راهنمایی برای برنامه‌ریزی راهبردی و فرصت‌هایی برای یادگیری (گرمی و علیزاده^[۳۹] ۲۰۰۸).

با توجه به اهمیت و مزایای ذکر شده در مورد مدل‌های تعالی سازمانی، صاحبنظران مختلف مدل‌های متفاوتی را برای تعالی سازمانی ارائه کرده‌اند، از جمله مدل‌های مشهور تعالی سازمانی عبارتند از:
مدل جایزه دمینگ در ژاپن (۱۹۵۱)
مدل پیترز و واترمن (۱۹۸۲)
جایزه مالکوم بالدریج آمریکا (۱۹۸۷)
مدل تعالی اروپایی (۱۹۹۲).
مدل جایزه دمینگ
مدل دمینگ یک از مدل‌های اولیه ارزیابی عملکرد است که در سال ۱۹۵۱ توسط انجمن علوم و مهندسی ژاپن تدوین شده که بعداً از مفاهیم این جایزه برای طراحی مدل‌های تعالی کیفیت روپایی^[۴۰]‌ و مالکوم بالدریج استفاده شده است. هدف از این مدل، ایجاد انگیزه برای نوآوری در طراحی و بکارگیری روش های آماری کنترل کیفیت در شرکت‎های تولیدی کشور ژاپن بود.
مدلی که جایزه دمینگ بر اساس آن تهیه گردید و از دهه پنجاه میلادی در ژاپن به اجرا در آمد عمدتاً بر کیفیت محصولات و روش های کنترل کیفی استوار است به بیان دیگر مدل جایزه دمینگ بر این اصل استوار است که برای تولید محصولات وخدمات با کیفیت بالا نیاز به هماهنگی همه جانبه و فراگیر در سطح سازمان است . این مدل نگرش جدیدی در بحث کیفیت ایجاد کرد و همین تفکر نگرش فراگیر  منجر به ظهور «کنترل کیفیت فراگیر» در دهه ۶۰ میلادی گردید.
مدیریت کیفیت فراگیر روشی است برای مدیریت و اداره سازمان جهت تعیین کیفیت با مشارکت همه اعضای سازمان که از طریق جلب رضایت مشتری و تامین منافع همه ذینفعان بدست می‎آید (رضایتمند و قاسمی^[۴۱] ۲۰۰۵).
حوزه‎های جایزه دمینگ
جایزه دمینگ برای افراد حقیقی: به افرادی اهدا می‌شود که مطالعات جامع و نقش مهمی در گسترش و اجرای موفق مدیریت کیفیت فراگیر با بهره گرفتن از روش‌های آماری داشته‌اند.
جایزه کاربری دمینگ: به شرکت‌هایی اهدا می‌شود که دراجرا و استفاده از مدیریت کیفیت فراگیر، به نتایج درخشانی رسیده‌اند و از این طریق بهبودهای مهم و چشمگیری در عملکرد خود ایجاد کرده‌اند.
جایزه کنترل کیفیت برای کارخانه: به کارخانه‌هایی اهداء می‌شود که با بکارگیری مفاهیم و روش‌های کنترل کیفیت، به موفقیت‌های برجسته‌ای دست‌یافته‌اند.
جایزه کاربری دمینگ، مشهورترین جایزه با تاریخچه‌ای طولانی است که اتحادیه دانشمندان و مهندسان ژاپن، به شرکت‌هایی که سیستم مدل تعالی^[۴۲] برجسته‌ای دارند، اعطا می‌کند. این جایزه برای عملکرد کلی یک شرکت داده می‌شود. با این وجود، برای این که هر بخش از شرکتی برای آن مبارزه کنند، شرط‌هایی وجود دارد. پنج سال بعد از این که شرکتی موفق به اخذ جایزه دمینگ شد، برای گرفتن جایزه کنترل کیفیت ژاپن حایز شرایط خواهد شد(درویتسکو^[۴۳] ۲۰۰۱).
نکات مهم ارزیابی برای جایزه دمینگ
در آزمون دریافت جایزه کاربردی دمینگ، نکات زیر را باید به خاطر داشت:

تاثیر آزمون بر یافتن میزان کارآمدی اجرای مدیریت کیفیت فراگیر توسط موسسه متقاضی که از طریق توجه به کیفیت محصول و خدمات موسسه (در حیطه تجارت شرکت) بررسی می شود.
اعمال مدیریت کیفیت جامعی که صرفا به مشکل می پردازد یا استانداردها و معیارهای غیرضروری را به کار می بردغیرقابل پذیرش است.
یک متقاضی موفق، الزاما موسسه ای نیست که از روش های آماری پیشرفته استفاده کند. حتی اگر سازمانی کوچک باشد یا عملکردی محدود با تولیدات متنوع داشته باشد در صورتی که مدیریت کیفیت فراگیر را اجرا کند و به نتایج مطلوب با درک سازمانی وسیع از تفکر آماری دست یافته باشد، می تواند کاندیدای مناسبی برای این جایزه باشد.
آزمون سازمان های غیرتولیدی نیز از الگوی مشابه واحدهای تولیدی تبعیت می کند.
هر یک از ارزیابیها بر مبنای ۱۰۰ امتیاز ممکن در هر بخش از آزمون به امتیازدهی مطابق معیارها می پردازد. نتیجه ارزیابی عملکرد یک واحد از سازمان دلالت بر میانگین امتیازات داده شده توسط هر یک از ارزیابیها برای واحد می کند. امتیاز کل سازمان نیز برابر است با میانگین وزنی نتایج بدست آمده در ارزیابی هر واحد. وزنهای مورد نظر بر اساس نقش و اندازه واحد مورد آزمون، تعیین می شوند (مجیبی میکلایی، ۱۳۸۵، ص۲۳).
ارزش‎های جایزه دمینگ
ارزش‎های جایزه دمینگ همان اصول و ارزش‎هایی هستند که به نام اصول چهارده‎گانه دمینگ مشهور هستند و عبارتند از :
دورنمایی تهیه کنید و تعهد نشان دهید.
فلسفه جدید را بیاموزید.
بازرسی را درک کنید.
تصمیم گیری براساس صرفاً هزینه را متوقف کنید.
به طور مستمر و برای همیشه ارتقا دهید.
آموزش را برقرار کنید.
رهبری را برقرار کنید.
ترس را از میان بردارید.
تلاشهای تیم ها را بهینه کنید.
از شعار و پند و اندرز بپرهیزید.
از سهمیه های عددی و مدیریت براساس اهداف دوری کنید.
موانع غرور کارکنان را بر طرف کنید.
آموزش و خود ارتقایی را ترغیب کنید (لامعی، ۱۳۸۳، ص۵۰ و ۵۱).
معیارهای جایزه دمینگ
این مدل دارای ده معیار اصلی و تعدادی معیارهای فرعی است به نحوی که همه معیارها دارای امتیازی یکسان می باشند. در زیر هریک از این معیارها و شاخصهای مربوطه ذکر شده است.
۱- خط‌مشی
مدیریت کیفیت و خط‌مشی کنترل کیفیت
روش اتخاذ خط‌مشی
صحت خط‌مشی و ثبات رویه
استفاده از روش‌های آماری
انتقال خط‌مشی و انتشار آن
بررسی خط‌مشی و انتشار به آن

(۳۳)

جابجایی^[۱۰۲] : در این رویکرد سیستم توصیه­گر یکی از دو روش موجود را انتخاب می­نماید و تنها در صورتیکه دقت روش انتخاب شده قابل قبول نباشد از روش دوم استفاده می­نماید­.

