قانونگذار به طور خاص تشویق نمی شود( استرنبرگ,۱۳۸۰,ص۱۵۵).
۲-۱۰- تعریف نوآوری
وقتی تحولات شتاب می گیرند، بر پدیده ها پیچیدگی و ابهام حاکم می شود و سیستم ها از حالت تعادل خارج می شوند وضعیت بحرانی شده و دیگر قانونمندی مرسوم بر پدیده ها حاکم نیست (فقیهی فرهمند،۱۳۸۲،ص۱۱).
با چنین شتاب روزافزون تحولات و دگرگونی ها در دنیای کنونی، فرایند تغییر و تحول مستمر از عمده ترین جریان های حاکم بر حیات بشری شده است. از این رو شرکت های و سازمان هایی که خواهان ایجاد یا حفظ مزیت رقابتی هستند، مجبورند که انعطاف پذیر و پذیرای تغییرات باشند. در چنین دوره ای نوآوری، تکیه گاه اصلی سازمان ها است ( میر کمالی و چوپانی، ۱۳۹۰،ص۱۶۱).
نوآوری ایده یا تولید نوآوری از دیدگاه راجرز(به نقل از منطقی ۱۳۸۰)، ناظر به روش یا موضوعی است که ازنظر فرد، جدید تلقی می شود. جدید بودن ایده به اولین کاربر و یا کشف آن بستگی چندانی ندارد. پس جنبه تازگی یک نوآوری را می توان با توجه به دانش ،گرایش یا تصمیم در کاربرد آن توجیه کرد. منطقی(۱۳۸۴) در یک جمع بندی معتقد است: نوآوری نتیجه ابتکار و بهره برداری از آن است. امروزه ، محققان اجرای نوآوری را فرایند پیچیده ای می دانند که افراد، سازمان ها و جوامع و همچنین عوامل سیاسی ، اقتصادی- اجتماعی، روشن شناختی و دیگر سازمان ها را شامل می شود. منطقی روند به کارگیری دانش را ، حرکت از یک دیدگاه ساده و فعلی به سمت رویکردی تبادلی و پویاتر معرفی کرده است. از این رو نوآوری عبارت است از فراهم آوری چیزی که در مقایسه با ساخت های ذهنی حاصل از عادات متفاوت باشد(تورانی و همکاران،۱۳۹۱،ص۱۰).
«هالت »اصطلاح نوآوری را دریک مفهوم وسیع به عنوان فرایندی برای استفاده از دانش یا اطلاعت مربوط به منظور ایجاد یا معرفی، چیزهایی تازه و مفید به کار برده است .«وارکینگ»نیز توضیح میدهد که نوآوری هر چیزه تجدید نظر شده است که طراحی و به حقیقت در آمده باشد وموقعیت سازمان را در مقابل رقبا مستحکم کند و نیز یک برتری رقابتی بلند مدت را میسر سازد؛ به عبارتی نوآوری خلق چیز جدیدی است که یک هدف معین را دنبال وبه اجرا رساند. «الوانی »می گوید: نوآوری یا ابداع،کار بردی وعملی کردن افکار واندیشه های نو وبدیع ناشی از خلاقیت است. «البر شیت »بیان می کند : نوآوری، تبدیل خلاقیت (ایده ی نو ) به عمل ویا نتیجه (سود) است. «رابینز»می گوید نوآوری، فرایند فزآینده ی خلاق وتبدیل آن به محصول، خدمات وروشهای جدید عملیات است( شایق ،۱۳۹۰،ص۷۹).
در خصوص نوآوری امام صادق(ع)می فرمایند «من دوست دارم که آدمی دارای حرفه وفنی(نو)را ببینیم که به دنبال کار وکسب روزی باشد . پیامبر اکرم(ص)نیز درجه فرد نوآور را بالاتر برده و خداوند را نیز علاقه مند به او می داند و می فرمایند: «خداوند بنده مومنی را دوست دارد که در حرفه و پیشه جدیدی باشد(نهج البلاغه،ص۷۵۰به نقل شاه حسینی،۱۳۸۸ ،ص۵۵و۵۶).
۲-۱۱- تفاوت خلاقیت و نوآوری
مفاهیم خلاقیت و نوآوری مشابه هم به نظر می رسند حقیقت نیز چنین است هر دو مفهوم ارتباط نزدیکی به هم دارند چرا که هر دو به ایجاد ایده و پدیده جدید معطوف هستند با این تفاوت که خلاقیت به عنوان عامل فردی، ذهنی و درونی، ریشه نوآوری محسوب می شود(رمضانی، ۱۳۸۸،ص۲۰).
