قابلیت اعتماد یکی از ویژگی‌های فنی ابزار اندازه‌گیری است. برای محاسبه ضریب قابلیت اعتماد از روش‌های مختلفی استفاده می‌شود که از جمله می‌توان به الف- اجرای دوباره (روش باز آزمایی)، ب- روش موازی (همتا)، ج- روش تصنیف (دو نیمه کردن) و روش آلفای کرونباخ اشاره کرد.

۳-۷-۱-۱ روش آلفای کرونباخ^[۴۶]
این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه‌گیری از جمله پرسشنامه‌ها یا آزمون‌هایی که خصیصه‌های مختلف را اندازه‌گیری می‌کند به کار می‌رود (سرمد و همکاران، ۱۳۸۳: ۱۶۶-۱۶۹).
در این تحقیق به منظور تعیین پایایی آزمون از روش آلفای کرونباخ استفاده گردیده است. بدین منظور ابتدا یک نمونه اولیه شامل ۳۵ پرسشنامه پیش آزمون گردید و سپس با بهره گرفتن از داده‌های به دست آمده از این پرسشنامه‌ها و به کمک نرم‌افزار آماری SPSS میزان ضریب اعتماد با روش آلفای کرونباخ برای این ابزار محاسبه شد. ضریب آلفای کرونباخ به طریق زیر محاسبه می‌شود:

که در آن:
n= تعداد سؤال‌های تست
s  = واریانس سؤال i
S  = واریانس کل تست
در پرسشنامه مقدار آلفای کرونباخ ۹۲% که از مقدار ۷ درصد بزرگ‌تر است بنابراین پرسشنامه پایاست. و عملیات آماری بر روی این پرسشنامه می‌تواند صورت گیرد.
۳-۷-۱-۲ تعیین اعتبار (روایی) پرسشنامه
مقصود از روایی آن است که آیا ابزار اندازه‌گیری می‌تواند خصیصه و ویژگی که ابزار برای آن طراحی شده است را اندازه‌گیری کند یا خیر (خاکی، ۱۳۸۷: ۲۴۴). در واقع این واژه معرف درجه‌ای است که یک وسیله اندازه‌گیری می‌تواند یک متغیر را بر اساس تعریفی خاص، سنجش کند.
۳-۷-۱-۳ اعتبار محتوا
برای اندازه‌گیری این نوع اعتبار، روش‌های کمی و آماری دقیقی وجود ندارد و بیشتر با نظر دانشمندان و مجریان و دست اندرکاران مربوطه، به طور نظری معین می‌شود. در این موارد برای به دست آوردن جمع‌بندی نظرات، از میانگین و انحراف معیار نظرات افراد مذکور می‌توان کمک گرفت.
۳-۸ تکنیک‌های آماری مورد استفاده
۳-۸-۱ تحلیل رگرسیون چندگانه
درتحقیقاتی که ازتحلیل رگرسیون استفاده می­ شود، هدف معمولاً پیش‌بینی یک یا چند متغیرملاک ازیک یا چند متغیر پیشبین است. (سرمد، ۱۳۹۱: ۹۳). تحلیل رگرسیون چند متغیری به ما کمک می‌کند تا درک کنیم که چه اندازه از واریانس متغیر وابسته توسط مجموعه ­ای از پیش بینی کننده­ها قابل تبیین می­باشد. اگر بخواهیم بدانیم که در میان مجموعه ­ای از پیش بینی کننده­ها کدام یک بیش‌ترین اهمیت را در تبیین واریانس دارد و کدام یک در درجه دوم قرار دارد و همین طور تا آخر، می­توانیم یک تحلیل رگرسیون چند متغیری را انجام دهیم (سکاران، ۱۳۹۰: ۳۵۷).
۳-۸-۲ ضریب همبستگی چندمتغیره
برای بررسی ارتباط بین متغیرها دراین تحقیق، ازضریب همبستگی استفاده شده است. تحلیل همبستگی ابزارآماری است که به ­وسیله آن می­توان درجه­ای که یک متغیربه متغیر دیگر، ازنظرخطی، مرتبط است اندازه ­گیری کرد. همبستگی را معمولاً با تحلیل رگرسیون به کار می­برند. همبستگی معیاری است که برای تعیین میزان ارتباط دو متغیر استفاده می­ شود (آذر و مومنی، ۱۳۸۷: ۱۸۲).
۳-۸-۳ فرایند تحلیل سلسله مراتبی
روش «فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی» به عنوان یکی از روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره توسط پروفسور ساعتی ارائه‌شده است. این روش از دهه ۱۹۸۰ نظر محققین را به خود جلب کرده و تاکنون تحقیقات بسیاری روی آن انجام‌گرفته است. هدف از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی ایجاد یا تشکیل سلسله‌مراتب پیچیدگی یک مسئله طی مدارج طبقه‌بندی شده از بزرگ به کوچک یا از عمومی به مطالب خاص و اقتصادی است، تا اینکه بتوان به این ترتیب مطابق درک از موضوع به دقت بیشتری دست پیدا کرد. (طواری و همکاران، ۷۵:۱۳۸۷). در این پژوهش جهت رتبه بندی ابعاد مدیریت کیفیت جامع از تکنیک فرایند تحلیل سلسله مراتبی بهره گرفته شده است.
۳-۸-۳-۱ گام اول
برای اجرای فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی باید در گام نخست، درخت سلسله‌مراتبی مسئله را ترسیم کرد که دارای هدف، معیارها و زیر معیارها می‌باشد.
۳-۸-۳-۲ گام دوم
در گام بعد باید جداول مقایسات زوجی معیارها و زیر معیارها تهیه گردد و در اختیار افراد شرکت‌کننده در تحقیق قرار گیرد.
۳-۸-۳-۳ گام سوم
در گام سوم، جداول تکمیل‌شده توسط افراد بایستی از لحاظ نرخ ناسازگاری بررسی گردند و جداولی که دارای نرخ ناسازگاری بیش ۱/۰ هستند به افراد برگشت داده شود تا در قضاوت خود که دارای ناسازگاری است تجدیدنظر کنند
۳-۸-۳-۴ گام چهارم
در نهایت نظرات افراد با یکدیگر تلفیق‌شده و به یک رتبه‌بندی نهایی از معیارها دست پیدا نماییم، این مرحله توسط نرم‌افزار Expert Choice انجام‌گرفته است (طواری و همکاران، ۷۵:۱۳۸۷).
۳-۹ جمع‌بندی
همان طور که از نظر گذشت در این فصل به بیان دقیق‌تری از جامعه، نمونه آماری، روش تحقیق و نحوه شناسایی و عملیاتی کردن متغیرهای تحقیق پرداخته شد که خود مبنای تجزیه و تحلیل داده‌ها در فصل آتی قرار خواهد گرفت.
فصل چهارم
یافته های تحقیق
۴-۱ مقدمه
هدف این فصل تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع‌ آوری شده است. داده‌های به دست آمده از اجرای پژوهش با بهره گرفتن از آمار استنباطی (رگرسیون چندگانه، ضریب همبستگی پیرسون) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت پس از ارائه داده‌ها و استخراج نتایج، به ترتیب جداول زیر بدست آمده است.
۴-۲ بررسی توصیفی داده‌ها
جدول ۴-۱: توزیع گروه نمونه تحقیق بر حسب جنسیت

این نوع تحقیق شامل روشهایی می­باشد که هدف آنها توصیف کردن شرایط یا پدیده ­های مورد بررسی است. اجرای تحقیق توصیفی صرفآ می ­تواند برای شناخت بیشتر شرایط یا یاری دادن به فرایند تصمیم ­گیری باشد (نادری و سیف نراقی، ۱۳۸۳، ص ۷۲). هدف محقق در این نوع پژوهش توصیف عینی، واقعی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است و به عبارت دیگر پژوهشگر می­ کوشد تا ” آنچه هست ” را بدون هیچگونه دخالت یا استنتاج ذهنی گزارش دهد و نتایجی عینی از موقعیت بگیرد (فرهنگی و صفرزاده، ۱۳۸۵، ص ۲۱۵). این نوع روش تحقیق را می­توان به پنج دسته تقسیم کرد که شامل روش تحقیق پیمایشی (زمینه­یابی)، روش بررسی موردی، روش تحقیق همبستگی، روش تحقیق پس رویدادی و روش اقدام پژوهشی می­باشد.