(۳۴)

آبشاری^[۱۰۳] : در این روش کاربری که مورد گزینش قرار می­گیرد باید هم مورد اعتماد کاربر مبدا و هم دارای تشابه پروفایلی با وی باشد به عبارت دیگر رویکرد اول، کاربران مورد اعتماد را می­یابد و سپس رویکرد دوم در این مجموعه، کاربران مشابه را جستجو می­نماید.

(۳۵)

نکته قابل ذکر در خصوص دو استراتژی آخر این است که ترتیب انتخاب هر یک از دو روش موجود به عنوان روش مبنا، بر روی نتایج تاثیر مستقیم دارد لذا در صورت انتخاب هر یک از این دو استراتژی، باید هر دو حالت متصور را مورد ارزیابی و آزمایش قرار داد. نکته مهم دیگر این است که برای ترکیب هر دو روش مبتنی بر تشابه کاربران و مبتنی بر اعتماد باید مقادیر آنها در محدوده ]۱,۰[ باشند که این امر مستلزم نرمال سازی مقادیر حاصل از محاسبه تشابه کاربران با یکدیگر می باشد چرا که این مقادیر در محدوده ]۱+,۱-[ می­باشند.

نتایج تحقیق صورت گرفته در [۱۹] نشان دهنده این مطلب است که اکثر استراتژی­ های مطرح شده جهت ترکیب دو روش مبتنی بر تشابه کاربران و مبتنی بر اعتماد، باعث بهبود چشمگیر معیار درصد پوشش و کاهش خطای مطلق میانگین می­گردند. در این میان، روش آبشاری به دلیل حذف اکثر کاربران باعث کاهش معیار درصد پوشش می­گردد اما در مقابل روش وزن دار و مخلوط به نسبت سایر روش های ترکیب از نتایج بهتری برخوردار هستند که به همین دلیل در این تحقیق برای بهبود مدل TrustWalker این دو استراتژی مد نظر قرار گرفته است و نتایج حاصل از اعمال و بکارگیری آنها در فصل آینده مورد بحث و ارزیابی قرار می­گیرد.
فصل پنجم
تشریح روند انجام آزمایشات و نتایج حاصل
۵- تشریح روند انجام آزمایشات و نتایج حاصل
۵-۱- مقدمه
در بخشهای ابتدایی این فصل به معرفی مجموعه داده ­های مورد استفاده و چگونگی جمع آوری، آماده ­سازی و پالایش داده ­های مورد نیاز برای انجام آزمایشات پرداخته می­ شود و در ادامه چگونگی پیاده سازی مدل بهبود یافته به همراه پاره­ای از نیازمندیهای نرم افزاری و سخت افزاری مورد نیاز آن تشریح می­گردد. در بخشهای انتهایی این فصل نیز نتایج حاصل از بررسی و آزمایش مواردی که در فصل قبل جهت بهبود و توسعه مدل TrustWalkerبیان گردید ارائه می­گردد و این نتایج مورد ارزیابی، تجزیه و تحلیل قرار می­گیرند و دستیابی به اهداف بیان شده برای تحقیق مورد مطالعه قرار خواهد گرفت.
۵-۲- معرفی مجموعه داده epinions
در زمینه سیستمهای توصیه­گر مبتنی بر اعتماد مجموعه داده­هایی که در آنها، رابطه اعتماد میان کاربران به صراحت بیان شده باشد به وفور در دسترس نمی ­باشد و تنها تعداد اندکی مجموعه داده با شرایط گفته شده در اختیار می­باشد­.
یکی از مجموعه داده­هایی که در این تحقیق مورد استفاده و بررسی قرار گرفته است مجموعه داده سایت ^[۱۰۴]Epinions می­باشد. این سایت یکی از بزرگترین سایتهای موجود در زمینه بررسی و به اشتراک گذاری نظرات مشتریان، کاربران و استفاده کنندگان محصولات و تجهیزات خانگی در طبقه­بندیهای مختلفی همچون وسایل خانگی، وسایل الکترونیکی، محصولات سمعی و بصری ، رایانه و … می­باشد.
شکل ۵-۱ : بنر صفحه اصلی سایت epinions[85]
در این سایت کاربران، نظرات خود در خصوص یک محصول خاص را بیان می­ کنند و آنرا با سایر کاربران به اشتراک می­گذارند و به هر محصول یا آیتم امتیازی در بازه ]۵,۱[ تخصیص می­ دهند، همچنین این امکان وجود دارد که هر فرد سایر افراد نظر دهنده­ای را که نظرات ایشان در خصوص آیتم­ها و محصولات مختلف با سلایق و عقاید خویش تطابق بیشتری دارد و نظرات ایشان برای وی جذاب می­باشد را به عنوان کاربران مورد اعتماد خود تعریف نماید. در واقع در این سایت هر کاربر، خود همسایگان مورد اعتماد خود را انتخاب می­ کند و به این ترتیب شبکه اعتماد میان کاربران شکل می­گیرد . اخیرا امکان ایجاد یک لیست سیاه از کاربرانی که نظرات آنها مورد تایید یک کاربر نمی ­باشد و به عبارت دیگر مورد اعتماد وی نمی­باشند نیز توسط این سایت تامین شده است که این امر می تواند زمینه ساز و عامل پیشرفت تحقیقات در خصوص تاثیر مفهوم “عدم اعتماد” بر سیستمهای توصیه­گر مبتنی بر اعتماد خواهد بود.