اندیشمندان در تعریف هایی از خلاقیت و نوآوری بدست می دهند بر تمایز بین این دو مفهوم تاکید می کنند. «اسلیکوف»تفاوت خلاقیت و نوآوری را این چنین بیان می کند: خلاقیت دانه و نوآوری گیاه و ثمره ی آن است«البر شیت» خلاقیت را فعالیت ذهنی وعقلایی برای وجود آوردن ایده ای جدید و بدیع میداند، حال آنکه نوآوری را معنای تبدیل خلاقیت به عمل یا نتیجه قلمداد می کند. او نوآوری را عملیات و مراحل مورد نیاز برای نتیجه گیری یک فکر بکر و واقعیت جدید میداند. ولی توانایی تبدیل آنها را به نوآوری نداشته باشد؛ ازاین رو فرد نوآور غالبأ خلاق است ولی افراد خلاق الزاما نوآور نیستند. همچنین «رزتعلد وسروو» ماهیت خلاقیت با اختراع را نوآوری به وسیله ی معادله ی زیر تفکیک کردند:
انتفاع+اختراع+مفهوم=نوآوری( شایق،۱۳۹۰،ص۸۰).
در حقیقت، نوآوری بیشتر جنبه عملی دارد. در حقیقت، نوآوری محصول نهایی عمل خلاقیت است. خلاقیت پیدایی و تولید یک اندیشه و فکر نو است در حالیکه نوآوری عملی ساختن آن اندیشه و فکر است. به عبارت دیگر ، خلاقیت اشاره به قدرت ایجاد اندیشه های نو، ذهنیت های جدید و فکر تازه است ولی نوآوری به معنای کاربردی ساختن و به محصول و تولید رساندن آن افکار نو و ذهنیت جدید است. خلاقیت حاصل بدیعیت و تازگی است و نوآوری به کارگیری این تازگی در جامعه است به ساده ترین زبان خلاقیت تازگی ایجاد شده و نوآوری تازگی منتقل شده است(الینیک, ۱۳۸۵,ص۱۱۸).
بنابراین، خلاقیت لازمه و زیرساخت نوآوری است و تحقق چیزی نو وابسته به خلاقیت می باشد. در واقع خلاقیت بستر رشد و پیدایی نوآوری است. در این باره کونتر(۱۹۸۸)معتقد است که نوآوری بکارگیری ایده های نوین ناشی از خلاقیت است و میگوید: نوآوری می تواند محصولی جدید یا راهی برای انجام کاری باشد؛در حالی که خلاقیت توانایی و قدرت ایجاد فکر یا ایده جدید است.
خلاقیت=استعداد+تخیل+تجسم+ تفکر
نوآوری₌ اقدام و ایجاد محصول+ تفکر+ توجه+ استعداد( امیر حسینی،۱۳۸۹،ص۱۲و۱۳).
از خلاقیت تا نوآوری غالبا راهی طولانی در پیش است و تا اندیشه ای نو به صورت محصولی یا خدمتی جدید در آید زمانی طولانی می گذرد و تلاشها و کوشش ها و کوشش های بسیار به عمل می آید.گاهی ایده و اندیشه ای نو از ذهن فرد می تراود و در سالهای بعد آن اندیشه ی نو به وسیله ی فرد دیگری به صورت نوآوری در محصول یا خدمت متجلی می گردد.
خلاقیت اشاره به قدرت ایجاد اندیشه های نو دارد و نوآوری به معنای کاربردی ساختن آن افکار نو و تازه است، به طور خلاصه با در نظر گرفتن نظریات فوق می توان چنین گرفت که خلاقیت اشاره به آوردن چیزی جدید به مرحله ی وجود داشته و یا عبارتی به معنای دلالت بر «پیدا کردن» چیزهای جدید است هر چند که ممکن است به مرحله ی استفاده در نیاید. نوآوری به عنوان هر ایده ای جدیدی است که در بر گیرنده ی توسعه ی یک محصول، خدمات یا فرایند می گردد که ممکن است نسبت به یک سازمان، یک صنعت، یا ملت و یا جهان جدید باشد. این نوآوری ها به تغییر و انطباق بهتر سازمان با ایده های جدید منجر می شود (شایق،۱۳۹۰،ص۸۱).
