نمودار ۴-۴ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر افزایش وزن در ۴۲- ۰ روزگی ۴۸
نمودار ۴-۵ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در ۲۱- ۰ روزگی ۴۹
نمودار ۴-۶ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در ۴۲- ۲۲ روزگی ۴۹
نمودار ۴-۷ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در ۴۲- ۰ روزگی ۵۰
نمودار ۴-۸ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر کلسترول خون بلدرچین در ۴۲ روزگی ۵۲
نمودار ۴-۹ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر تری گلسرید خون بلدرچین در ۴۲ روزگی ۵۲
نمودار ۴-۱۰ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر LDL خون بلدرچین در ۴۲ روزگی ۵۳
نمودار ۴-۱۱ : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر گلبول‌های قرمز خون بلدرچین در ۴۲ روزگی ۵۳
نمودار ۴-۱۲: اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر SRBC در بلدرچین در ۴۲ روزگی……………………………..۵۶
چکیده
هدف از انجام این پژوهش بررسی تأثیر سطوح مختلف بذر سیاه‌دانه بر عملکرد رشد، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنی در بلدرچین بود. بدین منظور ۲۴۰ قطعه بلدرچین یک روزه در ۴ تیمار و ۴ تکرار و ۱۵قطعه بلدرچین در هر تکرار در قالب طرح کاملاً تصادفی توزیع شدند. گروه ­های آزمایشی شامل تیمار شاهد(جیره پایه+۰% سیاه‌دانه)، تیمار یک (جیره پایه+۵/۰% سیاه‌دانه)، تیمار دو (جیره پایه+۱% سیاه‌دانه)، تیمار سه (جیره پایه+۵/۱% سیاه‌دانه) و پس از آنالیز سیاه‌دانه جیره مطابق با NRC سال۱۹۹۴ تنظیم شد. طول دوره آزمایش ۶ هفته بود. مصرف خوراک، افزایش وزن و ضریب تبدیل خوراک در پایان هر هفته اندازه گیری شد. و در پایان دوره برای اندازه گیری فاکتورهای خونی از هر تکرار دو بلدرچین برای خون گیری انتخاب گردید، برای اندازه گیری پاسخ ایمنی علیهSRBC روزهای ۱۴ و ۲۸ خون گوسفندی به صورت عضلانی تزریق گردید ۷ و ۱۴ روز پس از تزریق خون گیری از دو بلدرچین انجام شد در روزهای ۲۸ و ۴۲ از هر تیمار ۲ قطعه بلدرچین برای اندازه گیری بازده لاشه و اندام‌های ایمنی انتخاب شد. ۲۱ - ۰ روزگی تیمار ۳ نسبت به سایر تیمارها مصرف خوراک بیشتری داشت و تفاوت معنی داری را نشان داد (۰۵/۰ ≥ p)، تیمار ۲ بیشترین افزایش وزن و بهترین ضریب تبدیل را نسبت به سایر تیمارها نشان داد (۰۵/۰ ≥ p)، تیمار شاهد بیشترین میزان LDL، کلسترول و تری گلسرید را داشت (۰۵/۰ ≥ p)، تیمارهای ۲و ۳ به طور معنی داری بیشترین میزان گلبول‌های قرمز را نسبت به تیمار شاهد داشتند (۰۵/۰ ≥ p)، درصد بورس نسبت به وزن زنده در ۴۲ روزگی تیمار شاهد نسبت به سایر تیمارها تفاوت معنی داری داشت (۰۵/۰ ≥ p)، تیمار ۳ در نسبت بیضه در نرها نسبت به سایر تیمارها تفاوت معنی داری داشت (۰۵/۰ ≥ p)، میزان پاسخ ایمنی علیه SRBC در هفته ششم تیمار ۲ با سایر تیمارها تفاوت معنی داری داشت (۰۵/۰ ≥ p)، تفاوت بین تیمارها از لحاظ (HDL،VLDL ، آلبومین، پروتئین کل، هموگلوبین، هماتوکریت، بازده لاشه، سینه، ران‌ها، کبد، طحال، سنگدان، قلب، چربی بطنی) تفاوت معنی داری نبود (۰۵/۰ ≥ p).