نسخه­ها و مجموعه داده ­های گوناگونی^[۱۰۵] از اطلاعات سایت epinions در سالهای مختلف منتشر و در اختیار محققان قرار گرفته است. در هریک از این نسخه­ها نیز اطلاعات گوناگونی همچون اطلاعات کاربران، محصولات و آیتم­ها­، طبقه بندی محصولات­، نظرات و سوابق کاربران و همچنین اطلاعات شبکه اعتماد میان کاربران در اختیار می­باشد که می­توانند در روند انجام تحقیقات در زمینه روشها و تکنیکهای مختلف مورد استفاده در سیستمهای توصیه­گرمورد بهره برداری قرار گیرند.
از میان نسخه­های گوناگون و مختلف موجود از مجموعه داده epinions­، در این تحقیق مجموعه داده ارائه شده توسط دانشگاه واشنگتن^[۱۰۶] که در ارزیابی نتایج مدل TrustWalker توسط محققین آن مورد استفاده قرار گرفته است بکار گرفته شده است تا بتوان نتایج حاصل از مدل توسعه یافته را با مدل پایه TrustWalker مقایسه و مورد ارزیابی قرار داد.
۵-۲-۱- ویژگیهای مجموعه داده epinions
این مجموعه داده شامل ۷۵۸۸۸ کاربر می­باشد که نظرات خود در خصوص ۱۰۴۹۹۲ محصول و آیتم مختلف را در قالب ۶۸۱۱۹۱ نظر بیان نموده ­اند­. آیتمهای مختلف در ۲۰۰ گروه مختلف طبقه بندی شده ­اند همچنین ارتباط میان کاربران در قالب ۵۰۸۹۶۰ رکورد که بیانگر وجود رابطه اعتماد میان کاربران می­باشد بیان شده است که شبکه اعتماد را تشکیل می­ دهند. نکته قابل توجه این است که علاوه بر امتیاز کاربران به آیتمهای مختلف امتیاز تخصیص داده شده توسط هر کاربر به نظرات سایر کاربران نیز در این مجموعه داده در دسترس می­باشد که می ­تواند به عنوان یک معیار فرعی، علاوه بر وجود رابطه اعتماد میان دو کاربر، برای سنجش اندازه رابطه میان دو کاربر و ایجاد مدلهای ترکیبی برای گزینش کاربران و حرکت در شبکه اعتماد مد نظر قرار گیرد.
از میان ۶۸۱۱۹۱ رکورد موجود در خصوص نظرات کاربران درباره آیتمهای مختلف، تعداد ۹۵۵۰۲ رکورد فاقد امتیاز می­باشد که طبیعتا در آزمایشات مورد نظر قرار نمی­گیرد و تعداد ۵۸۵۶۸۹ رکورد به عنوان اطلاعات قابل قبول در نظر گرفته می­ شود. با توجه به اینکه امتیازات مختلف یک کاربر به یک آیتم خاص در زمان های متفاوت، در این مجموعه داده قابل مشاهده است لذا در صورتیکه معیار زمان در آزمایشات در نظر گرفته نشود و تنها آخرین امتیاز هر کاربر به یک آیتم خاص مد نظر قرار گیرد، تعداد نظرات موجود به ۵۷۳۹۳۱ رکورد کاهش خواهد یافت.
در این تحقیق کاربرانی که به کمتر از ۵ آیتم امتیاز داده­اند همانند [۲۰][۳۹] کاربران تازه وارد در نظر گرفته شده است که با این فرض در این مجموعه داده تعداد ۲۴۳۱۵ کاربر تازه وارد وجود دارد که تقریبا ۳۲% کل کاربران را تشکیل می­ دهند­. در میان این کاربران تعداد ۸۲۰۶ نفر، هنوز افراد مورد اعتماد خود را نیافته و به شبکه اعتماد میان کاربران ملحق نشده­اند که در نتیجه مدل پایه و مدل توسعه یافته نمی توانند نسبت به پیش ­بینی امتیاز یا ارائه پیشنهادی به ایشان اقدام نمایند. این دسته در حدود ۸/۱۰% کل کاربران را تشکیل می­ دهند­. با توجه به نکته اخیر ۱۳۹۷۵ زوج <آیتم,­کاربر> مربوط به کاربران تازه وارد در این مجموعه داده وجود دارد که مدل مورد نظر نمی­تواند پاسخی به آنها ارائه کند­.
به صورت کلی­تر در میان کل کاربران تعداد ۱۵۵۴۳ نفر وجود دارد که دارای همسایگان مورد اعتماد خود نیستند یا با کاربران دیگر هنوز ارتباطی برقرار نکرده ­اند که بر اساس این مطلب تعداد ۴۳۵۲۶ زوج <آیتم,­کاربر> مربوط به این کاربران که ۵۸/۷% کل نظرات را تشکیل می­ دهند توسط مدل پوشش داده نخواهد شد.
با توجه به کلیه نکات و مطالب فوق، مجموعه داده مورد ارزیابی، بدون در نظر گرفتن پارامتر تاریخ و زمان ارائه امتیاز و همچنین در نظر گرفتن آخرین نظر هر فرد در مورد یک آیتم خاص، برای همه کاربران، دارای تعداد ۵۷۳۹۳۱ رکورد و برای کاربران تازه وارد دارای ۳۳۱۷۳ رکورد می­باشد .
۵-۲-۲- آماده سازی و نحوه پالایش داده ­ها
مجموعه داده معرفی شده در شکل ابتدایی خود شامل ۷۵۸۸۸ فایل متنی در مورد نظرات هر یک از کاربران و ۷۵۸۸۸ فایل متنی در خصوص افراد مورد اعتماد و همسایگان هر یک از کاربران می­باشد. برای یکپارچه سازی کلیه فایلهای متنی، پایگاه داده واحدی در SQLServer 2010 تحت نام epinions ایجاد گردید و سپس مراحل زیر جهت آماده سازی­، پالایش و استخراج اطلاعات مورد نیاز برای انجام آزمایشات برنامه ریزی و اجرا گردید.
ایجاد یک جدول به نام reviews برای نگهداری نظرات کاربران به فرمت زیر:
جدول ۵-۱ : ساختار جدول reviews