۲-۱۲- نوآوری سازمانی
در عصر حاضر تقریبا جایی که فاقد سازمانی باشد نمی توان یافت. اما جالب آنکه فرایند ایجاد و تکاثر آنها طی قرن گذشته به قدری آرام اتفاق افتاد که توجه خاصی را به خود معطوف نساخت. غلبه سازمانها بر همه شئون زندگی ما یکی از دلایل اهمیت آنهاست اما دلایل دیگری نیز برای اهمیت سازمان ها وجود دارد. اخیرا سازمان ها به مراتب بیش از گذشته منشا مصائبی که دامن جامعه معاصر ما را گرفته است قلمداد می شوند( رحمان سرشت ،۱۳۸۶،ص۱۸).
به همین دلیل نوآوری به عنوان مسئله ای مهم برای افراد، نهاد ها و روی هم رفته ، برای همه ی جوامع دلیل ارتباط آن با انعطافپذیری و تولید بسیار مهم و اساسی است(رانکو^[۱۳]،۲۰۰۴).
نوآوری سازمانی،اختراع تازه ای از دانش یا توسعه ی اطلاعات تازه نظیر مفهوم ، تئوری یا فرضیه است. به عبارت دیگر نوآوری سازمانی به معنای چیزی جدید برای استفاده می باشد. نوآوری سازمانی مستلزم تبدیل ایده ها به اشکال قابل استفاده ی سازمانی است و این ایده برای پیشبرد عملکرد سازمانی مورد استفاده قرار میگیرد( دامن پور و گوپالا کریشنان,۲۰۰۱,ص۶۵).^[۱۴]
در جهان پیچیده و پر شتاب امروز، عوامل بی شماری بر تغییر و تحولات سازمان اثر می گذارد. چهار عامل عمده،که حداکثر اثر را بر سازمان ها وارد می آورند عبارتند:

1. 1. فشار شدید رقابت جهانی ۲- محو شدن مرز و بوم بازار تجارت ۳- شتاب تکنولوژی ۴- دگرگونی سریع در ارزش و نحوه زندگی مصرف کنندگان کالا

سازمان های موفق جهان برای مقابله با این عوامل،به خلاقیت و نوآوری به عنوان فعالیتی حیاتی روآورند. خلاقیت و نوآوری برای سازمان هایی که در صحنه فن آوری و بازرگانی بین المللی با رقابت های شدید مواجه هستند،اجتناب ناپذیر است(شهرآرای، مدنی پور، ۱۳۷۶،ص۷۳).
جنینگر(۱۹۹۴) سه نوع نوآوری را مشخص نموده است.

1. 1. نوآوری در فناوری ۲) نوآوری اداری ۳) نوآوری جانبی

نوآوری ها در فناوری آنهائی هستند که با ایجاد تغییراتی در فناوری، سازمان ها را دچار تغییر می کنند نوآوری های اداری آنهائی هستند که ساختار یک سازمان با فرایند های اداری آن را تغییر می دهند، نوآوری های جانبی، برنامه هایی هستند که بین یک سازمان و گروه های خارج از محدوده آن ایجاد می شوند. نمونه های از نوآوری های جانبی شامل فعالیت های خدمات اجتماعی، کتابخانه ای، طرح های توسعه شغلی و برنامه های آموزشی مستمر می باشد. نوآوری در فناوری،و نوآوری اداری در داخل سازمان بوقوع می پیوندند و تحت کنترل مدیریت سازمان هستند. نوآوری های جانبی در نقطه تلاقی بین یک سازمان و محیط خارجی آن صورت می گیرد و مرکز آن در خارج از سازمان می بشد. این نوع نوآوری کاملا تحت کنترل مدیریت سازمان نیست. همچنین سه دسته از عوامل بر انتخاب نوع خاصی از نوآوری تاثیر می گذارند. این سه دسته از عوامل بر انتخاب نوع خاصی از نوآوری تاثیر می گذارند. این سه دسته عبارتند از : متغییرهای فردی، سازمانی و محیطی، متغییرهای فردی همان ارزش ها، نقش ها و شخصیت های راهبران یک سازمان هستند. متغییرهای سازمانی شامل متخصص، تفکیک وظایف، حرفه گرائی، وسعت، رکود و نقاط قوت و ضعف اداری هستند.