واژه‌های کلیدی: سیاه‌دانه، عملکرد تولیدی، فاکتورهای خونی، ایمنی، بازده لاشه، بلدرچین
فصل اول:
مقدمــه
دسترسی مطمئن به منابع غذایی مورد نیاز جوامع بشری به صورت یک ضرورت اجتناب ناپذیر در آمده است. وضعیت تولید مواد غذایی در دنیای امروز به خصوص در کشورهای در حال توسعه یکی از مسائل مهم اقتصادی به شمار می‌رود و بر اساس برخی پیش بینی‌ها این مسئله در آینده نزدیک ممکن است مشکلات اجتماعی را به همراه داشته باشد. افزایش روز افزون جمعیت دنیا به ویژه در کشورهای فقیر مهم‌ترین دلیل این امر می‌باشد (۶). بیشتر کشورهای در حال توسعه غذای مورد نیاز جمعیت خود را به سختی تأمین می‌کنند و بخش عظیمی از جمعیت انسانی جهان از سوء تغذیه رنج می‌برند (۵۷). نیاز به پروتئین از مسائل پیش روی تغذیه انسان می‌باشد و اهمیت آن در رشد و سلامت کاملاً روشن می‌باشد. با افزایش جمعیت جهان، نیاز بشر به مواد پروتئینی روز به روز افزایش یافته است. این مسئله سبب شده که بسیاری از حیوانات را که گوشت آن‌ها برای مصرف انسان مناسب است، به صورت اهلی درآورده و با پرورش صنعتی آن‌ها بخشی از احتیاجات پروتئینی انسان برطرف گردد، امروزه با توجه به افزایش روز افزون جمعیت و لزوم تأمین مواد غذایی، بهبود راندمان تولید سبب می‌شود تا سطح تغذیه مردم جهان به تدریج بهبود یابد (۷). صنعت طیور نقش عمده‌ای در این توسعه و بهبود خواهد داشت. بنابراین یکی از اهداف اصلی در این صنعت، بهبود راندمان تولید با حداقل هزینه است. از آن جا که بخش تغذیه در این صنعت قسمت اعظم هزینه‌ها را به خود اختصاص می‌دهد، لذا تلاش در جهت بهبود کار آیی، استفاده از مواد مغذی در جیره امری ضروری و قابل توجه می‌باشد (۱۱). دانشمندان در اکثر نقاط جهان فعالیت‌های مستمری را جهت رفع این نیازها آغاز کرده‌اند. از جمله این فعالیت‌ها که از سال‌ها پیش شروع شده است اهلی کردن، پرورش و اصلاح بعضی از گونه‌های پرندگان وحشی می‌باشد. به عنوان مثال توسعه صنعت بلدرچین در استونیا از زمان ورود تخم بلدرچین به آنجا در سال ۱۹۷۶ آغاز گشت و روی خصوصیات مورفولوژیکی بلدرچین و تحقیق در مورد گله‌های پر تولید و مقاوم در این کشور بررسی و مطالعه گردید (۲). در این ارتباط پرورش بلدرچین در اوایل قرن بیستم توسط دامپروران از اهمیت خاصی برخوردار شد. از آن جا که سلامتی، پویایی و شکوفایی استعدادهای افراد هر جامعه، در گرو تغذیه صحیح و کافی، به ویژه بخش پروتئین حیوانی افراد آن جامعه است. لذا برای تأمین پروتئین حیوانی توسعه هر چه بیشتر دامپروری، به ویژه صنعت پرورش طیور و سایر پرندگان از جمله بلدرچین ضرورت انکار ناپذیری پیدا می‌کند (۳). مطالعه روی بلدرچین به عنوان یک پرنده به دلایل متعددی می‌تواند جنبه بنیادی یا کاربردی پیدا کند. هم اکنون از بلدرچین به عنوان حیوان آزمایشگاهی در سطح گسترده استفاده می‌شود. و مزایای فراوان دیگری نیز سبب اهمیت پرورش بلدرچین شده است. بلدرچین با داشتن خصوصیات مناسب جثه کوچک، رشد سریع، بلوغ زودرس، تولید بالای تخم، فاصله کوتاه تخم گذاری حدود ٢٠ ساعت، فاصله کوتاه ایجاد نسل، نیاز کم به محیط پرورشی از نظر مساحت، نیاز به غذای کم، مقاومت به شوری جیره تا حد ٣ درصد نمک دوره انکوباسیون کوتاه، مقاومت به بسیاری از بیماری‌های متداول جوجه‌های گوشتی، کیفیت بالای گوشت و تخم، قیمت بالای تولیدات، هزینه کم مواد غذایی و درمان، و بازگشت سریع سرمایه و … به عنوان پرنده‌ای با ارزش اقتصادی شناخته شده و هم اکنون در بسیاری از کشورهای جهان پرورش داده می‌شود. و تحقیقات گسترده‌ای بر روی آن در حال انجام می‌باشد (۸۰). اولین بار پرورش صنعتی این پرنده در استان تهران در محل ماهی سرای کرج توسط دکتر معتمد انجام شد. سپس دکتر رادی میبدی در یزد اقدام به پرورش بلدرچین به صورت صنعتی نمود. به دنبال آن در شهر‌های مختلف کشور از جمله تبریز، مشهد، قم، کرج و دیگر نواحی پرورش بلدرچین در واحد‌ها‌ی صنعتی کوچک و بزرگ رواج یافت (۲).
وجود ویژگی‌های مناسب سبب شده تا بلدرچین به عنوان یک پرنده مطلوب نزد کشاورزان و پرورش دهندگان تلقی شده و علا قمند ان زیادی به پرورش صنعتی این پرنده روی آورند ( ۲).
پرورش بلدرچین امروزه جایگاه خاصی در صنعت پرورش طیور پیدا کرده است و با توجه به تقاضای مردم، پرورش آن رو به گسترش است. بلدرچین و جوجه‌های گوشتی جزء پرندگانی هستند که از رشد سریعی برخوردارند. این پرندگان در طی دوره پرورش با عوامل استرس‌زای مختلفی مواجه می‌شوند و این استرس‌ها باعث تغییر در هورمون‌ها، کاهش خوراک مصرفی، تغییر در متابولیسم مواد مغذی و تضعیف سیستم ایمنی می‌شود. از راهکارهای توفیق در صنعت پرورش طیور تغذیه مناسب است که از جهات مختلف مورد توجه بوده، از جمله می‌توان به ارتباط تغذیه با رشد و ارتقاء ایمنی اشاره نمود (۸۰). در این راستا شرایط تغذیه‌ای، اعمال ایمونولوژی و پاسخ به عوامل عفونی را در میزبان تحت تأثیر قرار می‌دهد و بر عکس، بیماری‌های عفونی حاد یا مزمن نیز اثر زیان باری بر شرایط تغذیه‌ای خواهد گذاشت. در مورد کنترل، پیشگیری مهم‌تر از درمان است. زیرا اولاً درمان در جایگاه‌های بزرگ مشکل بوده و ثانیاً هزینه‌های آن زیاد است. در حالی که پیشگیری بیماری‌ها آسان‌تر و هزینه آن کمتر است. از این رو باید تدابیری اتخاذ نمود که به جای درمان، مسئله پیشگیری از بیماری‌ها را مد نظر قرار داد. برای پیشگیری از بروز بیماری‌ها و بالا بردن مقاومت، روش‌های متعددی وجود دارد از جمله واکسیناسیون، استفاده از آنتی بیوتیک ها و غیره که هر یک از این روش‌ها علی رغم ارتقاء عملکرد سیستم ایمنی معایبی مانند ایجاد مقاومت میکروارگانیسم ها نسبت به آنتی بیو تیک ها دارند و مدت زمان مصرف آنتی بیوتیک ها و فاصله آخرین مرحله استفاده از آن‌ها تا زمانی که طیور به کشتار گاه منتقل می‌شوند، می‌بایست مورد بررسی قرار گیرد و حتی در صورت رعایت همه موارد، احتمال بروز عوارض جانبی ناشی از باقی ماندن این مواد در لاشه و در بدن افرادی که از این محصولات خصوصاً به مقدار زیاد در رژیم غذایی خود استفاده می‌کنند، وجود دارد. در نتیجه نگرانی‌های ناشی از اثرات نامطلوب مصرف زیاد آنتی بیوتیک ها در تغذیه طیور روز به روز در حال گسترش است (۴۶).