نام فیلد

ملا فتح الله کاشانی در ذیل آیه (وَیَوْمَ یَحْشُرُهُمْ کَأَن لَّمْ یَلْبَثُواْ إِلاَّ سَاعَهً مِّنَ النَّهَارِ یَتَعَارَفُونَ بَیْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِینَ کَذَّبُواْ بِلِقَاء اللّهِ وَمَا کَانُواْ مُهْتَدِینَ)^[۲۲۷]« و روزى که آنان را گرد مى‏آورد گویى جز به اندازه ساعتى از روز درنگ نکرده‏اند با هم اظهار آشنایى مى‏کنند قطعا کسانى که دیدار خدا را دروغ شمردند زیان کردند و به حقیقت راه نیافتند» در بحث قرائت آورده است: «یوم نحشرهم و یاد کن روزى را که جمع کنیم و حفص به غیبت خوانده یعنى خداى جمع کند کافران را از هول آن روز مدت مکث در دنیا و قبر مر ایشان را کوتاه نماید بر وجهى که مبعوث شوند»^[۲۲۸]
ملا فتح الله کاشانی در ترجمه (یَحْشُرُهُمْ) بنا بر قرائت شعبه که آن را به صیغه متکلم یعنی (نحشرهم) خوانده، عمل کرده است. در حالی که حفص آن را به صورت غایب(یَحْشُرُهُمْ) قرائت کرده است. و این اختلاف قرائت که در لفظ مشاهده می شود سبب تغییر در معنا می شود.
سبب ترجیح قرائت عاصم در این آیه نیز همان چیزی است که در آیه قبل ذکر کردیم چرا که با توجه به سیاق آیه مشخص می شود که فاعل فعل(یَحْشُرُهُمْ) خداوند است که مطابق با قرائت عاصم است.
در آیه (وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّىَ یَطْهُرْنَ)^[۲۲۹] «و به آنان نزدیک نشوید تا پاک شوند»، ملا فتح الله کاشانی(یَطْهُرْنَ) را براساس قرائت ابوبکر ترجمه و تفسیر کرده است«یطَّهرنَّ» و مقاربت با زنان را مشروط به غسل کردن بعد از انقطاع خون می داند وی می نویسد:«(حَتَّى یَطْهُرْنَ‏) تا وقتى که غسل کنند بعد از انقطاع دم و حفص و حمزه و کسایى یطهرن می خوانند به سکون طا و ضم ها یعنى تا وقتى که پاک شوند و دم ایشان منقطع گردد و اول قول شافعى است و دوم قول حنفى و نزد علماى امامیه مستحبّ است که مجامعت بعد از غسل باشد و قبل از آن مکروه است.^[۲۳۰]»
توضیح این که از قرائت «یَطَّهَّرنَ»، جواز وَطی و مجامعت با زنان پس از غسل حیض، فهمیده می شود و از قرائت (یَطْهُرْنَ)، جواز وَطی و مجامعت با زنان پس از انقطاع دَمْ و قبل از غسل حیض، استنباط می گردد.^[۲۳۱]
در مجمع البیان آمده است: « در قرائت کلمه (یَطْهُرْنَ) بعضى با تشدید و بعضى بدون آن خوانده‏اند که معنایش در دو صورت فرق می کند اگر بدون تشدید باشد به معناى پاکى و تمام شدن خون است نه غسل کردن ولى اگر با تشدید خوانده شود معنایش غسل کردن می باشد.»^[۲۳۲]
علامه طباطبایی;ذیل این آیه منظور از این طهارت را پاکى از حیض می دانند و در ادامه طهارت در جمله (حَتَّى یَطْهُرْنَ) را به معناى قطع شدن جریان خون از زنان است، و در جمله (فَإِذا تَطَهَّرْنَ)^[۲۳۳] «پس چون پاک شدند» یا به معناى شستن محل خون و یا به معناى غسل کردن، معنا کرده اند.^[۲۳۴]
با توجه به آنچه علامه طباطبایی;در تفسیر المیزان فرموده اند و نیز نظر دیگر مفسّران^[۲۳۵] و فقهای شیعه در مورد این آیه می توان گفت قرائت صحیح در این آیه نیز همان قرائت حفص از عاصم است.
در این جا نیز اختلاف قرائت سبب تغییر در معنا و به وجود آمدن یک حکم فقهی می شود پس می توان فهمید که اهمیت توجه به قرائت صحیح در تفسیر آیات قرآن به چه اندازه اهمیت دارد که حتی سبب تغییر در احکام فقهی نیز می شود.
در آیه (وَاللّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ)^[۲۳۶] «و خدا به آنچه او زایید داناتر بود»، «شُعبه»،‌ «وَضَعتُ» با تاء مضموم وبه صیغه متکلم خوانده است. ترجمه ای که در تفسیر منهج الصادقین آمده است نیز مطابق با این قرائت می باشد. «وخدا داناست به آنچه بارنهادم». امّا «حفص»، (وَضَعَتْ) را به صیغه مؤنث و با سکون تاء، قرائت کرده است که مفهوم آن چنین است: «وخدا داناست به آنچه او بارنهاد»^[۲۳۷]
صاحب مجمع البیان قرائت حفص که (وَضَعَتْ) را به صیغه غایب خوانده است، بهتر و صحیح تر معرفی می کند و علت آن را این گونه بیان می کند که در این آیه خداوند خبر می دهد که خود به حال مریم عالم تر است از مادر مریم؛ چرا که مریم را آفریده و صورت بخشیده. این معنى با قرائت اول که سکون تاء باشد صحیح‏تر است و با قرائت دیگر که تاء مضموم «وَضَعتُ » بخوانیم آیه بیان خطاب مریم است به خدا یعنى پروردگارا تو از من به آنچه زاییدم عالمترى.^[۲۳۸]
بدیهی است که در این جا نمی توان به همه موارد اختلاف قرائت عاصم با شعبه اشاره نمود، از این رو به جهت پرهیز از به درازا کشیدن سخن به ذکر برخی از آنها بسنده شده است.^[۲۳۹]
همانطور که قبلاً نیز اشاره کردیم ملا فتح الله کاشانی در برخی موارد بر طبق قرائت حفص عمل کرده است. به عنوان نمونه در آیه (وَقَدْ نَزَّلَ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آیَاتِ اللّهِ یُکَفَرُ بِهَا وَیُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلاَ تَقْعُدُواْ مَعَهُمْ)^[۲۴۰] « و البته [خدا] در کتاب [قرآن] بر شما نازل کرده که هر گاه شنیدید آیات خدا مورد انکار و ریشخند قرار مى‏گیرد با آنان منشینید.» در این آیه حفص (قَدْ نَزَّلَ) را به صیغه معلوم قرائت کرده است در حالی که ابوبکر و دیگر قاریان آن را به صیغه مجهول «وَقَد نُزِّل»^[۲۴۱] قرائت کرده اند. ملا فتح الله کاشانی در منهج الصادقین طبق قرائت حفص ترجمه کرده است:« (وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَیْکُمْ) و بدرستى که خدا فرو فرستاد بر شما اى مؤمنان.»^[۲۴۲]
همچنین در آیه (وَهُوَ الَّذِی یُرْسِلُ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ)^[۲۴۳] «و اوست که بادها را پیشاپیش [باران] رحمتش مژده‏رسان مى‏فرستد.» در این آیه حفص(بُشْرًا) قرائت کرده که به معنای مژده و خبر خوش است در حالی که ابوبکر آن را به صورت «نُشُرآً»^[۲۴۴] به معنای برانگیختن قرائت کرده است؛ صاحب منهج الصادقین بر طبق قرائت حفص یعنی (بُشْرًا) ترجمه و تفسیر کرده است.«(بُشْراً) در حالتى که مژده دهنده‏اند.»^[۲۴۵]
۹-نقد و بررسی روش ملا فتح الله از حیث توجه به قرائت صحیح
۹-۱- امتیازات
یکی از امتیازات ملا فتح الله کاشانی در بحث قرائت ذکر قرائاتی غیر از قرائت ثبت شده در مصحف کنونی است به عنوان نمونه ملا فتح الله کاشانی در ذیل آیه (مالِکِ یَوْمِ الدِّین)^[۲۴۶] «[و] خداوند روز جزاست.» می نویسد:«و بدانکه عاصم و کسایى باثبات الف مالک خوانده‏اند که به معنى متصرفست در اعیان مملوکه بهر وجهى که خواهد و مشتق منه آن ملک است بکسر میم و نافع و ابن کثیر و ابو عمرو و حمزه ملک بحذف الف که بمعنى متصرف است بامر و نهى در مامورین مشتق از ملک بضم میم و این ابلغ است در مدح از اول.»^[۲۴۷]
ملا فتح الله در این جا قرائت ملک را بر مالک ترجیح می دهد و این را می توان به عنوان یکی از امتیازات روش ملا فتح الله در بحث قرائت دانست. چرا که قرائت حقیقی قرآن را متعین در قرائت ثبت در مصحف کنونی نمی داند و چنانچه در قاعده نخست از قواعد تفسیر تبیین شده^[۲۴۸] در آیات و کلماتی از قرآن کریم که قرائت یا قرائت های مشهور دیگری غیر از قرائت ثبت شده در مصحف فعلی وجود دارد، متعین نیست که قرائت ثبت شده در مصحف کنونی قرائت حقیقی و دیگر قرائت های مشهور نادرست باشد. مانند مثال فوق که چه بسا قرائت ملک قرائت حقیقی قرآن باشد چنانچه این قرائت همواره در میان مسلمانان مشهور بوده و اکنون نیز فقها و مراجع بزرگ نیز هر دو قرائت را صحیح دانسته اند.
۹-۲- کاستی ها

• • • • 1. 1. ضعف مستندات ملا فتح الله کاشانی در بحث قرائت

         

         

     

     

یکی از کاستی های روش ملا فتح الله در بحث قرائت ضعف مستندات وی در این باره است چرا که بر مفسّر لازم است زمانی که بیش از یک قرائت مشهور در آیه ای مطرح باشد، قرائت صحیح آیات را پیدا کرده و آیه را براساس آن تفسیر کند و مستنداتی برای آن قرائت ذکر کند به طوری که مستندات وی قابل خدشه نباشد. ولی این مفسّر گرانقدر در کمتر جایی این قاعده را رعایت کرده بدین معنی که در آیاتی که اختلاف قرائت منجر به اختلاف در معنی می شود و بیش از یک قرائت مشهور وجود داشته، وی قرائتی را ترجیح ^[۲۴۹]داده است بدون این که به دلیلی برای آن اشاره کند مثل قرائت به تشدید در آیه (وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّىَ یَطْهُرْنَ)^[۲۵۰] «و به آنان نزدیک نشوید تا پاک شوند» که ملا فتح الله کاشانی بدون ذکر هیچ دلیلی این قرائت را برگزیده است و می گوید که نظر علمای امامیه نیز همین قرائت است. همچنین وی در انتخاب قرائت «مَلِک»هیچ دلیل و یا استنادی ذکر نکرده است. علاوه براین موارد بسیار زیاد دیگری از این قبیل در تفسیر منهج الصادقین به چشم می خورد که به برخی از آن ها قبلاً اشاره شد و نظر ملا فتح الله در مورد آن ها بیان شد.