پیمایش یا زمینه یابی عبارت است از مشاهده پدیده ­ها به منظور معنا دادن به جلوه­های مختلف اطلاعات جمع آوری شده» (همان، ۱۳۸۵، ص ۲۲۴). هرچند که همواره اصطلاحات پیمایش و پرسشنامه باهم استفاده می­شوند اما تمایز این دو واژه بسیار حائز اهمیت است بدین مفهوم که شکل پرسشنامه بسته به اینکه پیمایش را چگونه اجرا می­کنید متفاوت خواهد بود. به همین علت روش های جمع آوری اطلاعات در روش پیمایشی متعدد است و تنها به پرسشنامه محدود نمی­ شود بلکه شامل مجموعه ­ای منظم و استاندارد می­باشد که برای جمع آوری اطلاعات افراد، خانواده­ها و همچنین درباره رفتارها یا مشخصات گروهی از اعضای جامعه آماری از راه انجام تحقیق مورد استفاده قرار می­گیرد و هدف توزیع ویژگی­های یک جامعه است که با انتخاب نمونه ­ای که معرف جامعه می­باشد در آن پارامترهای جامعه مورد بررسی قرار می­گیرد (اونز و رونی، ۱۳۸۹، ص ۳۶۹) و از دومرحله تشکیل می­ شود: الف) مشاهده دقیق و نزدیک پارامترهای مورد پژوهش در جامعه و ب) جمع آوری اطلاعات و معنا دادن به آنچه مورد مشاهده قرار گرفته است.
مطالعات پیمایشی به سه دسته تقسیم می­شوند که شامل روش مقطعی (شامل گرد­آوری صفت در یک مقطع از زمان، از طریق نمونه گیری از جامعه)، روش طولی (شامل جمع­آوری داده ­ها در طول زمان) و روش دلفی (شامل بررسی دیدگاه­ های یک جمع صاحبنظر در مورد یک موضوع ویژه) می­باشد (فرهنگی و صفرزاده، ۱۳۸۵، ص ۲۲۸).
گفتار دوم ) تحقیق آزمایشی (تجربی):
هدف در این تحقیق بررسی تأثیر محرکها، روشها و یا شرایط خاص محیطی بر روی یک گروه آزمودنی می‌باشد. از خصوصیات روش تجربی این است که ضمن دستکاری یا مداخله در متغیرها و کنترل شرایط نتایج بدست آمده را در مورد گروهی که با انتساب تصادفی انتخاب شده‌اند, مورد مشاهده قرار می‌دهد (همان، ۱۳۸۵، ص۲۳۶)
مبحث سوم : نمونه گیری
گفتار اول ) جامعه آماری:
به کل افرادی اطلاق می­ شود که از جهات خاص مربوط به نقطه نظرهای تحقیق دارای صفات مشترک بوده و مشمول نتایج پژوهش مورد نظر باشند (اونز و رونی، ۱۳۸۹، ص ۲۰۳).
گفتار دوم ) نمونه آماری:
نمونه گروه کوچکتری از جامعه می­باشد که برای مشاهده و تجزیه و تحلیل انتخاب شده است و با مشاهده مشخصات نمونه ­ای که از کل جامعه انتخاب شده می توان از مشخصات کل جامعه استنتاج معینی به عمل آورد. در روش های مطالعه جامعه آماری شامل دو روش گردآوری داده ­ها از طریق شمارش کامل افراد (سرشماری) و گردآوری داده ­ها از طریق نمونه گیری می­باشد (حافظ­نیا، ۱۳۸۷، ص ۱۲۰).
گفتار سوم ) انواع روش­های نمونه گیری:
بند اول ) نمونه­های احتمالی یا تصادفی:
در این روش نمونه گیری اصل شانس برابر برای انتخاب افراد جامعه جهت عضویت در نمونه رعایت می­گردد. هدف اصلی استفاده از نمونه گیری تصادفی عبارت است از انتخاب نمونه و جمع آوری داده ­ها به گونه ­ای که بتوان نتایج حاصل را با احتساب اندازه­ های خطا (که با بهره گرفتن از روش های آماری تعیین می­ شود) به یک جامعه بزرگ تعمیم داد (اونز و رونی، ۱۳۸۹، ص ۲۰۲).
روش نمونه گیری احتمالی شامل روش نمونه گیری تصادفی ساده (که در آن به هر یک از افراد جامعه احتمال مساوی داده شده تا در نمونه انتخاب شوند)، روش نمونه گیری منظم یا سیستماتیک، روش نمونه گیری طبقه­ای، روش نمونه گیری خوشه­ای (گروهی) و روش نمونه گیری خوشه­ای چند مرحله­ ای می­باشد (همان، ۱۳۸۹، ص ۲۰۳).
بند دوم ) نمونه­های غیراحتمالی:
در این روش نمونه­ها بر اساس رعایت اصل شانس برابر برای افراد جامعه انتخاب نمی­شوند بلکه با نظر محقق برگزیده می­شوند (همان، ۱۳۸۹، ص ۲۰۹). در اینگونه نمونه­ها نتایج و شاخص­ های محاسبه شده آنها را نمی­ توان به جامعه آماری تعمیم داد و به عبارتی استنباط آماری از طریق آنها مقدور نیست و اعتبار ندارد.
مبحث چهارم : روش تحقیق مورد نظر در این پایان نامه
همانطور که از عنوان این پژوهش برمی­آید این پایان نامه در پی یافتن شیوع انواع اختلالات روانی در مجرمین و ارتباط این اختلالات با جرم ارتکابی توسط آنهاست و درصدد توسعه دانش موجود می­باشد که آیا فرد دارای اختلالات روانی با داشتن نوع خاص و منحصر به فردی از شخصیت و ویژگی­های روانی، تا چه میزان به سمت ارتکاب عمل مجرمانه سوق داده می­ شود؛ به عبارت دیگر آیا عامل اختلال روانی بعنوان تنها عامل جرم­زا در افراد محسوب می­ شود که در صورت وقوع، حتمآ باعث ارتکاب جرم توسط فرد بیمار خواهد شد و یا تنها یک عامل مستعد کننده در افراد می­باشد که در صورت تجمیع سایر عوامل مؤثر باعث ارتکاب جرم وی خواهد شد، بدین جهت این پژوهش از نوع مطالعات بنیادی محسوب می­­شود.
همچنین این پایان نامه پژوهشی توصیفی–پیمایشی از نوع مطالعات اسنادی می­باشد؛ بدین معنا که با مطالعه پرونده ­های مجرمین و بیماران موجود و دریافت اطلاعات مورد نظر، به شناخت بهتر و بیشتر شرایط روانی آنها پرداخته و نتایج برگرفته از واقعیات موجود مورد تجزیه و تحلیل قرار می­گیرند و در نهایت به دست­آورد­های حاصله از پژوهش معنا و مفهوم منطقی بخشیده می­ شود.
در روش تحقیق پیمایشی همانطور که بیان شد پرسشنامه یکی از شیوه ­های رایج برای جمع آوری اطلاعات می­باشد ولی به سبب اینکه نمونه مورد نظر من در این پژوهش توانایی پاسخ به سوالات پرسشنامه را نداشتند اینجانب ناگزیر از استفاده از سایر راه ها بودم، به همین دلیل بنده در ابتدا سوالات موردنظر را تهیه کرده و سپس در صدد کشف پاسخ­های آن با بهره گرفتن از پرونده ­های مجرمین و بیماران بیمارستان حجازی مشهد برآمدم (نمونه اطلاعات پرونده ­های مجرمین و بیماران بیمارستان حجازی و ابن سینا مشهد به صورت پیوست در صفحات پایانی این پژوهش موجود می­باشد)­.
بدین منظور با بهره گرفتن از روش مطالعه مقطعی، بازه زمانی ۳ساله (۱۳۹۲-۱۳۹۰) برای جمع­آوری اطلاعات و داده ­ها انتخاب شد و متغیرهای متعددی از جمله انواع اختلالات روانی، نوع جرم ارتکابی، سوابق ارتکاب جرم و … در پرونده ­های مورد بررسی در این بازه زمانی مورد توصیف و بررسی قرار گرفت.
جامعه آماری در این پژوهش شامل تعداد ۱۰۰نفر از بیماران مجرم و همچنین تعداد ۱۰۰نفر از بیماران غیرمجرم می­باشد که با بهره گرفتن از روش نمونه گیری تصادفی ساده، به صورت رندوم و با دادن شانس مساوی به هر نمونه برای انتخاب شدن، پرونده تعداد ۷۰ نفر از مجرمین بیمار بعنوان گروه آزمایش و همچنین پرونده تعداد ۷۰ نفر از بیماران غیرمجرم بعنوان گروه کنترل که طی سالهای ۱۳۹۲-۱۳۹۰ از طرف دادگاه به بیمارستان حجازی مشهد ارجاع داده شده بودند انتخاب و مورد بررسی، تجزیه و تحلیل قرار می­گیرد.
فصل دوم . تجزیه و تحلیل داده ­های آماری
مهم­ترین و اصلی­ترین مرحله در هر پژوهش دستیابی به پاسخی است که محقق در پی آن بوده است. بنابراین تجزیه و تحلیل اطلاعات، هدف نهایی از انجام یک تحقیق را برآورده می­ کند.
در این فصل بر اساس نرم افزارهای آماری^[۵۷] به تجزیه و تحلیل داده ­ها و اطلاعات بیماران بیمارستان حجازی مشهد می­پردازیم.
مبحث اول : بررسی متغیرها در نمونه مورد بررسی
گفتار اول : شیوع انواع اختلالات روانی در نمونه
با توجه به بررسی­های انجام شده روی پرونده ­های تعداد ۷۰ نفر از بیماران مجرم (گروه آزمایش) ارجاع شده به بیمارستان حجازی مشهد طبق جدول (۲-۱) همانطور که مشاهده می­ شود این مجرمین از انواع اختلالات روانی و شخصیتی شامل اسکیزوفرنی، اسکیزوافکتیو، اختلالات دوقطبی نوع۱ و۲، افسردگی اساسی، سایر اختلالات خلقی، اختلالات شخصیتی خصوصآ اختلالات خوشه B (مراجعه کنید به صفحه ۲۹)، عقب ماندگی ذهنی، سایکوزهای ناشی از مواد و یا ضربه و دمانس رنج می­برند.
همچنین در نمونه­های انتخابی از بیماران غیرمجرم (گروه کنترل) نیز شاهد انواع اختلالات روانی و شخصیتی شامل اختلال دوقطبی نوع۱ و۲، اسکیزوفرنی، سایکوز ناشی از مواد یا ضربه، عقب ماندگی ذهنی، اختلال شخصیت، اسکیزوافکتیو، افسردگی اساسی، اختلال پس از حادثه و سایر اختلالات خلقی هستیم.
جدول و نمودار شماره (۲-۱) گویا بهتر مطالب می­باشند.