در دهه‌ های اخیر جهت بالا بردن بازده تولیدی دام و طیور از ترکیباتی به عنوان افزودنی‌های غذایی و محرک رشد که در دسترسی مواد مغذی جیره و بهبود رشد استفاده شده است، که از جمله این ترکیبات آنتی بیوتیک های محرک رشد بوده که به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند ولی با توجه به اثرات مضر استفاده از آنتی بیوتیک های و محدود بودن استفاده از آن‌ها، متخصصین تغذیه دام و طیور در پی جایگزینی برای این ترکیبات هستند. از سال ۲۰۰۶ در اروپا کاربرد هر نوع آنتی بیوتیکی به عنوان محرک رشد در جیره دام و طیور ممنوع گردید (۹۱).
حذف آنتی بیوتیک ها از جیره دام و طیور به عنوان محرک رشد به دلایل مختلفی بود که مهم‌ترین آن‌ها ایجاد میکروارگانیسم های مقاوم به آنتی بیوتیک ها، مخفی شدن عفونت‌های موجود، مسمومیت دارویی و بقایای آنتی بیوتیکی در محصولات می‌باشد (۷). با توقف استفاده از آنتی بیوتیک ها، افزایش بیماری و کاهش تولید به کرات در جوجه‌های گوشتی مشاهده شد (۳۸). همچنین چنانچه یک ترکیب ضد میکروبی برای مدت طولانی استفاده شود، برخی از باکتری‌ها نسبت به آن مقاوم خواهند شد و لذا در بدن پرنده تکثیر می‌یابند. به همین دلیل محرک‌های رشد با منشأ غذایی در طی زمان طولانی کم اثرتر می شوند. ممکن است آنتی بیوتیک های مختلف به طور هم‌زمان و یا به صورت متناوب در جیره پرندگان استفاده شوند. همچنین به علت نگرانی‌ها از انتقال عامل مقاومت از یک میکروب به میکروب دیگر نگران کننده است به دلیل وجود نگرانی‌ها در مورد عوارض جانبی داروهای شیمیایی و کاهش اثرات آن‌ها در مدت زمان طولانی و همچنین کارایی بیشتر داروهای مشتق شده از گیاهان دارویی در درمان بیماری‌ها نسبت به داروهای شیمیایی باعث افزایش میل به استفاده از گیاهان دارویی به عنوان جایگزین مناسب در درمان بیماری‌ها شده است (۱۰). نتایج پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد مصرف جایگزین آنتی بیوتیک ها از جمله گیاهان دارویی، پروبیوتیک ها و اسیدهای ارگانیک می‌تواند باعث بهبود عملکرد طیور از جمله بهبود مصرف خوراک، افزایش وزن، ضریب تبدیل و کاهش شمار باکتری‌های مضر دستگاه گوارش شود. کارائی این جایگزین‌ها قابل رقابت و مقایسه با آنتی بیوتیک های محرک رشد می‌باشد (۶۹). گیاهان داروئی ترکیبات گیاهی می‌باشد که به واسطه فعالیت ضد میکروبیشان شناخته شده‌اند. داروهای گیاهی به عنوان درمان جایگزین با عوارض کمتر و خواص متعدد و در برخی موارد به عنوان تنها درمان موثر در درمان بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جمله این گیاهان، گیاه سیاه‌دانه است که تاریخچه غنی طبی و مذهبی دارد. سیاه‌دانه از زمان‌های قدیم به عنوان یک گیاه دارویی و ادویه‌ی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این گیاه بومی اروپای جنوبی، آفریقای شمالی و آسیاست؛ و در ایران سیاه‌دانه در نقاط مختلف به عمل می‌آید. بذر گیاه سیاه‌دانه که به سیاه‌دانه معروف است توسط مصرهای باستانی و پزشکان یونانی برای درمان سردرد، اسم، آلرژی و سیستم ایمنی مورد استفاده قرار می‌گرفته است (۵۶). این گیاه یکی از قدیمی‌ترین گیاهان اهلی شناخته شده است که دانه‌های آن در مقبره تو تن خامون^[۱] یافت شده است و دانه این گیاه به عنوان چاشنی و در طب سنتی در طول تاریخ و در فرهنگ‌های مختلف استفاده می‌شده است (۳۱). از این گیاه به طور گسترده در طب سنتی استفاده شده (۸۵)؛ و حاوی مواد شیمیایی مفید و دارای ارزش درمانی بالا است (۳۲).
دانه گیاه سیاه‌دانه توسط مصری‌های باستان و پزشکان یونانی برای درمان بسیاری از بیماری‌ها مورد استفاده قرار گرفته شده است (۸۱). پزشکی مسلمان دانه‌های سیاه‌دانه را به عنوان یک دارو برای سرما خوردگی و بسیاری از بیماری‌های دیگر در نظر گرفته است. به عنوان مثال در یکی از کتاب‌های مسلمانان گفته شده است که سیاه‌دانه درمان هر دردی به جز مرگ می‌باشد (۳۱). در ایران از دانه‌ی این گیاه به عنوان چاشنی در نان، ماست، ترشی و پنیر استفاده می‌شود (۴۷). مواد مختلفی از دانه سیاه‌دانه استخراج شده است (۴۱). تایموکینون^[۲]، تایموهیدروکینون^[۳]، تیمول^[۴] و کارواکرول^[۵] از مواد مؤثره مهم در عصاره آبی دانه این گیاه می‌باشند (۷۱) که جزء گروه مهمی از متابولیک های ثانویه یعنی ترپن ها^[۶] می‌باشند (۳۲). تایموکینون از ترکیبات اصلی بذر گیاه سیاه‌دانه است و اثرات درمانی بسیار زیادی به این ماده نسبت داده شده است (۲۹).
در سال‌های اخیر دانه‌های گیاه سیاه‌دانه مورد تحقیقات وسیع فارماکولوژیک بوده است. این مطالعات دامنه وسیعی از اثرات مانند ضد باکتری (۴۳)، ضد تومور (۳۹)، ضد التهاب (۵۳)، مسکن (۶۱)، کاهنده قند خون (۲۷)، شل کننده عضلات صاف، سیتوتوکسیک و محرک ایمنی (۳۰) را نشان می‌دهد.
خواص گیاه دارویی سیاه‌دانه به علت ترکیبات و مواد تشکیل دهنده آن می‌باشد مطالعات نشان می‌دهد که سیاه‌دانه موجب بهبود مصرف خوراک، عملکرد رشد و سیستم ایمنی می‌شود (۸۴)؟ بنابراین هدف از این پژوهش بررسی تأثیر سطوح مختلف بذر سیاه‌دانه بر عملکرد رشد، خصوصیات و بازده لاشه، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنی در بلدرچین ژاپنی می‌باشد.
فصل دوم:
بررسی منابع
۲-۱- طبقه بندی بلدرچین
بلدرچین (ژاپنی) در راسته گالیفورم و در خانواده فازیانیده و همراه با کبک و قرقاول در یک گروه قرار دارد، در مورد رده بندی این پرونده نظریات متفاوتی وجود دارد. شکل ۲-۱ نشان دهنده‌ی رده بندی بلدرچین است.