• • • • 1. 1. عدم ترجیح یک قرائت خاص

         

         

     

     

یکی دیگر از کاستی هایی که در بحث قرائت در تفسیر منهج الصادقین به چشم می خورد این است که ملا فتح الله کاشانی در برخی موارد به نقل قرائت ها اکتفا کرده و قرائتی را بر قرائت دیگر ترجیح نمی دهد. به عنوان مثال در آیه (فَانظُرْ إِلَى آثَارِ رَحْمَتِ اللَّهِ کَیْفَ یُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا)^[۲۵۱] «پس به آثار رحمت‏خدا بنگر که چگونه زمین را پس از مرگش زنده مى‏گرداند.» ملا فتح الله کاشانی می نویسد:«ابن عامر و حمزه و کسایى و حفص (آثَارِ رَحْمَتِ اللَّهِ) جمع می خوانند یعنى نشانه هاى رحمت الهى»^[۲۵۲] وی فقط به ذکر قرائت ها می پردازد و به نتیجه گیری که کدام قرائت بر دیگری رجحان دارد اشاره نمی کند از این موارد نیز در تفسیر منهج الصادقین زیاد به چشم می خورد. شاید بتوان دلیل این عمل ملا فتح الله کاشانی را آنچه در مقدمه تفسیر ذکر کرده دانست، وی در مقدمه تفسیرش بیان می کند به علّت این که بحث از قرائت مفید حال عوام نمی باشد و از طرفی وی این تفسیر را برای توده مردم تالیف کرده، از این رو از غور در بحث قرائت خودداری کرده است و متعرض قرائات دیگر نمی شود.

مفید واقع شدن خود ارزیابی دانش آموزان در برنامه درسی مهارتهای زندگی، گرایش ارزشیابی در درس مهارتهای زندگی به سمت شیوه های مشارکت طلبانه معلم و دانشآموز، و ارزشیابی مرحله ای (تکوینی) از جریان یادگیری و آموخته های دانش آموزان به ترتیب اولویتهای اول تا سوم را بدست آورند.
ز)گروه بندی:
اولویتهای اول به مفید واقع شدن فعالیت در گروه های کوچگ (۴ تا ۶ نفر) برای دانش آموزان، دوم به اهمیت استفاده از فعالیت های گروهی برای یادگیری مفاهیم درس مهارتهای زندگی، سوم به ضرورت توجه به علایق مشترک دانش آموزان ـ و نه تشخیص معلم ـ در گروه بندی آنها، چهارم به ترجیح انتخاب اعضای گروه در کلاس درس مهارتهای زندگی بر اساس یک ویژگی مشترک، پنجم به اهمیت انتخاب تصادفی اعضای گروه دانش آموزان در کلاس درس مهارتهای زندگی و ششم به مفید واقع شدن فعالیت در گروه های بزرگ (۸ تا ۱۰ نفر) برای دانش آموزان اختصاص یافت.

س) زمان آموزشی:
کنترل (مدیریت) زمان جلسات توسط معلم در اولویت اول، کفایت زمان جلسات برای ارزیابی بهتر از آموخته های دانش آموزان در اولویت دوم، کفایت زمان جلسات برای یادگیری هر یک از مفاهیم درس مهارتهای زندگی در اولویت سوم، و کافی بودن زمان جلسات جهت تدریس مفاهیم درس مهارتهای زندگی با کیفیت بهتر در اولویت آخر و چهارم جا گرفت.
ش) فضای آموزشی:
مفید واقع شدن فضاهای آموزشی خارج از مدرسه برای یادگیری مفاهیم درس مهارتهای زندگی، کفایت فضای آموزشی مدرسه برای یادگیری مفاهیم این درس، و کیفیت مطلوب فضای آموزشی مدرسه به ترتیب در اولویتهای اول تا سوم قرار گرفتند.
ـ از دیدگاه دانش آموزان در مؤلفه های:
الف) اهداف برنامه درسی مهارتهای زندگی:
اولویت اول به تناسب اهداف درس مهارتهای زندگی با نیازهای جامعه، دوم به پاسخگویی اهداف این درس به نیازهای دانش آموزان در جامعه آینده، سوم به تناسب اهداف با تغییرات اساسی اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی جامعه، و چهارم به تناسب اهداف با نیازهای جامعه اختصاص یافت.
ب) مواد آموزشی:
تسهیل یادگیری مفاهیم درس مهارتهای زندگی از طریق مواد آموزشی گروهی (فیلم، پوستر و …)، تسهیل یادگیری مفاهیم این درس از طریق مواد آموزشی انفرادی (کتاب درسی، مواد کمکی و …)، و تناسب مواد آموزشی مورد استفاده در برنامه آموزش مهارتهای زندگی با علایق دانش آموزان به ترتیب در اولویت های اول تا سوم قرار گرفتند.
ج) محتوای برنامه درسی مهارتهای زندگی:
اولویت های اول به تناسب محتوا با فراهگ جامعه (آداب و رسوم و ارزش های اجتماعی)، دوم به تناسب محتوا با توانایی های یادگیری دانش آموزان (قابل یادگیری بودن مفاهیم)، سوم به تناسب محتوا با مسائل و مشکلات جامعه، چهارم به تناسب محتوای برنامه با زندگی واقعی دانشآموزان، پنجم به داشتن ارتباط منطقی یا همگرایی بین مفاهیم مختلف ارائه شده در درس مهارتهای زندگی، ششم به تناسب محتوا با نیازها و رغبتهای دانشآموزان، هفتم به تسهیل یادگیری سایر دروس از طریق محتوای درس مهارتهای زندگی، و در نهایت هشتم به تناسب محتوای برنامه با پیشرفت های علمی و تکنولوژیکی در سطح جامعه جهانی اختصاص یافت.
د) فعالیت های یادگیری برنامه آموزش مهارتهای زندگی:
تناسب فعالیت های یادگیری با معلومات و تجارب فعلی دانش آموزان در اولویت اول، فراهم شدن فرصت لازم برای دانش آموزان جهت شرکت جستن در انتخاب فعالیت های یادگیری در اولویت دوم، ضرورت توجه به آمادگی عقلی، جسمی، اجتماعی و عاطفی دانش آموزان در انتخاب فعالیت های یادگیری در اولویت سوم، تناسب فعالیتهای یادگیری انتخاب شده با نیازها و علایق دانش آموزان در اولویت چهارم و سرانجام فراهم شدن فرصت لازم برای دانش آموزان جهت تمرین عملی مهارتهای زندگی از طریق فعالیت های یادگیری در اولویت پنجم و آخر قرار گرفتند.
ذ) راهبرد های تدریس برنامه درسی مهارتهای زندگی:
اولویت اول به فراهم نمودن آزادی عمل بیشتر برای دانش آموزان جهت یادگیری مفاهیم درس مهارتهای زندگی با کمک روش های تدریس معلم (فراهم آوردن شرایطی که تحت آن خود دانش آموزان بدون کنترل و مشاهده مستقیم معلم نبض یادگیری را در دست گیرند)، دوم به درگیر کردن دانشآموزان در فرایند یادگیری مفاهیم درس مهارتهای زندگی با بکارگیری روش های تدریس فعال، سوم به فراهم شدن فرصت لازم برای دانشآموزان جهت تجربه عملی مهارتهای زندگی با کمک روش های تدریس معلم، و در نهایت چهارم به سازگاری روش های تدریس معلم با علایق (خواسته ها و ادراکات) دانش آموزان اختصاص یافت.
ر) ارزشیابی در برنامه درسی مهارتهای زندگی:
مفید واقع شدن خود ارزیابی در برنامه آموزش مهارتهای زندگی، گرایش ارزشیابی در این برنامه درسی به سمت شیوه های مشارکت طلبانه معلم و دانش آموز، و ارزشیابی مرحله به مرحله از جریان یادگیری دانش آموزان در کلاس درس مهارتهای زندگی به ترتیب در اولویت های اول تا سوم جا گرفتند.
ز) گروه بندی:
مفید واقع شدن فعالیت در گروه های کوچک (۴ تا ۶ نفر) برای دانش آموزان در اولویت اول، اهمیت استفاده از فعالیت های گروهی برای دانش آموزان جهت یادگیری مفاهیم درس مهارتهای زندگی در اولویت دوم، ترجیح انتخاب اعضای گروه در کلاس درس مهارتهای زندگی بر اساس یک ویژگی مشترک در اولویت سوم، مفید واقع شدن فعالیت در گروه های بزرگ (۸ تا ۱۰ نفر) برای دانش آموزان و توجه به علایق مشترک آن ها در گروه بندی در اولویت چهارم، و سرانجام ترجیح انتخاب تصادفی اعضای گروه در کلاس درس مهارتهای زندگی در اولویت پنجم قرار گرفت.
س)زمان آموزشی:
اولویت اول به کنترل (مدیریت) زمان جلسات توسط معلم، دوم به کفایت زمان جلسات جهت تدریس مفاهیم برنامه درسی مهارتهای زندگی، سوم به کافی بودن زمان جلسات برای یادگیری هر یک از مفاهیم این برنامه درسی، و چهارم به کفایت زمان جلسات برای ارزیابی بهتر از آموخته های دانش آموزان اختصاص یافت.
ش) فضای آموزشی:
مفید واقع شدن فضاهای آموزشی خارج از مدرسه برای یادگیری مفاهیم درس مهارتهای زندگی، کفایت فضای آموزشی مدرسه برای یادگیری مفاهیم این درس، و کیفیت مطلوب فضای آموزشی مدرسه به ترتیب در اولویتهای اول تا سوم قرار گرفتند.
۲- اولویت بندی اهمیت عناصر نه گانه برنامه درسی مهارتهای زندگی از دیدگاه گروه های مورد مطالعه با بهره گرفتن از آزمون فریدمن در جدول زیر آورده شده است.
جدول ۵-۵ : اولویت بندی عناصر برنامه درسی مهارتهای زندگی به
تفکیک اهمیت هر مؤلفه از دیدگاه گروه های مورد مطالعه