۴-۴-۲) بهره تقویت کننده
برای استفاده از رنج کامل تقویت کننده های عملیاتی، بایستی این تقویت کننده ها با دو منبع تغذیه بایاس شوند، که این عمل معمولاً با بهره گرفتن از دو منبع تغذیه مجزا صورت می گیرد. ولتاژ منبع اول نسبت به زمین (GND) برابر VBB+ بوده در حالیکه ولتاژ منبع دوم نسبت به زمین برابر VBB- می باشد که غالباً مقدار این ولتاژها+۱۵ ولت و -۱۵ ولت انتخاب می شود.چرا که مدارات داخلی آی سی به گونه ای طراحی شده اند که جهت بدست آوردن بهترین دقت و ایجاد تقارن بین تقویت کنندگی مثبت و منفی نیاز به هر دو سطح منفی و مثبت ولتاژ می باشند.

معمولاً تقویت کننده های عملیاتی جهت تغذیه دو پایه دارند، چون زمین به تقویت کننده عملیاتی وصل نمی شود و فقط ولتاژهای VBB+ و VBB- به تقویت کننده عملیاتی متصل می شود. ولی با وجود این تمام اتصالاتی که بایستی زمین (GND) شوند، به نقطه بین دو منبع تغذیه زمین وصل می گردند .همچنین هر تقویت کننده عملیاتی دو ورودی دارد؛ یکی ورودی مثبت که با V+ و دیگری ورودی منفی که با V- نشان داده می شود.
ولتاژ تفاضلی تقویت کننده های عملیاتی بصورت زیر تعریف می شود.
V_d = V+ - V- (4-19)
اختلاف ولتاژ بین ورودی مثبت و ورودی منفی تقویت کننده عملیاتی را ولتاژ تفاضلی گویند. تقویت کننده های عملیاتی اکثراً با گین تفاضلی (حلقه باز) مشخص می شوند، که معمولاً گین این تقویت کننده ها با ورودیهای DC و در فرکانس های خیلی کم، بیش از ۱۰۰۰۰۰ می باشد و مقدار این گین را با A_dنشان می دهند
ولتاژ خروجی تقویت کننده های عملیاتی در حالت ایده آل بصورت زیر می باشد.
V_o= A_d (V+ - V-) = A_d . V_d (۴-۲۰)
۴-۴-۳) حاشیه فاز
برای بدست آوردن مقدار پهنای باند بهره واحد در نرم افزارHspice ، مقدار خروجی volts Mag را روی نمودار به صورت لگاریتمی مشاهده نموده با بهره گرفتن از point مقدار فرکانس مربوط به نقطه volts Mag=1.00e+000 را می یابیم.
شکل (۴-۶) منحنی سیگنال نمونه جهت محاسبه اندازه حاشیه فاز۱
مشاهده میشود مقدار فرکانس در volts Mag=1.00e+000 برابر Frequency=2.96e+008 میباشد.که این مقدار فرکانس بهره واحد میباشد. حال برای بدست آوردن مقدار حاشیه فاز آپ-امپ با مشاهده منحنی volts phase به صورت لگاریتمی با بهره گرفتن از دستور point فرکانس بهره واحد که در مرحله قبل بدست آوردیم را جستجو کرده سپس مقدار volts Mag را میخوانیم.با کسر این مقدار از ۱۸۰ مقدار حاشیه فاز آپ-امپ بدست می آید. بنابراین مقدار حاشیه برابر است با : ۲۱=۱۵۹-۱۸۰
شکل (۴-۷) منحنی سیگنال نمونه جهت محاسبه اندازه حاشیه فاز۲
۴-۵) شبیه سازی و تحلیل مدار تقویت کننده همراه بلوک ABCC
پس از ایجاد حالت بافر با بهره واحد برای تقویت کننده با تکنولوژی ساخت ۰.۱۸ um CMOS و اعمال ورودی پالس با دامنه ۰.۵-۱.۳ V_pp و فرکانس ۱KHz و جریان بایاس با مقدار ۵۰ nA و تعیین مقدار خازن های C₁و C₂ و C₃ برابر با یک پیکو فاراد می توان خروجی ها را در شکل زیر مشاهده نمود که به ترتیب شکل بالایی جریان بایاس تطبیقی IADP و شکل پایینی شکل موج های ورودی و خروجی را نشان میدهد.