شکل ‏۲‑۲: مشخصه رله دیستانس(مهو) ۸
شکل ‏۲‑۳: تنظیمات رله دیستانس ۹
شکل ‏۲‑۴: ناحیه‌ ‌بندی حفاظتی رله دیستانس ۹
شکل ‏۲‑۵: شبکه شعاعی جبران‌سازی شده با خازن سری ۱۰
شکل ‏۲‑۶: پروفیل ولتاژ واسه شبکه شعاعی باجبران‌ساز سری ۱۱
شکل ‏۲‑۷: سیستم انتقال توان بدون جبران‌سازی ۱۲
شکل ‏۲‑۸: سیستم انتقال توان با جبران‌سازی ۱۲
شکل ‏۲‑۹: - (a)منحنی توان-زاویه (b) منحنی توان – ولتاژ ۱۳
شکل ‏۲‑۱۰: حفاظت جبران‌ساز خازنی سری در برابر اضافه ولتاژ ۱۴
شکل ‏۲‑۱۱: امپدانس اندازه‌گیری شده رله ۱) بدون جبران‌ساز ۲) با جبران‌ساز ۱۵
شکل ‏۲‑۱۲: نصب PMU در شبکه برق و رابطه اونا با GPS 17
شکل ‏۲‑۱۳: اندازه‌گیری فازوری ولتاژ و جریان به وسیله PMU 17
شکل ‏۲‑۱۴: سیگنال فازور خروجی از PMU 18
شکل ‏۲‑۱۵: ساختار کلی یه واحد اندازه گیری فازور ۲۰
شکل ‏۲‑۱۶: شبکه اندازه‌گیری فازور PMU 21
شکل ‏۳‑۱: الگوریتم کارکرد رله دیستانس ۳۱
شکل ‏۳‑۲: الگوریتم روش پیشنهادی ۳۵
شکل ‏۳‑۳: دیاگرام یدونه خطی شبکه نمونه IEEE 9-bus 38
شکل ‏۳‑۴: : مکان‌های بهینه نصب PMU در شبکه IEEE 9-bus 40
شکل ‏۳‑۵: دیاگرام یدونه‌خطی شبکه نمونه IEEE 14-bus 41
شکل ‏۳‑۶: باس تزریق صفر در شبکه نمونه IEEE 14-bus 43
شکل ‏۳‑۷: مکان‌های بهینه نصب PMU در شبکه IEEE 14-bus 45
شکل ‏۴‑۱: دیاگرام‌ یدونه‌خطی سیتم نمونه ۱ ۴۷
شکل ‏۴‑۲: مشخصه‌ی ناحیه‌ی حفاظتی ۲ رله، وقتی‌که هیچ جبران‌سازی در خط انتقال انجام نشده، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۱
شکل ‏۴‑۳: اصلاح تنظیمات ناحیه‌ی حفاظتی ۲ رله پس از ۳۰% جبران‌سازی خط، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۲
شکل ‏۴‑۴: کارکرد رله دیستانس با تنظیمات اصلاح شده ناحیه‌ی حفاظتی ۲ در برابر خطای A-G ، پس از ۳۰% جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۲
شکل ‏۴‑۵: مشخصه‌ی ناحیه‌ی حفاظتی ۳ رله، وقتی‌که هیچ جبران‌سازی در خط انتقال انجام نشده‌است، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۳
شکل ‏۴‑۶: تاثیر خازن ‌سری روی تنظیمات رله و مشخصه‌ی اصلاح‌شده ناحیه‌ی حفاظتی ۳ رله در ۳۰ درصد جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۴
شکل ‏۴‑۷: - کارکرد رله‌ی دیستانس با تنظیمات اصلاح شده ناحیه‌ی حفاظتی ۳ در برابر خطای A-G ، پس از ۳۰% جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۴
شکل ‏۴‑۸: تاثیر خازن‌ سری روی تنظیمات رله و مشخصه‌ی اصلاح شده‌ی ناحیه‌ی حفاظتی ۲ رله در ۴۰ درصد جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۷
شکل ‏۴‑۹: کارکرد رله‌ی دیستانس با تنظیمات اصلاح‌شده ناحیه‌ی حفاظتی ۲ در برابر خطای A-G ، پس از ۴۰% جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۷
شکل ‏۴‑۱۰: تاثیر خازن‌ سری روی تنظیمات رله و مشخصه‌ی اصلاح شده‌ی ناحیه‌ی حفاظتی ۳ رله در ۴۰ درصد جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۸
شکل ‏۴‑۱۱: کارکرد رله‌ی دیستانس با تنظیمات اصلاح‌شده ناحیه‌ی حفاظتی ۳ در برابر خطای A-G ، پس از ۴۰% جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۵۹
شکل ‏۴‑۱۲: تاثیر خازن سری روی تنظیمات رله و مشخصه اصلاح شده ناحیه‌ی حفاظتی ۲ رله در ۷۰درصد جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۶۱
شکل ‏۴‑۱۳: کارکرد رله دیستانس با تنظیمات اصلاح شده ناحیه‌ی حفاظتی ۲ در برابر خطای A-G ، پس از ۷۰% جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۶۲
شکل ‏۴‑۱۴: تاثیر خازن‌ سری روی تنظیمات رله و مشخصه‌ی اصلاح‌شده ناحیه‌ی حفاظتی ۳ رله در ۷۰درصد جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۶۳
شکل ‏۴‑۱۵: کارکرد رله‌ی دیستانس با تنظیمات اصلاح‌شده‌ی ناحیه‌ی حفاظتی ۳ در برابر خطای A-G ، پس از ۷۰% جبران‌سازی، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۶۴
شکل ‏۴‑۱۶: تاثیر خازن سری روی تنظیمات رله و مشخصه‌ی اصلاح شده ناحیه‌ی حفاظتی ۲ رله موقع بای‌پس شدن خازن سری، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۶۶
شکل ‏۴‑۱۷: کارکرد رله‌ی دیستانس با تنظیمات اصلاح‌شده‌ی ناحیه‌ی حفاظتی ۲ در برابر خطای A-G پس از بای‌پس شدن خازن سری، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۶۷
شکل ‏۴‑۱۸: تاثیر خازن سری روی تنظیمات رله و مشخصه‌ی اصلاح‌شده ناحیه‌ی حفاظتی ۳ رله موقع بای‌پس شدن خازن سری، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۶۸
شکل ‏۴‑۱۹: کارکرد رله‌ی دیستانس با تنظیمات اصلاح‌شده ناحیه‌ی حفاظتی ۳ در برابر خطای A-G پس از بای‌پس شدن خازن سری، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۶۹
شکل ‏۴‑۲۰: تاثیر تخمین سطح جبران‌سازی در تنظیمات رله و کارکرد درست رله بعد از اصلاح تنظیمات، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه ۷۰
شکل ‏۴‑۲۱: سیستم ۹ باسه IEEE مورد مطالعه: خازن در وسط خط ۳ قرار گرفته و رله‌ی دیستانس در باس ۷ روی خط ۳ تنظیم شده ۷۲
شکل ‏۴‑۲۲: مشخصه‌ی کارکرد رله‌ی دیستانس با تنظیمات اصلاحی در خطای سه‌فاز با زمین در ۱۰۰% خط ۳ ۷۴
شکل ‏۴‑۲۳: مشخصه‌ی کارکرد رله دیستانس با تنظیمات اصلاحی در خطای سه‌فاز با زمین در ۲۰۰% خط ۳ ۷۵