۵۹

پیوست ……………………………………………………………………………………………………..

۶۱

مراجع ……………………………………………………………………………………………………..

۷۱

چکیده
در این پایان نامه، روشی جدید برای برنامه­ ریزی نگهداری و تعمیر واحدهای تولیدی در محیط­های تجدید ساختار شده ارائه شده است. در محیط سنتی با ساختار عمودی، بهره­بردار سیستم برنامه­ی تعمیر و نگهداری را برای حفظ قابلیت اطمینان تعیین می کند و همچنین سعی بر کاهش هزینه ها دارد. اما چنین رویه­ای در یک محیط رقابتی قابل قبول نمی ­باشد. در محیط تجدید ساختار شده، بهره­بردار همچنان متصدی حفظ قابلیت اطمینان در سطح مطلوب می­باشد. در حالیکه هدف هر تولیدکننده افزایش سود خودش می­باشد، که این ممکن است با هدف حفظ قابلیت اطمینان در تضاد باشد. در این پایان نامه، برای برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری، روشی چندمرحله­ای پیشنهاد شده است. در مرحله­ اول، تولیدکنندگان با توجه به ارزیابی هزینه/فایده، پیشنهاد خرید تعمیر و نگهداری مربوط به واحد تولیدی مدنظرشان را تهیه و به بهره­بردار مستقل سیستم ارائه می­ دهند. در مرحله­ دوم، بهره­بردار مستقل سیستم با توجه به پیشنهادات ارسال­شده از سوی تولیدکنندگان و همچنین کفایت سیستم، زمان­بندی خروج واحدهای تولیدی را با هدف بیشینه کردن رضایت تولیدکنندگان و حفظ کفایت سیستم تعیین می­ کند. در مرحله­ سوم، با توجه به خصوصیت غیرانتفاعی بهره­بردار مستقل سیستم، یک راهکار بی­طرفانه برای تسویه­ی بازار پیشنهاد شده است.