شکل(۴-۸) جریان بایاس تطبیقی IADP و شکل موج های ورودی و خروجی

شکل (۴-۹) پالس ولتاژ خروجی

شکل(۴-۱۰) نمودار تغییرات جریانIADP
۴-۶)SR مدار
برای بدست آوردن نرخ چرخش (slew rate) باید شیب خروجی را برای ۱۰% تا ۹۰% مقدار آن محاسبه نمود که در این حالت باید نمودار پالس ولتاژ خروجی را بزرگ نمایی نمود .
جدول زیر مشخصه SR این تقویت کننده را نشان میدهد و نتایج حاصل از آن را با شبیه سازی مدار به کمک تکنولوژی ۹۰ nm نشان میدهد :
جدول (۴-۱) مشخصه های خروجی تقویت کننده

۴-۷) اثر تغییرات خازن C_L
همانطور که می دانیم خازن باعث ایجاد قطب و مقاومت ایجاد صفر در تابع تبدیل مدار می شود.افزایش مقدار C_L منجر به تبدیل شدن آن به قطب غالب می شود.این امر سبب میشود تمام قطبهای تابع تبدیل به سمت چپ محور jw انتقال یابند و در نتیجه مدار در حالت پایدار قرار می گیرید.اما کاهش مقدار C_L سبب میشود خازن بار،دیگر قطب غالب مدار نباشدو در حقیقت همانند خازن های پارازیتی عمل کند.این امر می تواند منجر به ناپایداری مدار شود.در این مدار مقدار یک پیکو فاراد برای خازن C_L جهت پایداری مدار مناسب می باشد.
در این مدار خازن C₁ جهت ایجاد ولتاژ V_M و خازنهای C₂ و C₃ به عنوان کپی کننده جریان و یا بار فعال عمل می کنند.با توجه به تحلیل مدار به این نتیجه رسیدیم مقدار C_L با پهنای باند مدار رابطه عکس دارد.یعنی هر قدر مقدار خازن را افزایش دهیم این امر سبب کاهش مقدار پهنای باند خواهد شد و برعکس.تغییر مقدار خازن بار تاثیری بر بهره مدار نخواهد داشت.
۴- ۸) مقادیر حاشیه فاز و بهره مدار
شکل های زیر نشان دهنده دیاگرام Bode حلقه فیدبک مدار ABCC برای هر دو تکنولوژی میباشد که میتوان مشاهده نمود دامنه دیاگرام Bode تکنولوژی ۰.۱۸ um حدود ۴۰ dB میباشد و حاشیه فاز آن حدودا برابر است با ۶۲ درجه می باشد و برای تکنولوژی ۹۰ nm دامنه آن برابر با ۸۰ dB و حاشیه فاز آن برابر با ۸۵ درجه می باشد

شکل (۴-۱۱) دیاگرام Bode خروجی مدار با تکنولوژی ۹۰ nm

شکل (۴-۱۲) دیاگرام Bode خروجی مدار با تکنولوژی ۰.۱۸ um

۱ـ۲ رجوع از شهادت به وسیلهی تمام یا برخی از گواهان موجب بیاعتباری شهادت و عدم توجه دادگاه به این دلیل خواهد شد. در کارشناسی نیز شاید بتوان با تنقیح مناط، رجوع کارشناس از کارشناسی را موجب بیاعتباری نظریهی کارشناسی دانست.
۱ـ۳ احراز جهات رّد در شاهد(مانند وجود انتفاع شخصی در اثر ایجاد قرابت) قبل از صدور حکم، گواهی را بیاعتبار میکند. در کارشناسی نیز احراز جهات رد توسط دادگاه، موجب بیاعتباری نظریهی کارشناسی خواهد شد.
۱ـ۴ رابطه شهادت و کارشناسی با علم دادرس: به طور کلی تشخیص ارزش و تأثیر گواهی و تطبیق نظریهی کارشناسی با اوضاع و احوال با دادگاه است. شهادت شهود و نظریهی کارشناسی گاهی موجب میشود دادرس علم قطعی و یقینی پیدا کند و گاه نیز موجب ظن غالب یا علم عادی خواهد شد که همانند علم قطعی قاضی حجت است.

۲ـ افتراق:

۲ـ۱ تفاوت عمدهی کارشناسی و شهادت در آن است که شهادت غالباً اخبار از طریق یکی از حواس پنجگانه است. اما کارشناسی و قول اهل خبره متضمن اعمال نظر و حدس خبره میباشد.^[۱۱۰۵] به عبارت دیگر «در گواهی… دادگاه از شاهد اعتقاد و استنباط نمیخواهد، بیان واقع و نقل دقیق محسوس او را جویا میشود».^[۱۱۰۶] بنابراین چنانچه شاهد در شرح ماوقع، استنباط خود را نیز بیان کند، مورد توجه دادگاه قرار نخواهد گرفت. اما کارشناس بر مبنای تخصص و قراین علمی و فنی استنباط کرده و اظهارنظر میکند. هر چند گاهی به جز بیان استنباطات، محسوسات خود را نیز بازگو میکند، اما بیان محسوسات توسط کارشناس با شاهد متفاوت است؛ زیرا کارشناس با بهره گرفتن از تخصص و تجربه نشانههایی را می بیند که مورد توجه و اعتنای دیگران واقع نمیشود و از روی همان نشانه ها نتیجهگیری میکند.