شاهد

^a63/3143

^a3/2382

^a5/2283

مرحله اول

^a31/3143

^a1/2382

^a9/2282

مرحله دوم

^a49/3143

^a4/2382

^a8/2012

در هر ستون میانگین‌های دارای حداقل یک حرف مشابه از لحاظ آماری تفاوتی با یکدیگر ندارند. و حروف مقایسه میانگین برای ارقام مورد بررسی و حذف برگ جداگانه است.

منابع
ابوالحسنی، خ. ۱۳۸۱٫ ارزیابی لاین‌های حاصل از توده‌های بومی گلرنگ در رژیم رطوبتی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، ۱۳۵ صفحه.
احسان‌زاده، پ.، و زارعیان‌بغدادآبادی، ع. ۱۳۸۲٫ اثر تراکم بوته بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی ویژگی‌های رشد دو رقم گلرنگ در شرایط اصفهان. مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، سال هفتم (شماره‌ی ۹)، ۱۴۰-۱۲۹٫
آلیاری، ه.، و شکاری، ف. ۱۳۷۹٫ دانه‌های روغنی، زراعت و فیزیولوژی. انتشارات عمیدی، تبریز، ۱۸۲ صفحه.
الحانی، ا. ۱۳۸۱٫ بررسی سازگاری لاینهای گلرنگ بهاره در منطقه داراب. هفتمین کنگره زراعت و اصلاح نباتات ایران، ۲-۴ شهریور ماه ۱۳۸۱، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج، ۱۴-۹٫
اهدایی، ب.، و نورمحمدی، ق. ۱۳۶۳٫ اثر تاریخ کاشت روی عملکرد دانه و سایر صفات زراعی ارقام گندم. مجله علمی کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز، سال دوم (شماره‌ی ۹)، ۴۲-۲۸٫
باغخانی، ف.، و فرحبخش، ح. ۱۳۸۷٫ اثرات تنش خشکی بر عملکرد و برخی صفات فیزیولوژیکی سه رقم گلرنگ بهاره. مجله پژوهش کشاورزی (آب، خاک و گیاه در کشاورزی)، جلد ۸ (شماره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی ۲)، ۵۷-۴۵٫
باقری، ا.، یزدی‌صمدی، ب.، تائب، م.، و احمدی، م. ر. ۱۳۸۰٫ بررسی همبستگی و روابط بین عملکرد و سایر صفات کمی و کیفی گلرنگ. مجله علوم کشاورزی ایران، جلد ۸ (شماره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی ۲)، ۳۰۷-۲۹۵٫
بای بوردی، ا. ۱۳۸۶٫ تغذیه گیاهی گلرنگ (چاپ اول). انتشارات پریور، ۷۹ صفحه.
برادران، ر.، و زینالی‌خانقاه، ح. ۱۳۷۵٫ بررسی رابطه ژنتیکی عملکرد و اجزای آن و مطالعه همبستگی صفات مهم زراعی نباتات ایران. چهارمین کنگره زراعت و اصلاح نباتات ایران، ۴ تا ۷ شهریور، دانشگاه صنعتی اصفهان، ۴۵۰-۴۴۸٫
بهدانی، م. ع.، و جامی‌الاحمدی، م. ۱۳۸۷٫ ارزیابی رشد و عملکرد ارقام گلرنگ در تاریخهای مختلف کاشت. مجله پژوهشهای زراعی ایران، جلد ۶ (شماره‌ی ۲)، ۲۵۴-۲۴۵٫
بهروزیار، ا. خ.، یارنیا، م.، دل‌طلب، ب.، و آقامی، ا. ۱۳۸۸٫ اثر تنش کمبود آب و تراکم بوته بر عملکرد و برخی صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی آفتاب‌گردان. مجله علمی پژوهشی علوم کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، سال سوم (شماره‌ی ۱۱)، ۳۷-۲۷٫
پورداد، س. س. ۱۳۸۵٫ گلرنگ. انتشارات مرکز نشر سپهر، ۱۲۳ صفحه.
توکلی، ا. ۱۳۸۱٫ بررسی اثر قطع آبیاری در مراحل مختلف رشد بر عملکرد، اجزای عملکرد و عملکرد روغن گلرنگ. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران.
تیموریان، م.، گلوی، م.، پیردشتی، ه.، و نصیری، م. ۱۳۸۸٫ واکنش عملکرد و اجزای عملکرد سه رقم مختلف برنج در واکنش به محدودیت منبع و مخزن و کود نیتروژن. مجله پژوهشهای تولیدات گیاهی، جلد ۱۶ (شماره‌ی ۳)، ۶۶-۴۹٫
جان‌محمدی، م. ۱۳۸۴٫ اثر کاهش میزان سطح برگ گندم و مصرف نیتروژن بر خصوصیات روزنه ای برگ پرچم و عملکرد تحت شرایط کم آبیاری. مجله الکترونیک تولید گیاهان زراعی، سال سوم (شماره‌ی ۴)، ۳۶-۲۵٫
جمشیدی، ا. ا.، قلاوند، و دانشیان، ج. ۱۳۸۶٫ اثر حذف برگ در مرحله گرده‌افشانی بر عملکرد و اجزای عملکرد آفتاب‌گردان در سطوح مختلف تراکم بوته و تاریخ کاشت. مجله علوم زراعی ایران، جلد ۹ (شماره‌ی ۱)، ۴۴-۳۲٫
جواهری، م.، و دانشیان، ج. ۱۳۸۶٫ اثر تاریخ کاشت و قطع برگ بر صفات زراعی و عملکرد ارقام آفتاب‌گردان در شرایط دیم. مجله یافته‌های نوین کشاورزی، سال دوم (شماره‌ی ۱‌)، ۲۵-۱۸٫
حاج‌غنی، م.، صفاری، م.، و مقصودی‌مود، ع. ۱۳۸۷٫ اثر سطوح مختلف شوری کلرید سدیم بر جوانه‌زنی و رشد گیاهچه ارقام گلرنگ. مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، سال دوازدهم (شماره‌ی ۴۵)، ۲۳-۱۹٫
حاجی‌حسینی‌اصل، ن.، رشدی، م.، غفاری، م.، علیزاده، ا.، و مرادی‌اقدم، ا. ۱۳۸۶٫ اثر زمان قطع برگ در آفتاب‌گردان روغنی رقم آلستار. فصل‌نامه دانش نوین کشاورزی پایدار، سال پنجم (شماره‌ی ۱۵)، ۷۲-۶۴٫
حمزی‌الوانق، س.، مدرس‌ثانوی، س. م. ع.، و آقاعلیخانی، م. ۱۳۸۶٫ تاثیر قطع برگ بر عملکرد و اجزای عملکرد سه رقم ذرت دانه‌ای. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، جلد ۱۴ (شماره‌ی ۲)، ۸ صفحه.
خطیبی، آ.، و آبادی‌خواه‌ده‌علی، د. ۱۳۸۸٫ تاثیر حذف برگهای سه رقم آفتاب‌گردان روغنی بر عملکرد و خصوصیات طبق. اولین همایش علمی مباحث نوین در کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه، اسفند ماه ۱۳۸۹، ۴۹-۴۷٫
خواجه‌پور، م. ر. ۱۳۸۶٫ گیاهان صنعتی (چاپ سوم). انتشارات جهاد دانشگاهی واحد صنعتی اصفهان، ۵۶۴ صفحه.
داداشی، ن. ۱۳۸۰٫ اثرات تاریخ کاشت بر عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ. پایان‌نامه کارشناسی ارشد اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان.

۲۲

نظری

۲۰۰۹

Correani et al(+)

سرمایه ی اجتماعی اثر مثبت بر مقدار پسماند سولو (A) دارد.

۲۳

اروپا

۲۰۰۹

Akcomak and Weel(+)

سرمایه ی اجتماعی با تأثیر مثبت بر نوآوری باعث پیشرفت تولید خواهد شد.

۲۴

آمریکا

۲۰۰۹

Shidele and Kraybill(+)

سرمایه ی گذاری در سرمایه ی اجتماعی، بدون توجه به منافع آینده روی می دهد و ویژگی های شخصی بر سطح و تغییرات سرمایه ی گذاری تأثیر می گذارد و نهادها در تعیین رفتار سرمایه گذاری سرمایه ی اجتماعی تأثیر می گذارند.

۲۵

فیلیپین

۲۰۱۰

Labbone and Chase(+)

اعتماد و کاهش هزینه های مبادله، همبستگی مثبت دارند و کاهش هزینه های مبادله از طریق افزایش اعتماد منجر به افزایش رشد اقتصادی گردیده است.

۲۶

نظری

۲۰۱۰

Roseta-Palma et al(+)

سرمایه اجتماعی به عنوان کالای عمومی اثر مثبت بر محیط زیست دارد.

مأخذ: یافته های تحقیق
باومن و شنایدر^[۳۷] (۱۹۹۹) در مقاله ای با عنوان “آوردن پوتنام به مناطق اروپایی: ارتباط یا عدم ارتباط سرمایه ی اجتماعی با رشد اقتصادی” در چارچوب رویکرد تجربی از یک الگوی کمّی کلان رشد اقتصادی نئوکلاسیکی برای مناطق اتحادیه اروپا استفاده کرده ونشان داده اند که اثر عوامل مختلف فرهنگی بر رشد اقتصادی معنادار نیست و اثرات این گونه عوامل مانند سرمایه ی اجتماعی بر رشد اقتصادی ضعیف می باشد. داده های مورد استفاده در این مطالعه به صورت مقطعی بوده است.