واژه‌های کلیدی: برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری پیشنهادمحور، برنامه­ ریزی سیستم­های قدرت، قابلیت اطمینان، تجدید ساختار.
فصل اول
مقدمه
۱-۱- تعریف تعمیر و نگهداری^[۱]
تعمیر و نگهداری عملیاتی است که در آن یک وسیله، در بازه­ای معین، مورد ترمیم قرار می­گیرد. تعمیر و نگهداری برای جلوگیری، کاهش یا رفع زوال آن وسیله می­باشد.
هدف از تعمیر و نگهداری توسعه دادن طول عمر تجهیزات یا افزایش زمان متوسط تا خرابی بعدی می­باشد. گذشته از این، انتظار می­رود که سیاست­های موثر تعمیر و نگهداری بتواند فرکانس وقفه­ی^[۲] خدمات و بسیاری از نتایج نامطلوب آن وقفه­ها را کاهش دهد. تعمیر و نگهداری به صورت واضحی بر روی قابلیت اطمینان^[۳] اجزا و کل سیستم اثر می­ گذارد. کم­توجهی به تعمیر و نگهداری باعث تعداد زیادی خرابی پرهزینه و کارایی ضعیف سیستم می­ شود و بنابراین قابلیت اطمینان تنزل پیدا می­ کند. توجه بیش از حد به تعمیر و نگهداری گرچه قابلیت اطمینان را افزایش می­دهد، ولی هزینه­ آن را نیز به شدت افزایش می­دهد. در یک برنامه­ ریزی موثر تعمیر و نگهداری باید بین هزینه و قابلیت اطمینان تعادل برقرار کرد [۲].
در استانداردهای موجود برای سیستم قدرت، تعمیر و نگهداری تجهیزات الکتریکی این­چنین تعریف شده است:
“تعمیر و نگهداری، حفظ و نگهداری شرایط لازم برای بهره ­برداری از تجهیزات الکتریکی در جهتی است که به کار گرفته شده است” [۳].
بنابراین، تعمیر و نگهداری تضمین می­ کند که سیستم در زمینه­ای که برای کار کردن در آن طراحی شده است، از نظر الکتریکی در شرایط امنی کار کند.
در حالت کلی، تعمیر و نگهداری به دو گروه اصلی تعمیر و نگهداری پیشگیرانه^[۴] و تعمیر و نگهداری اصلاحی^[۵] تقسیم ­بندی می­ شود. تعمیر و نگهداری پیشگیرانه به منظور حفظ صحت عملکرد سیستم و تامین قابلیت اطمینان مورد نیاز صورت می­گیرد. برای این منظور عملیات منظمی از قبیل بازرسی عملکرد سیستم، تمیزکاری، تنظیم، روغنکاری و نظایر آن اجرا می­ شود و قطعاتی که در شروع مرحله­ فرسایش می­باشند و یا به عنوان قطعه مازاد موازی از کار افتاده­اند، توسط قطعات نو و سالم جایگزین می­شوند. هدف از این عملیات، محافظت سیستم در اجتناب از وقوع از کار افتادن بیش از حدود مطلوب است. تعمیر و نگهداری اصلاحی در صورت وقوع هرگونه نقصان در عملکردهای سیستم انجام می­گیرد و هدف از اجرای آن بازگرداندن سریع سیستم به شرایط مطلوب برای عملکرد کامل است. این کار با تعویض، تعمیر و یا تنظیم قطعاتی که موجب توقف سیستم شده ­اند، صورت می­گیرد [۴].
۱-۲- راهکارهای تعمیر و نگهداری
شرکت­های برق به مسئله­ تعمیر و نگهداری تکیه می­ کنند تا تجهیزاتشان را تا جایی که امکان دارد در شرایط کاری خوبی حفظ نمایند. در گذشته، روال اصلی تعمیر و نگهداری بیشتر شامل فعالیت­های از پیش تعریف­شده بود که در بازه­های منظم انجام می­شدند (تعمیر و نگهداری زمان­بندی­شده^[۶]). ولی، چنین روش تعمیر و نگهداشتی ممکن است مقداری ناکارآمد باشد، زیرا ممکن است در بلند­مدت بسیار پرهزینه باشد و همچنین ممکن است نتواند طول عمر تجهیزات را به اندازه­ای که امکان پذیر می­باشد، افزایش دهد. بنابراین بسیاری از شرکت­ها، برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری با بازه­های ثابت را با برنامه ­های انعطاف­پذیر مبتنی بر بررسی­های مورد نیاز و حق تقدم، یا مطالعه­ اطلاعات بدست آمده از طریق پایش شرایط (تعمیر و نگهداری پیشگویانه^[۷])، عوض کرده ­اند.
روش­های تعمیر و نگهداری پیشگویانه شامل یک گروه از برنامه­ ها می­باشد که تعمیر و نگهداری قابلیت اطمینان­محور^[۸] نامیده می­شوند. در یک راهکار تعمیر و نگهداری قابلیت اطمینان­محور می­توان روش­های تعمیر و نگهداری جایگزین مختلفی را با هم مقایسه کرد و هر کدام که برای حفظ قابلیت اطمینان تجهیزات به صرفه­تر می­باشند را انتخاب کرد. برنامه ­های تعمیر و نگهداری قابلیت اطمینان محور توسط برخی از شرکت­های برق به عنوان یک ابزار مفید به کار گرفته شده ­اند.
بسیاری از نوشته­ها تنها مربوط به جایگزینی^[۹] در حالت­های پس از خطا و هنگام تعمیرات می­باشند و احتمال انواع دیگر تعمیر و نگهداری را که منجر به بهبود کمتری با هزینه ی کمتری می­شوند را نادیده می­گیرند. قدیمی­ترین روش­های جایگزینی، روش­های جایگزینی براساس عمر تجهیز^[۱۰] و جایگزینی انبوه ^[۱۱] می­باشند. در جایگزینی براساس سن، یک تجهیز در یک سن معین و یا زمانی که دچار خرابی می­ شود، جایگزین می­ شود. در جایگزینی فله­ای، تمام تجهیزاتی که در یک کلاس می­باشند، در یک بازه­ی از پیش تعیین­شده، یا زمانی که دچار خرابی می­شوند، جایگزین می­گردند. راهکار جایگزینی فله­ای برای اجرا بسیار آسان می­باشد، به خصوص اگر سن تجهیزات نامعلوم باشد، همچنین می ­تواند اقتصادی­تر از راهکارهای مبتنی بر جایگزینی یک تجهیز باشد. راهکارهای جدیدتر برای جایگزینی، گاهی مبتنی بر مدل­های احتمالی می­باشند بنابراین می­توانند خیلی پیچیده­تر باشند. در هر صورت، در بسیاری از کاربردهای الکتریکی، تعمیر و نگهداشتی که بهبود محدودی را نتیجه می­دهد، به عنوان راهکار اصلی استفاده می­گردد و مدل­های جایگزینی فقط نقشی ثانویه دارند.
برنامه ­های تعمیر و نگهداری شامل طیف وسیعی می­شوند و می­توانند بسیار ساده یا بسیار پیچیده باشند. شاید ساده­ترین برنامه، اتخاذ یک زمان­بندی تعمیر و نگهداری انعطاف ناپذیر^[۱۲] باشد، که در آن فعالیت­های از پیش تعیین­شده در بازه­های زمانی ثابتی انجام می­شوند. زمانی که تجهیزی دچار خطا می­ شود، تعمیر و یا تعویض می گردد. تعمیر و تعویض، هر دو بسیار پرهزینه­تر از یک عمل تعمیر و نگهداری تنها می­باشند. بازه­های تعمیر و نگهداری به طور معمول براساس تجربه­ طولانی مدت انتخاب می­شوند.
تعمیر و نگهداری قابلیت اطمینان­محور به شدت مبتنی بر ارزیابی منظم شرایط تجهیز می­باشد و بنابراین، زمان­بندی تعمیر و نگهداری انعطاف­ناپذیر را به کار نمی­بندد. مشاهده شده است که تعمیر و نگهداری قابلیت اطمینان­محور تاحدی مفهومی سیال می­باشد و در منابع مختلف به صورت­های متفاوتی تعریف شده است. تعمیر و نگهداری قابلیت اطمینان­محور همیشه مبتنی بر پایش شرایط^[۱۳] نمی ­باشد، بلکه به دیگر خصوصیات مانند حالات خرابی^[۱۴]، بررسی آثار^[۱۵]، بررسی نیازهای اجرایی و حق تقدم ها^[۱۶] نیز بستگی دارد.