۲-۲شهادت اصالتاً اخبارغیرمتخصص از روی علم شخصی است، اما کارشناس از روی تخصص خود به عنوان متخصص خبر میدهد. «به بیان دقیقتر، درجهی استنباط کارشناس به بیان آنچه میگوید به مراتب بیش از نتیجهگیریهای متعارف در مورد گواهان عادی است».^[۱۱۰۷] به طور مثال شاهد ممکن است با مشاهدهی چاقو در دست متهم و حرکت دست او، قتل مقتول توسط متهم را نتیجهگیری کند، اما کارشناس بعد از وقوع جرم و در حالی که در حین ارتکاب جرم در صحنه حضور نداشته با بهره گرفتن از شواهد و قراین (قطرههای خون، چگونگی بریدگی و… ) استنباط خود را بیان کند.
۲-۳ شهادت یکی از دلایلی است که به طور مستقیم، موضوع مورد ادعا را ثابت میکند، اما کارشناسی ممکن است به طور مستقیم به دعوی مربوط نبوده بلکه برای ارزیابی سایر ادله یا رسیدن به آنها باشد.
۲ـ۴ قصد شاهد از شهادت غالباً اخبار به نفع دیگری است، در حالی که در کارشناسی، کارشناس بدون در نظر گرفتن نفع طرفین دعوی اظهارنظر تخصصی میکند.
۲ـ۵ اخبار شاهد از آن چیزی است که در گذشته رخ داده و او اطلاع یافته است، در حالی که کارشناس استنباط و رأی فعلی خویش را بیان میکند.
۲ـ۶ شهادت تنها برای قاضی دادگاه معتبر است. بنابراین چنانچه به هر دلیل (فوت، منعزل شدن قاضی و…) رسیدگی به پرونده به قاضی دیگری محول شود، استماع شهادت شهود باید مجدداً تکرار شود و به شهادت پیشین نمیتوان استناد کرد، اما در کارشناسی اینچنین نیست. و علاوه بر آنکه در صورت ادامهی رسیدگی توسط قاضی دیگر به نظریهی کارشناسی در همان پرونده میتوان استناد کرد. به نظر میرسد از آن جا که در شهادت، احراز شرایط شاهد و اتیان سوگند برای ادای شهادت باید توسط قاضی رسیدگیکننده به پرونده انجام شود، گواهی یاد شده تنها برای وی معتبر و حجت است و چنانچه قاضی دیگری به رسیدگی ادامه دهد، باید ادای شهادت شهود مجدداً در محضر او انجام شود تا وی به اقناع وجدانی برسد. اما در کارشناسی نه نیازی به اتیان سوگند است و نه احراز شرایط کارشناس با دادگاه(قاضی)، پس کارشناسی تکرار نخواهد شد.
۲ـ ۷ چنانچه شاهد بر خلاف واقع شهادت دهد، مرتکب جرم «شهادت کذب» شده و به مجازات آن محکوم میشود. اما درصورتی که کارشناس در اعلام نظر خود صداقت را رعایت نکرده و بر خلاف واقع نظر داده باشد، مشمول مجازات «شهادت کذب» نشده، و تنها ممکن است از نظر انتظامی تحت تعقیب قرار گیرد.^[۱۱۰۸]
۲ـ۸کارشناس غالباً توسط دادگاه تعیین میشود، اما شاهد کسی است که در محل وقوع حادثه حضور داشته و به تقاضای طرفین دعوی، دادگاه از او برای ادای شهادت دعوت میکند.

گفتار سوم : آثار حجیّت کارشناسی از باب حجیّت شهادت

۱ –ارجاع به کارشناس بدون تقاضای مدعی: چنانچه بیّنه (به معنی اخص= شهادت) حکم شرعی تلقی شود، حاکم میتواند مدعی را امر به احضار بیّنه کند و یا در صورت حضور، ابتدا بدون اجازهی مدعی سؤال کند.^[۱۱۰۹] در این صورت در کارشناسی (که حجیت آن از باب حجیّت شهادت است) نیز ابلاغ قرار کارشناسی به طرفین ضرورتی ندارد، بلکه در صورت تخصصی بودن امر، دادگاه میتواند در ابتدا موضوع دعوی را به کارشناس ارجاع دهد.
اما چنانچه شهادت از حقوق اصحاب دعوی دانسته شود که احضار شاهد و ادای شهادت باید با اطلاع ایشان صورت گیرد، در کارشناسی نیز رعایت این موارد ضروری است.

۲-اعتبار شرایط شهادت (تعدد و عدالت) درخبره و کارشناس

۲ ـ۱ شرایط شهادت در اهل خبره (از دیدگاه فقهاء):

بعضـی از فقهــاء کارشناسی را از بـاب شهادت دانسته و شرایط شهادت را در اهل خبره لازم میدانند. در مقابل برخی معتقدند کارشناسی شهادت نیست و دارای ماهیت مستقلی میباشد.

الف - لزوم شرایط شهادت در اهل خبره:

بعضی از فقهاء نظر اهل خبره را در صورتی معتبر دانستهاند که شرایط شهادت (تعدد و عدالت) فراهم باشد.^[۱۱۱۰] مرحوم آخوند و شیخ انصاری نیز قدر متیقن از اتفاق عقلاء در رجوع به اهل لغت و اهل فن را در مواردی میدانند که شرایط شهادت از جمله تعدد و عدالت و مانند آن جمع باشد.^[۱۱۱۱] وبه طور کلی گفته شده است: «دراموری که شناخت آنها نیاز به اعمال نظر داشته و جز از طریق اهل خبره امکان پذیر نیست شهادت اهلخبره لازم است».^[۱۱۱۲]
ب - عدم اعتبار شرایط شهادت در اهل خبره:
برخی از فقهاء معیارهایی را برای تشخیص و تمییز شهادت از کارشناسی بیان کردهاند:
* حدسی بودن اخبار اهل خبره: شهادت اخبار از حس و یا امر قریب به حس میباشد، اما اخبار کارشناس از روی حدس و نظر است و از طرفی در موضوعات غیرمحسوس، بیّنه حجت نیست؛ بنابراین خبر کارشناس از نظر کارشناسی خود در موضوع مورد تخصص، شهادت به شمار نمیرود و شرط پذیرش آن عدالت و تعدد شاهد نیست.^[۱۱۱۳]
* تخصصی و فنی بودن موضوعات ارجاعی به اهل خبره: برخی از فقهاء تخصصی بودن موضوعات را ضابطهی تشخیص نظر اهل خبره از شهادت دانسته و معتقدند اخبار اهل خبره از رأی خویش در موضوعی که به تخصص او مربوط است، از باب شهادت نبوده لذا تعدد و عدالت در او معتبر نیست.^[۱۱۱۴] به عبارت دیگر«مبنای سیرهی عقلاء بر رجوع به اهل خبره، حدسی بودن موضوع نیست؛ بلکه مبنای آن فنی و تخصصی بودن موضوع است… و در این جهت فرقی بین امور حدسی و امور حسی نیست».^[۱۱۱۵]
بنابرنظر (عدم اعتبار شرایط شهادت در نظر اهل خبره)، «حجیت قول اهل خبره از باب پذیرش قول ثقه است و قول فرد مطلع مورد وثوق پذیرفته است، هر چند یک نفر و یا کافر باشد، مگر اینکه دلیلی خاص بر عدم پذیرش آن و اعتبار عدالت و تعدد (دو یا بیشتر بودن) در اهل خبره وجود داشته باشد، چنانکه در باب قضا و دعاوی وجود دارد».^[۱۱۱۶]
یک اشکال و دفع آن:
ممکن است گمان شود چون مترجمی نوعی از کارشناسی است و فقهاء مترجمی را از اقسام شهادت دانسته و شرایط تعدد و عدالت را در آن معتبر میدانند، دیگر موارد کارشناسی نیز از باب شهادت بوده و شرایط فوق در آن معتبر است.
در پاسخ باید گفت: میان مترجمی و کارشناسی تفــاوت وجود دارد: «در ترجمه شاهد آنچه را میشنود با تبدیل لفظ بیان میکند و کار او شباهت زیاد به کار شاهد دارد و به همین جهت آن را از اقسام شهادت شمردهاند، ولی کارشناسی که تنها استنباط خود را اعلام میدارد، دیده یا شنیدهای را نقل نمیکند و تنها نتیجهی اندیشه و تأمل خود را به زبان میآورد. پس آنچه دربارهی ماهیت ترجمه گفته میشود، معلوم نیست که در همه ی مصداقهای کارشناسی نیز پذیرفتنی باشد».^[۱۱۱۷]

۲-۲شرایط شهادت در اهل خبره (از دیدگاه حقوقدانان):

الف - لزوم شرایط شهادت در دعاوی و قضاوت:

برخی از حقوقدانان در دادرسی و قضاوت، حجیت کارشناسی را از باب بیّنه دانسته و معتقدند چنانچه موضوع کارشناسی، دعوی باشد، شرایط شهادت باید رعایت شود،^[۱۱۱۸] اما «در غیردادرسی و قضاوت، عدالت و اسلام در کارشناس شـرط نیست، وثوق کافــی است … پـس ادارات حقوقـی میتوانند به کارشناسی مطمئن که فاقد شرایط شهادت است رجوع کنند،ولی قاضی حق ندارد».^[۱۱۱۹]حتی «تحقیقات ومعاینات (متخصصان) دربارهی شخص متهم، شهادت تلقی میشود نه کارشناسی واگر برای ادای توضیح به جلسهی دادرسی دعوت شوند، قسم شهادت یاد خواهند کرد».^[۱۱۲۰]
ب- تمایز ماهیّت کارشناسی از شهادت:
برخی از حقوقدانان به صراحت ماهیت کارشناسی را از شهادت متمایز دانسته و معتقدند «با توجه به تعریف شهادت قطعاً کارشناسی از مظاهر شهادت نیست، لذا در موارد نیاز، نظر کارشناس غیرمسلم در دعوای مسلم حجت است. نظر مؤلفانی که تصور کردهاند کارشناسی از باب شهادت حجت است و نظر غیرمسلم بر مسلم فقط در مورد وصیت قابل قبول است نه در مورد کارشناسی، قابل قبول نیست».^[۱۱۲۱]

دلیل تمایز ماهیّت کارشناسی از شهادت:

تمایز ماهیت کارشناسی از شهادت و عدم امکان قیاس کارشناسی به شهادت (در شرایط) بدان جهت است که؛
۱-اوصاف و اعراض آن دو متفاوت است و قیاس دو مفهوم زمانی ممکن است که چنین تفاوتی وجود نداشته باشد. «(با وجود اینکه) گواهی شاهد و کارشناسی از یک سنخ است و ماهیت مشترک و تفاوت (آندو تنها) در درجهی فهم و تعقل در بیان آنهاست …از اشتراک جوهر و ماهیت شهادت و کارشناسی نمیتوان نتیجه گرفت که احکام هر یک از این دو مفهوم در دیگری قابل اجرا است، و به عنوان مثال چون کارشناس در زمرهی گواهان است، باید متعدد و عادل و دارای طهارت مولد باشد و شمار کارشناسان تابع حکم مربوط به تعدد شهود است».^[۱۱۲۲] در قانون آیین دادرسی مدنی نیز به همین دلیل میان کارشناسی و شهادت تفاوت گذاشته شده و آیین تحقیق از گواهان با دعوت از کارشناسان متفاوت است.
۲-چون رجوع جاهل به عالم منطبق بر طریقهی عقلاء است، در قضاوت و غیر قضاوت عقلاء تفاوتی قائل نیستند، بنابراین بهتر است که تعدد و عدالت و سایر اوصاف را شرط ندانیم مگر همان شرایطی را که قانون شرط دانسته است. و بعید است که در محاکم کیفری هم مورد دعوی را به دو کارشناس عادل ارجاع بدهند، همینقدر که مورد وثوق باشد، اکتفاء میکند. ^[۱۱۲۳]
موارد تردید در حقوق:
با وجود تمایز و تفاوت میان کارشناسی و شهادت،گاه تشخیص آن دو از یکدیگر با مشکل روبهروست. به طور مثال پزشکی که در محل ارتکاب جرم حاضر بوده و سپس اطلاعات و مشاهدات خود را در اختیار دادگاه قرار میدهد، در اینکه وی کارشناس است یا شاهد، تردید وجود دارد؛ زیرا از طرفی به عنوان شاهد پیش از طرح دعوی از واقعه اطلاع یافته و از سوی دیگر اطلاعات وی جنبهی تخصصی دارد. یکی دیگر از موارد تردید را «ترجمه» دانستهاند؛ زیرا مترجم از این جهت که سخن او را نقل میکند، شاهد است به همینخاطر، ممکن است در وظیفهی کارشناسی خود (برگرداندن کلمات و ترجمهی آنها و انتخاب دقیقترین الفاظ و کلمات) دچار اشتباه یا کوتاهی گردد.^[۱۱۲۴]

مبحث دوم: ماهیّت کارشناسی ؛ اماره

گفتار اول:تبیین مفهوم اماره

برخی معتقدند: نظریهی کارشناسی یک اماره از نوع «امارهی قضایی» است. بنابراین در ابتدا به تبیین ماهیت «اماره» وسپس به بیان دیدگاه های متفاوت پرداخته خواهد شد.

۱ـ تعریف اماره:

مفهوم اماره در حقوق: قانون مدنی در تعریف اماره میگوید: «اماره عبارت از اوضاع و احوالی است که به حکم قانون یا در نظر قاضی،دلیل بر امری شناخته میشود». با این تعریف «اماره امر معلومی است که به وسیلهی آن امر مجهولی که مورد ادعاست، ثابت میشود. اموری که به وسیلهی امارات ثابت میگردد، معتبر است و امارات کاشف از واقع هستند».^[۱۱۲۵]
مفهوم اماره در فقه و اصول : اماره در فقه اصطلاحاً عبارتست از:
۱-«آنچه که از علم به آن، ظن به وجود دلیلی بر آن لازم میآید. یعنی آنچه که اصطلاحاً مفید ظن است».^[۱۱۲۶]
دانشمندان علم اصول دلیل را اختصاص به امور یقینی دادهاند و در مورد امور ظنی به جای استفاده از دلیل، اماره را به کار میبرند؛ پس اماره از نظر آنان دلیل ظنی است».^[۱۱۲۷]

۲ـ اقسام اماره:

۲ـ۱اقسام اماره در حقوق:

مطالعات محدوی در داخل کشور برروی اثرات گیاهان دارویی در صنعت آبزی پروری انجام شده است که از آن جمله می‌توان به بررسی اثرات گیاه اکالیپتوس Eucalyptus (سلطانی، ۱۳۸۷)، صبر زرد Aloe vera (Alishahi et al., 2010)، سرخارگل Echinacea purpurea ، سیلیمارینSylibum marinum (علیشاهی، ۱۳۸۸) در ماهی کپور اشاره نمود.
قنواتی و همکاران در سال ۱۳۸۸ اثرات ایمنی دو گیاه سیاه دانه Viscum album و دارواش Nigella sativa را برروی ماهی کپور معمولی بررسی کردند و نتایج حاصل نشان داد که عصاره گیاه دارواش گزینه مناسبی برای تحریک ایمنی ماهی کپور معمولی بوده ولی سیاه دانه علیرغم گزارشات تحریک ایمنی در حیوانات خونگرم، گزینه مناسبی برای تحریک ایمنی غیر اختصاصی در ماهی نیست.