وایتلی (۲۰۰۰)^[۳۸] در مقاله ای با عنوان “سرمایه ی اجتماعی و رشد اقتصادی” به بررسی رابطه میان سرمایه ی اجتماعی و رشد اقتصادی برای ۳۴ کشور بر طبق داده های دوره ۱۹۹۲-۱۹۷۰، با بهره گرفتن از الگوی رشد اقتصادی نئوکلاسیکی تعدیل شده می پردازد. وی نشان می دهد که سرمایه ی اجتماعی بر رشد اقتصادی تأثیر مثبت می گذارد و به همان مقدار که سرمایه ی انسانی یا آموزش در الگوی رشد درون زا اهمیت دارد، سرمایه ی اجتماعی نیز اهمیت دارد.
روتلدج و آمسبرگ^[۳۹](۲۰۰۲) در مطالعه ای با عنوان “سرمایه اجتماعی و رشد اقتصادی” درچارچوب مطالعه ی نظری، سرمایه اجتماعی را دریک الگوی ساده رشد، تعریف و بررسی کرده اند. حداکثر کردن درآمدهای بدست آمده افراد از تجارت (مبادله) در طول زندگی، از فروض این الگو است و هرکدام از طرفین مبادله، ساختارمعمای زندانی در نظریه ی بازی ها را دارند.
در این مطالعه، تجارت در الگوی رشد تدوین شده است و ارتباط میان رشد، تحرک نیروی کار و سرمایه اجتماعی بررسی شده است.
نتیجه این مطالعه این است که نقطه ی تعادل در این الگو، تجارت های همکاری جویانه می باشد. علاوه بر این، محققین نتیجه گرفته اند که واکنش نیروی کار به تکانه نوآوری، بر هر دو عامل کارایی نیروی کار و سرمایه اجتماعی تأثیر می گذارد که این عوامل بر رشد اقتصادی مؤثر هستند.
اسویندسون^[۴۰](۲۰۰۳) در مطالعه ای با عنوان “سرمایه ی اجتماعی، فساد و رشد اقتصادی: اروپای شرقی و غربی” در چارچوب مطالعه ی نظری و تجربی و با بهره گرفتن از داده های پانل^[۴۱] به این نتیجه رسیده است که تمرکزگرایی در سیاست باعث ایجاد فساد می گردد و فساد، اعتماد مردم را به دولت کم می کند و همین امر باعث کاهش سرمایه ی اجتماعی و اعتماد میان افراد جامعه می شود. در این مطالعه، اعتماد به عنوان متغیر سرمایه ی اجتماعی مورد استفاده قرار می گیرد و با کاهش سرمایه ی اجتماعی، رشد اقتصادی هم کاهش پیدا می کند.
این محقق با مقایسه جداول مربوط به میانگین وزنی فساد و اعتماد کشورها به این نتیجه رسیده است که کشورهایی که سطح فساد بالاتری را دارند (مانند کشورهای اروپای شرقی)، با سطح پایین تری از اعتماد همراه می باشند. در این مطالعه سطح پایین اعتماد (اعتماد عمومی و مشارکت های مدنی)، با سطح کمتری از تولید ناخالص داخلی سرانه ارتباط دارد. در کشورهای شمالی اتحادیه ی اروپا، فساد کمتری وجود دارد و اعتماد جامعه با سطح تولید ناخالص داخلی سرانه همبستگی مثبت دارد.
باربیری^[۴۲](۲۰۰۳) در مطالعه ای با عنوان “سرمایه ی اجتماعی و خود اشتغالی” به این نتیجه رسیده است که میزان انباشت سرمایه ی اجتماعی در افرادی که از لحاظ مهارت متفاوت هستند بسیار متغیراست و افرادی که در سطح بالای مهارت های کاری قرار دارند، میزان انباشت سرمایه ی اجتماعی آنها بالاتر است و بر زندگی و تجربه های کاری آنها مؤثر است. همچنین آنها می توانند از انباشت سرمایه ی اجتماعی خود در جهت پیشرفت کیفیت مالی و روحی زندگی خود استفاده کنند و در نهایت، وی سرمایه ی اجتماعی را عاملی مؤثر بر نابرابری اجتماعی می داند که نمی توان آن را نادیده گرفت. دادهای مورد استفاده در این مطالعه به صورت مقطعی و مربوط به سال ۲۰۰۰ می باشد و از روش تحلیلی شبکه ای و رگرسیون های لاجستیکی برای تخمین استفاده شده است.
آیر و همکاران^[۴۳](۲۰۰۵) در مطالعه ای با عنوان “سرمایه ی اجتماعی، رشد اقتصادی و توسعه منطقه ای” به بررسی ارتباط میان سرمایه ی اجتماعی، عمکرد اقتصادی و توسعه ی منطقه ای در آمریکا پرداخته اند؛ تفاوت مطالعه ی آنها با مطالعات پیشین این است که آنها توسعه ی منطقه ای را به مطالعات خود اضافه کرده اند و از داده های مقطعی مربوط به سرمایه ی اجتماعی پیمایش پایه ای انجمن های سرمایه ی اجتماعی^[۴۴]در سال۲۰۰۰ استفاده نموده اند. افراد مورد مطالعه، ۲۴۰۰۰ نفر بوده اند که متعلق به ۴۰ انجمن در سطح آمریکا بودند و در ۹ منطقه توزیع شده بودند. این محققین از روش تحلیل چند متغیری برای بررسی تعیین کننده های اقتصادی و اجتماعی سرمایه ی اجتماعی بهره برده اند و نشان داده اند که آموزش، مهمترین و عمده ترین عامل شاخص های سرمایه ی اجتماعی است و سرمایه اجتماعی بر رشد اقتصادی و توسعه ی منطقه ای اثر مثبت می گذارد.
ودهاوس^[۴۵](۲۰۰۶) در مطالعه ای با عنوان “سرمایه ی اجتماعی و توسعه ی اقتصادی در مناطق استرالیا: مطالعه موردی” رابطه میان سرمایه ی اجتماعی و توسعه ی اقتصادی دو شهر کوچک استرالیا را طی دوره ی ۲۰۰۲-۲۰۰۱ مورد مطالعه قرارداده است؛ مطالعه ی وی با این فرضیه شروع می شود: شهری که سرمایه ی اجتماعی بالاتری دارد از توسعه ی اقتصادی بالاتری هم برخوردار می باشد. همچنین بیان می کند که سرمایه ی اجتماعی اثر تصادفی مثبتی را بر توسعه ی اقتصادی می گذارد. وی در نهایت، ادعای خود را مبنی بر اینکه سطوح بالاتر سرمایه ی اجتماعی در یک جامعه ی منطقه ای کوچک، اثر مثبتی بر سطح توسعه ی اقتصادی دارد، اثبات می کند.
چو(۲۰۰۶)^[۴۶] در مطالعه ای با عنوان “سه الگوی ساده از سرمایه ی اجتماعی و رشد اقتصادی” سه الگوی نظری از اثرگذاری سرمایه ی اجتماعی بر رشد اقتصادی ارائه کرده است. در این الگوها، تأثیرگذاری سرمایه ی اجتماعی بر رشد اقتصادی از سه کانال است: ۱- تأثیر بر انباشت سرمایه ی انسانی و رشد ۲- تأثیر بر توسعه ی مالی از طریق اثرات آن بر اعتماد اجتماعی و هنجارهای اجتماعی۳ - تسهیل شبکه سازی بین بنگاه ها و خلق نوآوری و تکنولوژی.