بهینه­سازی تعمیر و نگهداری پیشگیرانه^[۱۷]، راهکار دیگری است که ادعا می­ شود از تعمیر و نگهداری قابلیت اطمینان­محور کاراتر می­باشد. بهینه­سازی تعمیر و نگهداری پیشگیرانه بیشتر مبتنی بر تجزیه و تحلیل ماموریت^[۱۸]، نسبت به تجزیه و تحلیل سیستم می­باشد و دارای قابلیت کاهش موثر تعداد ماموریت­های لازم برای تعمیرات می­باشد. برنامه­هایی مانند تعمیر و نگهداری قابلیت اطمینان محور و بهینه­سازی تعمیر و نگهداری پیشگیرانه برای تضمین بهره ­برداری اقتصادی نیروگاه­ها بسیار مفید می­باشند.
برای یک ارزیابی کامل از تاثیر روش­های تعمیر و نگهداری، اول باید دانست که کاربرد آن روش­ها، چقدر طول عمر یا مدت زمان متوسط تا خطای^[۱۹] یک تجهیز را گسترش خواهد داد. برای پی بردن به این، نیاز به یک مدل ریاضی از رویه ی زوال^[۲۰] تجهیز می­باشد، که سپس با یک مدل که اثرات تعمیر و نگهداری را توصیف می­ کند، ترکیب می­ شود. چندین مدل ریاضی برای این منظور پیشنهاد شده ­اند، که آن­ها یک پیوند بین تعمیر و نگهداری و قابلیت اطمینان برقرار می­ کنند. زمانی که یک مدل ریاضی ساخته شد، فرایند می ­تواند نسبت به تغییر یک یا چند متغیر بهینه شود.
مدل­های ریاضی ساده­تر، مبتنی بر بازه­های ثابت تعمیر و نگهداری می­باشند و نتیجه­ بهینه­سازی پیدا کردن کم هزینه­ترین تناوب تعمیر و نگهداری می­باشد. مدل­های پیچیده­تر، از ایده­ پایش شرایط استفاده می­ کنند، که تصمیم راجع به زمان و طول بازه­های تعمیر و نگهداری به شرایط واقعی (مرحله زوال) تجهیز بستگی دارد. بنابراین برخی از انواع پایش (برای مثال بازرسی) باید جزئی از مدل باشند. مدل­های ریاضی می­توانند قطعی و یا احتمالی باشند [۱].
۱-۳- برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری در سیستم های قدرت
امروزه تعمیر و نگهداری یکی از مهم­ترین مسائل مطرح در برنامه­ ریزی صنایع می­باشد که صنعت برق نیز از آن مستثنی نیست. با توجه به اهمیت این صنعت در توسعه صنایع دیگر و حجم عظیم سرمایه ­های موجود، در این صنعت رویکرد ویژه­ای به مسئله­ تعمیر و نگهداری صورت می­گیرد. علاوه بر آن، با توجه به افزایش تقاضای توان، سیستم­های قدرت شاهد توسعه­ای سریع در دهه­های اخیر بوده ­اند. بنابراین کیفیت توان و قابلیت اطمینان به مقوله­ای مهم در بهره ­برداری سیستم­های قدرت تبدیل شدند. این نیز به نوبه­ی خود تعمیر و نگهداری مولدها را در بهره ­برداری سیستم قدرت خیلی با اهمیت کرده است [۴ و ۵].
برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری واحدهای تولیدی یکی از مسئله­های مهم مرتبط با برنامه­ ریزی و بهره ­برداری سیستم­های قدرت می­باشد. برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری بسیاری از برنامه­ ریزی های بهره ­برداری کوتاه­مدت و بلند­مدت را تحت تاثیر قرار می­دهد. برای مثال در مشارکت واحدها^[۲۱]، بهینه­سازی واحدهای آبی و تلمبه­ای ذخیره­ای^[۲۲]، محاسبات قابلیت اطمینان و قیمت­ گذاری تولید^[۲۳]، از برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری به عنوان یک ورودی بهره می­برند. بنابراین برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری غیربهینه می ­تواند تاثیر ناخوشایندی بر روی برنامه­ ریزی­های دیگر بگذارد. تعمیر و نگهداشتی که بهینه طراحی نشده باشد، به صورت مستقیم بر روی افزایش انرژی توزیع­نشده^[۲۴] اثر می­ گذارد. همچنین، برنامه­ ریزی تعمیرات غیربهینه موجب افزایش هزینه­ها و کاهش قابلیت اطمینان سیستم می­ شود [۶ و ۷].
برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری برای کاهش خطر خروج و بهبود دسترس­پذیری تجهیزات الکتریکی، ضروری می­باشد. برنامه­ی تعمیر و نگهداری باید پدیده ­های مربوط به تولید، خروج تصادفی مولدها، تامین سوخت و انتقال را در نظر بگیرد. یک برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری بهینه باعث افزایش قابلیت اطمینان، کاهش هزینه­ های تولید، افزایش طول عمر مولدها و کاهش فشار برای تاسیسات جدید می­ شود. بنابراین، برنامه­ی تعمیر و نگهداری بهینه می ­تواند منجر به صرفه­جویی قابل توجهی در هزینه­ های بهره ­برداری و کاهش انرژی توزیع­نشده شود [۷ و ۸].
مسئله­ برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری تجهیزات تولید و انتقال، بازه­ی زمانی خروج برای تعمیر و نگهداری برنامه­ ریزی­شده برای هر تجهیز را در یک افق زمانی یک یا دو ساله و با هدف کاهش هزینه­ بهره ­برداری و یا افزایش قابلیت اطمینان، تعیین می­ کند. بنابراین، هدف مسئله­ برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری تجهیزات سیستم قدرت، تخصیص بازه­های تعمیر و نگهداری مناسب برای تجهیزات و یافتن جدول زمانی برای آن­ها می­باشد. این برنامه­ ریزی منجر به کاهش خطاهای سیستم، افزایش عمر مفید مورد انتظار و بازده­ی اقتصادی سیستم قدرت می شود [۵ و ۹].
۱-۴- افق­های زمانی برنامه­ ریزی تعمیر و نگهداری
زمان­بندی تعمیر و نگهداری مسئله­ای بهینه­سازی می­باشد، بنابراین تغییر دوره­ تعمیر تجهیزات سیستم از چند روز تا چند هفته، بر قابلیت اطمینان سیستم اثر می­ گذارد. به همین دلیل، مطالعات زمان­بندی تعمیر و نگهداری باید در افق­های زمانی مختلف صورت گیرد. افق­های زمانی مورد نظر در زمان­بندی تعمیر و نگهداری به افق­های زمانی کوتاه­مدت^[۲۵]، میان­مدت^[۲۶] و بلند­مدت^[۲۷] تقسیم می­ شود. این تقسیم ­بندی با توجه به اطلاعات مورد استفاده در زمان­بندی تعمیر و نگهداری و اهداف متفاوت در هر افق زمانی صورت می­پذیرد.
۱-۴-۱- زمان­بندی تعمیر و نگهداری بلند­مدت
زمان­بندی تعمیر و نگهداری در افق زمانی بلند­مدت براساس عملکرد مستقل یک تجهیز صورت می­گیرد. هدف از آن، حداکثرسازی طول عمر باقیمانده­ی تجهیز و حداقل­سازی هزینه­ تعمیر و نگهداری و همچنین هزینه­ اصلاح و جایگزینی آن می­باشد. نتیجه­ این تحلیل می ­تواند فواصل زمانی بازرسی و یا تعمیر تجهیز را مشخص کند. تاثیر این تجهیز بر شبکه نیز به طور معمول در نظر گرفته نمی­ شود [۴].
۱-۴-۲- زمان­بندی تعمیر و نگهداری میان­مدت
در زمان­بندی تعمیر و نگهداری میان­مدت، زمان­بندی بر­اساس پیش ­بینی شبکه و شرایط بارگذاری در یک دوره­ زمانی خاص (معمولا یک سال) با در نظر گرفتن منابع محدود موجود صورت می­پذیرد، که در دوره­ زمان تعمیر و نگهداری باید تخصیص داده شوند. بدین ترتیب زمان­بندی تعمیر و نگهداری برای دوره­ های زمانی مختلف استخراج می­ شود، به طوری که قیود زمان­بندی تعمیر و نگهداری ارضا شده و حد قابلیت اطمینان سیستم با توجه به تغییرات بار حداکثر شود [۴].
۱-۴-۳- زمان­بندی تعمیر و نگهداری کوتاه­مدت