Vosough-Ghanbari و همکاران در سال ۲۰۰۸ اثر Satureja khuzestanica را در بیماران دیابت نوع ۲ مورد بررسی قرار دادند و استفاده از این گیاه را به عنوان مکمل با داروهای دیابت نوع۲ توصیه کردند.
Basiri و همکاران در سال ۲۰۰۷ اثرSatureja khuzestanica برروی موش مورد برسی قرارداده که نشان داد عصاره این گیاه که با مالاتیونین القاء شده در تحریک گلیکوژنولیزیز سلول های کبدی و گلوکونئوژنسیس دخالت
می‌کند و از طریق خاصیت آنتی اکسیدانی فعالیت استیل کولینستراز را افزایش می‌دهد.
محبوبی و همکارن در سال ۱۳۸۷ با مطالعه خاصیت ضد میکروبی و ترکیب شیمیایی اسانس گیاه لعل کوهستان بروی طیف وسیعی از میکروارگانیسم ها, قارچهای رشته ای و مخمرها به این نتیجه رسیدند که باکتریهای گرم مثبت و منفی نسبت به قارچها و باکتریهای گرم منفی نسبت به باکتری های گرم مثبت مقاوم ترند.
Rezvanfar و همکاران در سال ۲۰۰۹ اثر Satureja khuzestanica برروی فاکتورهای خونی موش مورد مطالعه قرار دادند و پس از بررسی بیماری کبدی، تاثیر گیاه را در حذف رادیکال های آزاد مشاهده کردند.
۱-۷-۲٫ تحقیقات انجام گرفته در خارج از کشور
Yin و همکاران در سال ۲۰۰۹ اثر گیاهان چینی Astragulas radix و Ganoderma lucidum را بعنوان افزایش دهنده پاسخ های ایمنی کپور معمولی ومقاومت در مقابل Aeromonas hydrophila بررسی نمودند. نتایج آنها نشان داد، تغذیه کپورهای واکسینه شده و غیر واکسینه شده با عصاره Astragula و Ganoderma فعالیت تنفس، فاگوسیتوز، لیزوزیم و آنتی بادی را در پلاسمای کپورهای واکسینه شده تحریک می‌کند از طرفی ماهیانی که در معرض آئروموناس هیدروفیلا قرار گرفته بودند نیز درصد بقای متفاوتی داشتند بهترین میزان بقاء مربوط به گروهی از ماهیان واکسینه شده که با هر دو نوع گیاه تغذیه شده بودند می‌شد این در حالی بود که ۹۰% از ماهیان گروه کنترل و ۶۰% از ماهیانی که فقط واکسینه شده بودند مردند.
Choi و همکاران (۲۰۰۸) روی اثر گیاه دارواش کره ای بصورت خوراکی بر فاکتورهای ایمنی و مقاومت در برابر بیماریها در گربه ماهی تحقیق نموده و برخی ویژگیهای مناسب تحریک ایمنی این گیاه در ماهی را گزارش نمودند. همچنین Karatas و همکاران(۲۰۰۳) نیز اثر عصاره این گیاه در ماهی قزل آلا را مورد بررسی قرار دادند و بهبود برخی فاکتورهای ایمنی را گزارش نمودند.
Rodrigues و همکاران در سال ۲۰۰۸ با ارزیابی اثر دوزهای مختلف از Sulfated polysaccharide که از جلبکهای قرمزدریایی Solieria filiformis استخراج شده بود بروی پست لارو میگویLitopenaeus vannamei دریافتند پرورش پست لاروها در آب حاوی پلی ساکارید سولفاته اثری برروی افزایش وزن و بقاء نداشت از طرف دیگر میگوهای که در معرض mg/lit1/0 از این پلی ساکاریدها قرار می‌گرفتند و در شرایط استرس از نظر سلامت وضعیت بهتری داشتند.
Umphanو Saengkrachang در سال ۲۰۰۸ با مطالعه برروی گربه ماهی (Pangasinidon gigas) که با پلت های مکمل شده با گونه Spirulina تغذیه شده بودند دریافتند که پلت های مکمل شده با گونه مذکور می‌تواند رشد و عملکرد بلوغ مولدهای اینگونه را بهبود ببخشد.
مطالعه اثر گیاهان Astragalus membrances , Lonicera japonica و Boron برروی سیستم ایمنی غیر اختصاصی ماهی تیلاپیا Oreochromis niloticus و مقاومت در مقابل Aeromonas hydrophila توسط Ardo و همکاران در سال ۲۰۰۸ نشان داد که عصاره دو گیاه و مکمل boron اضافه شده به غذای پایه می‌تواند به عنوان تحریک کننده سیستم ایمنی عمل کند و پاسخهای ایمنی و مقاومت در مقابل بیماری های ماهیان پرورشی را افزایش دهد.
Yin و همکاران در سال ۲۰۰۶ با بررسی اثر دو گیاه چینی Astragalus radix و Scutellaria radix برروی پاسخ های ایمنی غیر اختصاصی ماهی تیلاپیای Oreochromis niloticus دریافتند تفاوت معنی داری در گروه های تغذیه شده با دوزهای مختلفی از دو گیاه وجود نداشت و بهترین دوز از Astragalus radix ۱/۰% و ۵/۰% با یک دوره غذادهی سه هفته ای بود. آنها معتقد بودند تحقیقات بیشتری نیاز است تا تحریک کنندگی و زمان مناسب تغذیه از Scutellaria radix مشخص شود.
Citarasu و همکاران در سال ۲۰۰۶ پنج نوع گیاه دارویی بومی هند را از نظر افزایش مقاومت در برابر عفونت ها و تحریک سیستم ایمنی میگو مورد بررسی قرار دادند و تقریبا تمام گونه های مورد مطالعه درجاتی از افزایش مقاومت وتحریک سیستم ایمنی میگو را ایجاد نمودند.
Tan و Vanitha در سال ۲۰۰۴ اثرات ضد میکروبی و نیز تنظیم کنندگی سیستم ایمنی تعدادی از گیاهان دارویی چینی سنتی صبر زرد Aloevera , Angelica species , Astragalus membrances ,Ganoderma lucidua , Panax ginseng , Scutellaria species , Zingiber officinulle را بررسی کردند که مشاهده نمودند هر کدام از این گیاهان در نهایت یکی از ترکیبات سلول های سیستم ایمنی را تنظیم می‌کند.
Marian و همکاران در سال۲۰۰۴ افزایش مقاومت نوعی ماهی هامور Epinephelus tauvina را در برابر ویبریو هارویی پس از تغذیه ماهی با غذای غنی شده با عصاره برخی گیاهان دارویی دارای اثرات ضد باکتریایی و محرک ایمنی، گزارش نمودند.
مطالعه ای که برروی اثرات داروهای چینی سنتی برروی سیستم ایمنی غیر اختصاصی و مقاومت بیماری در گونه Croaker(Pseudosciaena crocea) در سال ۲۰۰۳ توسط Jian و Wu انجام شد نشان داد، که این گیاهان ممکن است افزایش عملکرد سیستم ایمنی غیر اختصاصی و مقاومت در مقابل بیماری را باعث شود.
Dujenci و همکاران در سال ۲۰۰۳ با بررسی اثر تعدادی از گیاهان دارویی به عنوان تحریک کننده سیستم ایمنی در ماهی قزل آلا به این نتیجه رسیدند که عصاره گیاهان اضافه شده به غذای ماهی سطح پروتئین کل در پلاسما را افزایش می‌دهد. به استثنای تیمار زنجبیل ۱/۰%، بیشترین سطح پروتئین پلاسما در گروه های تغذیه شده با عصاره زنجبیل ۱% مشاهده گردید. گیاهان مورد مطالعه در تحقیقات آنها شامل: Viscumalbam , Urticadioica , Zingiber officinale بود.