ب- تأثیر جهت گیریهای سیاست خارجی جمهوری آذربایجان بر ایران
جمهوری آذربایجان حتی قبل از استقلال، درگیر مشکلات ارضی با جمهوری ارمنستان بوده است. حل بحران قره باغ و امنیت استخراج و انتقال انرژی از عواملی اصلی جهت گیریهای سیاست خارجی جمهوری آذربایجان به شمار میروند.
نوع نگرش سیاست خارجی جمهوری آذربایجان بر خلاف نگرش جمهوری اسلامی ایران، انتقادی و اعتراضی نیست و این جمهوری قصد ندارد تا در این خصوص هزینه های سنگین درگیری با نظامهای موجود بین المللی را بپردازد.^[۱۲۵]
در این خصوص یکی از عوامل چالش زای سیاست خارجی جمهوری آذربایجان برای ایران نزدیکی به اسرائیل میباشد.

باکو اهداف گوناگونی را از توسعه مناسبات خود با تل آویو جست و جو میکند که برخی از مهمترین آنها عبارتند از
- نزدیکی به اسرائیل امکان تأثیر بر سیاستهای منطقهای ایالات متحده را به نفع باکو افزایش می‌دهد.
- این یک اقدام موازنه ساز در برابر مناسبات بسیار دوستانه تهران ایروان به شمار میرود.
- مناسبات دوستانه با رژیم صهیونیستی، امکان استفاده باکو از تکنولوژی پیشرفته نظامی و همچنین تکنولوژی مدرن کشاورزی اسرائیل را افزایش میدهد.
عملکرد سیاست خارجی کشورها در یک محیط منطقهای و یا فرامنطقهای، ضمن این که تحت تأثیر عوامل مختلفی به صورت عملیاتی درمیآید، تأثیرات بزرگ و کوچکی را نیز با خود به همراه دارد. مناسبات دوستانه ایران و ارمنستان، هر چقدر هم که در سایه همجواری و همسایگی قابل توجیه باشد، برای جمهوری آذربایجان به عنوان یک تهدید تلقی خواهد شد و همینطور، روابط اسرائیل و آذربایجان تحت هر عنوانی، جمهوری اسلامی را به هراس خواهد افکند. در این میان، موضع کشورهای مختلف نسبت به بحران قره باغ، یکی از عوامل اصلی ارزیابی باکو نسبت به آن کشورها میباشد.
ج- حل بحران قرهباغ اولویت اصلی سیاست خارجی جمهوری آذربایجان
بحران قرهباغ با وجود این که بیش از دو دهه از عمر آن میگذرد به عنوان بزرگترین بحران منطقه قفقاز جنوبی شناخته میشود.
نقش قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای کمک بسیاری به هر چه پیچیدهتر شدن این بحران نموده است. ترکیه با طرفداری یک جانبه از جمهوری آذربایجان و بستن مرزهای خود با جمهوری ارمنستان، به خوبی نشان داد که نمیتواند کشور مناسب و بیطرفی در میانجیگری شناخته شود. جمهوری اسلامی ایران نیز با وجود تلاشهای بسیار در مراحل اولیه بحران، نتوانست اقدامات چشمگیری در قبال حل بحران داشته باشد. همچنین ایالات متحده آمریکا که بسیار علاقمند است امنیت خطوط انرژی این منطقه اطمینان بخش باشد، با وجود لابی قدرتمند ارمنی در این کشور و با وجود دادن طرحهای بسیار برای حل بحران، موفق به این مهم نشده است.
به نظر میرسد تنها راه‌حل این بحران در اختیار مسکو قرار دارد.
موضع گیری روسیه در برابر بحران قرهباغ حاکی از طرفداری آن از مواضع ارمنستان میباشد. ارمنستان برای روسیه تبدیل به یک عنصر مهم و استراتژیک در قفقاز جنوبی شده است.^[۱۲۶]
به نظر میرسد مدل ایده آل برای مسکو، روابط متعادل با سه جمهوری قفقار جنوبی است، امری که از مدتها پیش به طور دائم هدف سیاست روسیه در منطقه بوده است. با وجود این، شرایط کلی نشان‌دهنده از آن ا ست که روسیه فاقد هر گونه بنیان محکم و استوار برای برقراری روابط پایدار با جمهوریهای آذربایجان و گرجستان غرب گرا میباشد.^[۱۲۷]
مسکو پی برده است که با حل این بحران یک اهرم فشار بزرگ را در منطقه قفقاز جنوبی از دست خواهد داد. سیاست روسیه در قبال بحران قرهباغ با توجه به منافع این کشور در امتیازگیری، حفظ وضع موجود بوده است.
با توجه به این که جنگ قرهباغ فرصتی را در اختیار آذربایجان تازه استقلال یافته نداد تا به نوسازی و مدرنیزه کردن سلاحهای روسی ارتش خود بپردازد، قطع پشتیبانیهای فنی کارشناسان نظامی روسیه یکی از عوامل اصلی شکست در جنگ با ارمنستان بود.
در واقع علاوه بر منابع انرژی که نقش قاطعی در تعیین معادلات امنیتی منطقه ایفا میکنند، مقامات آذربایجانی توسعه روابط با غرب را در راستای ترمیم آسیب پذیری نظامی خود نیز قلمداد میکنند.
مقامات آذری پی بردهاند که حذف روسیه و پیوستن کامل به غرب امکان پذیر نمیباشد، بنابراین نتیجه مذاکرات مسکو و باکو در ۲۵ ژانویه ۲۰۰۲ مقرر کرد که روسیه کل سیستم اخطار موشکی و سیستم دفاع هوایی دسته جمعی کشورهای مستقل مشترک المنافع را که در مورد جمهوری آذربایجان، ایستگاه رادار قبله بود را، حفظ نماید.^[۱۲۸]
۵-۳- ملاحظات روسیه در قفقاز جنوبی
سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در منطقه قفقاز جنوبی را میتوان تابعی از سیاست روسیه در این منطقه دانست.
ملاحظات روسیه در قفقاز جنوبی را میتوان تحت تأثیر عوامل زیر برشمرد.
- روسیه خود را در مورد منازعات درون مرزهای سابق اتحاد شوروی مسئول و دارای منافع حیاتی میداند.
- هزاران روس در این جمهوریها زندگی میکنند که روسیه خود را نسبت به منافع آنها مسئول میداند.
- روسیه در رقابت با قدرتهای منطقهای، قفقاز جنوبی را عرصه نفوذ انحصاری خود تلقی میکند و نسبت به مسائل آن بسیار حساس است. برخورد قاطع با گرجستان که از حمایت آمریکا برخوردار بود، هیچ تردیدی در این تلقی روسیه باقی نمیگذارد.^[۱۲۹]
۵-۴- بلندیهای استراتژیک
ادعای ارضی ارمنستان نسبت به قرهباغ، مسئلهای است که طی دهه های طولانی دوران شوروی مطرح بود اما تحت سیطره مسکو پنهان نگاه داشته شده بود.
قرهباغ کوهستانی، که از حاصل خیزترین و نیز از استراتژیکترین نقاط قفقاز جنوبی میباشد، همواره موضوع کشمکش میان آذریها و ارامنه بوده است.^[۱۳۰] این بلندیها دارای اهمیت فراوان نظامی است. با استقرار نیروهای نظامی در این بلندیها، میتوان راه های ارتباطی جمهوری آذربایجان در دشتهای پیرامون از جمله راه ارتباطی شمالی- جنوبی آق‌دام به گنجه را در تیررس توپخانه با دید عالی، قرار داد. موردی که ارمنستان با در اختیار داشتن این بلندیها از آن بهرهمند شده است.^[۱۳۱]