متغییرهای محیطی در شش بعد تشریح می شوند: ۱) پایداری یا ناپایراری محیط ۲) همگونی یا ناهمگونی آن ۳) تمرکز یا پراکندگی آن ۴) ساده یا پیچیده بودن آن ۵) میزان آشفتگی و عدم قطعیت آن ۶) مقدار منابع قابل دسترس برای حمایت از سازمان ( احمدپورداریانی،۱۳۷۹،ص۱۵۷و۱۵۶).
یکی از رویکردهای اصلی یک سازمان نوآوری است.سازمانها در شکوفاسازی استعداد ها و توان خلاقیت و نوآوری نیروی انسانی نقش بسزایی دارند. سازمان زمانی موفق است که بتواند نیازهای نیروی انسانی موجود را برآورده سازد و به پرورش ابتکار و خلاقیت آنها بپردازد ( هاشمی و همکاران،۱۳۹۰،ص۶۴).
۲-۱۳- نوآوری و رقابت
نوآوری به چالش کشیدن قواعد
شرکت ها برای موفقیت به جای انجام بهترین شیوه عمل وارائه بهترین محصول به خلق شیوه های نو، قواعد جدید و خلق محصولاتی کاملا متفاوت احتیاج دارند. اگر چه اثربخش بودن فعالیت ها ضروری است اما کافی نیست زیرا دیگر اثربخشی فعالیت ها تضمینی برای برتری بر رقبا فراهم نمی سازد. امروزه قرار گرفتن در شرایط مستعد برتری مستلزم ایجاد تغییر اساسی در قواعد بازی است . عوامل روی آوری شرکت ها به نوآوری و خلق ایده های انقلابی عبارتند از:
فقر و کاهش اهمیت منابع
در گذشته نچندان دور، در اختیار داشتن منابع و برخی امتیازات عامل مهمی برای برتری وبقاء و محصول می گردد. پیش از این محدودیت منابع و امتیازات ناتوانی شرکت ها در دستیابی به آنها موجب تضعیف آنان در مقابا رقبا می گردد. اما کاهش اهمیت امتیازات و فقر منابع باعث می گردد شرکت ها در پی قابلیتی باشند علاوه بر پایداری ، مزایای رقابتی قابل اتکایی برای آنها به همراه داشته باشد این قابلیت نوآوری نام دارد. نوآوری در کسب و کار و نیز پیشرفت تکنولوژی ، باعث شده است تا از اهمیت منابع به ویژه از منابع اولیه در دستیابی به مزایای رقابتی کاسته شود. شرکت ها با روش ها و راه حل های گوناگون و نوآورانه وابستگی خود به منابع دسته اول و امتیازات را کاهش می دهند و برای فایق آمدن بر فقر، تکنولوژی، نیروی انسانی و نیز تورم تلاش می کنند( علی احمدی و اللهیاری و ۱۳۸۲, ص۱۱۳و۱۱۲)
آینده سازی
به دلیل وجود متغییر های آشکار و پنهان بسیار، پیش بینی دقیق آینده ناممکن است. دقیق نبودن پیش بینی آینده و تلاش برخی از شرکت ها برای ایجاد الگوی کسب و کار آینده، نیاز مند قابلیتی منحصر بفرد بنام نو آوری است .شکست گروهی که از آینده سازی غفلت نمایند حتمی است ولی ساختن آینده سیاستی است که احتمال پیروزی دارد.گری هامل، استاد استراتژی، بیان میدارد که هدف از پیش بینی تعیین آنچه ممکن است رخ دهد نیست بلکه هدف از آن درک آینده ای است که می توان ایجاد نمود. دنیس گابور معتقد است : “بهترین راه پیش بینی آینده ، ساختن آن است".
همگرایی، تشابه و کوتاه شدن عمر استراتژی ها
عمر استراتژی های موفق بسیار کوتاه شده است. افزایش توان تقلید و نیز سرعت تغییرات، عمر استراتژی های موفق را کوتاه نموده است خلق مزیت رقابتی دیگر به معنای انجام بسیار خوب یک قاعده کنونی بازی نمی باشد بلکه به توانایی شرکت در ایجاد تغییرات بنیادی در قواعد بازی بستگی دارد. مشابه تو هم گریی استراتژی ها، شرکت های پیش رو را وتدار می سازد تا برای متمایز شدن از سایرین، فرایند ها، شیوه ها و محصولات و خدماتی نو خلق نماید این امر مستلزم نوآور بودن آنهامی باشد.