Harikrishnan و همکاران در سال ۲۰۰۳ با غوطه ور نمودن ماهی کپور معمولی درعصاره برگ گیاه Azadirachta indica توانستند افزایش مقاومت به آئروموناس هیدروفیلا و کاهش علائم و تسریع در بهبودی زخمهای ایجاد شده متعاقب عفونت باکتریایی را گزارش نمایند.
Jian و همکاران در سال ۲۰۰۴ اثرات برخی گیاهان دارویی بومی چین Angelicae Sinensis وRadix astragalin Seu Hedysari را بر ماهی کپور معمولی بومی چین مورد بررسی قرار داده و تحریک سیستم ایمنی غیر اختصاصی ماهی تحت تاثیر عصاره این گیاهان دارویی را گزارش نمودند.
Kim و همکاران در سال ۱۹۹۹ اثر غذای مکمل شده با گیاه صبر زرد Aloe بروی پاسخ های ایمنی غیر اختصاصی و مقاومت در مقابل بیماری Vibrio alginolyticus در ماهیان جوان سنگ ماهی Rock fishمورد مطالعه قرار دادند. غذای مکمل شده با Aloe در فعالیت سرم لیزوزیم اثر معنی داری نداشت. نتایج آنها نشان داد دوز متوسطی از غذا دهی با Aloe می‌تواند به مقاومت در ماهیان جوان سنگ ماهی (Sebastes schlegel)Rock fish کمک نماید.
اهداف تحقیق :
بررسی اثر عصاره لعل کوهستان Oliveria decumbens و مرزه خوزستانSatureja khuzestanica بر فاکتورهای ایمنی ماهی کپور معمولی.
مقایسه اثر عصاره لعل کوهستان Oliveria decumbens و مرزه خوزستانSatureja khuzestanica بر برخی فاکتورهای ایمنی و خون شناختی ماهی کپور معمولی.
بررسی اثر عصاره لعل کوهستان Oliveria decumbens و مرزه خوزستانSatureja khuzestanica در افزایش مقاومت نسبت به عفونت ناشی از باکتری Aeromonas hidrophila در کپور معمولی.
فرضیات تحقیق :
عصاره گیاه لعل کوهستان (Oliveria decumbens) و عصاره گیاه مرزه خوزستان (Satureja khuzestanica) دارای اثرات محرک ایمنی در ماهی کپور معمولی می‌باشند.
عصاره گیاه لعل کوهستان (Oliveria decumbens) و عصاره گیاه مرزه خوزستان (Satureja khuzestanica) باعث افزایش مقاومت کپور معمولی در برابر باکتری بیماریزای Aeromonase hydrophila می‌شوند.
فصل دوم- مواد و روش ها
۲-۱٫ مراحل انجام تحقیق به ترتیب اولویت زمانی به شرح زیرمی‌باشد
۲-۱-۱٫ مکان و زمان انجام تحقیق
آزمایشات جهت بررسی اثرات محرک های ایمنی(عصاره گیاهان مرزه خوزستان Satureja khuzestanica و لعل کوهستان (Oliveria decumbens در آزمایشگاه بهداشت و بیماری های آبزیان در دانشکده دامپزشکی دانشگاه شهید چمران اهواز انجام گردید. برای انجام آزمایشات از ۸ آکواریوم ۳۵۰ لیتری(طول۲۰۰، عرض ۷۰ و ارتفاع ۹۰ سانتی متر) مجهز به امکانات هوادهی مناسب استفاده شد. آزمایشات از اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۹ و به مدت ۵ هفته انجام گرفت.
۲-۱-۲٫ شرایط فیزیکوشیمیایی آب آکواریوم های آزمایش
ابتدا ضد عفونی و آماده سازی آکواریوم های آزمایش و سپس آبگیری آنها صورت گرفت. شرایط فیزیکوشیمیایی آب آکواریوم ها در طول مدت آزمایش با تعویض حدوداً ۱۰% حجم آب بصورت روزانه در حد مطلوب و مناسب حفظ گردید. جهت حفظ کیفیت آب از بیوفیلتر اکسترنال مارک Athman در سیستم آبرسانی استفاده و کلیه آکواریوم ها مجهز به سیستم هوارسانی بودند. پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آب روزانه مورد بررسی و نوسانات آن در طول دوره آزمایش به ترتیب درجه حرارت: c^˚۱±۲۵؛ اکسیژن محلول: ppm 10-8 ؛ pH :3/0±۹/۷ ثبت گردید.
۲-۱-۳٫ ماهیان آزمایش
تعداد ۳۲۰ قطعه بچه ماهی کپور معمولی با وزن متوسط ۳±۳۰ گرم از مزرعه پرورش ماهی مرکز پرورش شوشتر خریداری و با بهره گرفتن از کپسول اکسیژن و مخازن مخصوص حمل ماهی به دانشکده دامپزشکی اهواز منتقل گردید. ماهی ها از نظر بیماری های انگلی و باکتریایی مورد بررسی قرار گرفته و مدت یک هفته به منظور استاندارد سازی با شرایط در مخازن با غذای پلت معمول ماهی کپور معمولی ساخت کارخانه بیضاء شیراز تغذیه گردیدند.
شکل ۲-۱ شرایط آزمایشگاهی ایجاد شده جهت سازگاری ماهیان آزمایش
۲-۱-۴٫ تهیه عصاره ها گیاهان آزمایش
۲۰۰ گرم از اندام های هوایی دو گیاه مرزه خوزستان(Satureja khuzestanica ) و لعل کوهستان(Oliveria decumbens) جمع آوری شده از اطراف اهواز در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۹ تهیه و به آزمایشگاه فارماکولوژی دانشکده دامپزشکی دانشگاه شهید چمران اهواز منتقل گردید. گونه هر دو گیاه قبلاً به تایید مرکز تحقیقات گیاهان دارویی جهاد کشاورزی استان خوزستان رسیده بود. بعد از خشک نمودن گیاه در شرایط تاریکی، هر دو گیاه آسیاب شده و پودر حاصل وزن گردید. سپس ۵ برابر وزن گیاه الکل ( اتانول ۹۶ درجه) به پودر حاصل اضافه شد. این مخلوط در ارلن به مدت ۳ روز در آزمایشگاه نگهداری گردید. ماده حاصل بوسیله مگنت مغناطیسی کاملاً مخلوط گردیده و بوسیله کاغذ صافی واتمن(شماره ۱، سایز چشمه ۴۲ میکرون) صاف گردید. ابتدا از یک کاغذ صافی و در مرحله بعد از ۲ کاغذ صافی استفاده شد. عصاره الکلی خام بدست آمده به قیف بوخنر انتقال داده شد تا صاف شود و تمام ذرات ریز آن گرفته شود سپس مایع بدست آمده در بالن تقطیر گردید تا الکل موجود در آن جدا شود. پس از تقطیر عصاره گیاهان مورد نظر در ارلن جمع آوری گردید. برای افزایش غلظت عصاره آنرا در بشر ریخته و در بنماری ۴۰ درجه سانتی گراد قرار داده تا الکل آن بیشتر تبخیر گردد و غلظت عصاره به میزان مورد نظر برسد(روش استاندارد تقطیر الکل)(زرگری، ۱۳۸۴).
شکل ۲-۲ مراحل عصاره گیری گیاه مرزه خوزستان و لعل کوهستان
۲-۱-۵٫ تهیه جیره های آزمایش حاوی عصاره گیاه
میزان یک کیلوگرم غذای پلت ماهی کپور ساخته شده توسط شرکت بیضاء شیراز بر روی یک سینی گسترانیده و میزان مورد نیاز از هر عصاره برای ایجاد نسبت ۵/۰% ( نسبت ماده خشک عصاره به غذای ماهی)، به روی غذا اسپری گردید. این عمل بعد از بهم زدن خوراک چندین بار تکرار شده و سپس بمدت ۲۴ ساعت غذا در هوای آزاد قرار داده شد، تا کاملا خشک گردد. بعد از خشک شدن، غذا در کیسه های نایلونی بسته بندی، نام گذاری و تا زمان استفاده در یخچال و در ۴ درجه سانتیگراد نگهداری گردید(Alishahi et al., 2010).
جدول ۲-۱ آنالیز غذای کپور معمولی کارخانه بیضاء