همانطور که مشاهده میشود، موضوع قرهباغ و پس گرفتن آن برای جمهوری آذربایجان یک اختلاف ارضی ساده و یا مسئلهای برای ارضای غرور ملی نیست، بلکه یک مسئله مهم امنیتی به شمار میرود.
با این که در اوایل درگیری میان آذربایجان و ارمنستان، جمهوری اسلامی ایران از فضای گسترده‌ای برای اقدامات میانجیگرانه برخوردار بود، اما با روی کار آمدن ابوالفضل ایلچی بیگ و گرایش شدید به غرب و ترکیه و در نتیجه آن، حمایت از مواضع ارمنستان از طرف مسکو و نزدیکی تهران به گرایش اخیر و نیر تشکیل گروه مینسک از طرف شوروی امنیت و همکاری اروپا، جمهوری اسلامی را توان اثرگذاری بر بحران و طرفین آن به خصوص آذربایجان را از دست داد.
- فقدان قدرت تأثیرگذاری در مسائل قفقاز جنوبی
جمهوری اسلامی ایران بنا به دلایل متعددی توان تأثیرگذاری در مسائل قفقاز جنوبی را از دست داده است، هر چند بیش از حد خوشبینانه به نظر خواهد رسید که اصولاً چنین توانی را در طول استقلال این کشورها تا به امروز فرض کرد اما تهران در یک دوره کوتاه به عنوان یک بازیگر تأثیرگذار در این منطقه شناخته شده بود.
به دلیل عوامل متعددی که منشأ داخلی، منطقهای و فرامنطقهای داشتهاند، به مرور از نقش جمهوری اسلامی ایران در منطقه قفقاز جنوبی کاسته شده است. از عوامل موثر داخلی در کاهش این نقش که قابل تعمیم به کاهش تحرک کلی سیاست خارجی کشور است، مواضع انتقادی و تجدید نظر طلبانه دولت هشتم و همچنین نهم و نیز بسیج تمام ابزارهای سیاست خارجی به منظور پیشبرد برنامه پرهزینه صلح آمیز هستهای است.
عامل دیگر به تنوع قومی در ایران بازمیگردد که به نوعی ارامنه و آذریها را به دلیل بحران قرهباغ رو در رو کرده است. از عوامل منطقهای موثر میتوان به اختلاف بر سر رژیم حقوقی دریای خزر، بحران قرهباغ و نیز تمایل به اجرای یک الگوی توسعه غرب گرا از سوی جمهوری آذربایجان و جمهوری گرجستان نام برد.
همچنین به دلیل حمایت از مواضع روسیه در قبال بحران اوستیا و نیز عدم علاقه مسکو به دخالت کشورهای گوناگون در مسائل حوزه کشورهای مستقل مشترک المنافع، در واقع تحرک چندانی از سوی ایران در قبال این بحران انتظار نمیرفت.
از عوامل فرامنطقهای موثر در کاهش نفوذ و تأثیر ایران در قفقاز جنوبی می‌توان به حضور قدرتهای فرامنطقهای و فعالیت آنها در قفقاز جنوبی اشاره کرد.
ایالات متحده آمریکا با تحت فشار قرار دادن و یا امتیازدهی موفق به حذف جمهوری اسلامی در این منطقه شده است.
«مسائلی نظیر اخراج از کنسرسیوم نفتی باکو و پروژه قرن (۱۹۹۵)، اعلام حوزه دریای خزر به عنوان منطقه «منافع حیاتی» از سوی آمریکا (۱۹۹۷) و توافق بر سر خطوط انتقال انرژی باکو- تفلیس- جیحان (۱۹۹۹)، جمهوری اسلامی ایران را با محدودیتهای رسمی در سطح منطقه مواجه کرد و آمریکا در اجرای سیاست همه چیر منهای ایران موفق گردید.^[۱۳۲]»
۵-۵- موانع موجود در توسعه روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان
الف- عوامل منطقهای
- بحران قرهباغ و متهم کردن جمهوری اسلامی ایران به حمایت از ارمنستان از سوی آذربایجان
- اندیشه پان ترکیسم و طرح یک آذربایجان بزرگ از سوی برخی محافل آذری
- رژیم حقوقی دریای خزر
ب- عوامل فرامنطقهای
- استقبال باکو از عضو و نفوذ ایالات متحده و اسرائیل در منطقه به عنوان عاملی موازنه ساز در برابر محور مسکو، تهران، ایروان.
احساس خطر جمهوری اسلامی ایران از گسترش نفوذ ایالات متحده و اسرائیل در منطقه قفقاز جنوبی
- استقبال باکو از گسترش ناتو به شرق
در کنار موانع ذکر شده، سیاست باکو در برابر پرونده هستهای ایران که پیوسته بر حل مسالمت آمیز آن تأکید میکند و نیز عدم اجازه استفاده از خاک آذربایجان به عنوان پایگاهی برای حمله به ایران، به عنوان عوامل مثبت روابط دو کشور تلقی میگردد. این مواضع پیوسته در سخنرانیها و مصاحبههای الهام علی‌اف مطرح شده است.
از آنجا که قفقاز جنوبی یک محیط امنیتی مستقیم برای جمهوری اسلامی ایران است و از آنجا که احتمال تسری بحرانهای منطقه به کشورهای منطقه وجود دارد، جمهوری اسلامی ایران بر اساس منافع خویش، اقدام به تعریف اهداف امنیتی خود در منطقه قفقاز جنوبی نموده است.
- اهداف امنیتی جمهوری اسلامی ایران در قفقاز جنوبی
- حفظ وضع موجود از طریق احترام به حاکمیت ملی، استقلال، تمامیت ارضی و حق تعیین سرنوشت
- جلوگیری از نفوذ قدرتهای بزرگ و بازیگران فرامنطقهای در قفقاز جنوبی
- تأکید بر حل بحرانهای منطقه بر اساس ترتیبات یک نظام منطقهای
- تأمین و تضمین امنیت انرژی^[۱۳۳]
جمهوری آذربایجان بزرگترین اقتصاد را در میان کشورهای قفقاز جنوبی داراست و این در حالی است که از تمام ظرفیتها برای افزایش روابط با این جمهوری از سوی ایران استفاده نشده است. قرار گرفتن جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در کنار دریای کاسپین و عضویت هر دو کشور در سازمان همکاریهای اقتصادی (اکو) و تأکید بر همکاریهای منطقهای به ویژه در زمینه های انرژی، تجارت، حمل و نقل و ارتباطات، ظرفیت مناسبی برای تقویت همکاریهای منطقهای ایجاد کرده است.^[۱۳۴]
با توجه به این که جمهوری آذربایجان کشوری محصور در خشکی است، ایران میتواند به عنوان پلی برای ارتباط این کشور با جهان خارج باشد. در واقع عنصر همسایگی باعث اهمیت یافتن هر یک از این دو کشور برای دیگری است و موقعیت جفرافیایی ایران به خاطر قرار گرفتن بین دو حوزه خزر و خلیج فارس که هر دو حوزه از قطبهای انرژی دنیا محسوب میشوند اهمیت ایران را از منظر جفرافیایی افزایش میدهد.
آشکار است با وجود همه تلاشهایی که غرب و در رأس آن ایالات متحده آمریکا و نیز رقبای منطقهای ایران جهت منزوی ساختن و حذف ایران از معادلات منطقه انجام داده و میدهند، باز هم مسیر ایران به سوی دنیای آزاد برای جمهوری آذربایجان، بهترین و با صرفهترین مسیر میباشد.
۵-۶- روابط فرهنگی جمهوری آذربایجان با جمهوری اسلامی ایران