(‏۲‌.‌۲)

رابطه(‏۲‌.‌۲)، تابع هدف مسئله برای کمینه کردن کمبود موجودی مورد انتظار در سال است.

(‏۲‌.‌۳)

رابطه (‏۲‌.‌۳) نیز تابع هدف مسئله برای کمینه­کردن تعداد کمبود موجودی در سال در نظر گرفته شده است. روابط (‏۲‌.‌۴) و (‏۲‌.‌۵) برای در نظر گرفتن این است که مقدار سفارش و ذخیره اطمینان باید مثبت و کمتر از تقاضای سالیانه باشند.
 

(‏۲‌.‌۴)

و

(‏۲‌.‌۵)

حالت فروش از دست رفته:
رابطه (‏۲‌.‌۱) به فرم زیر تغییر می­ کند:

(‏۲‌.‌۶)

برای بدست آوردن سیاست­های نامغلوب در ارتباط با مقادیر سفارش و موجودی احتیاطی در این مدل موجودی، دو بهینه­ساز تکاملی استفاده شده ­اند.
ناگاساوا و ایروهاوا^[۶۴]، یک مسئله چندمحصولی احتمالی را بررسی کرده ­اند که در آن ظرفیت وسائل نقلیه محدود است. این مسئله به صورت چندهدفه با در نظر گرفتن میانگین محصولات انبار شده، حجم انبار و تعداد وسائل نقلیه مدل­سازی شده است. برای حل مدل از الگوریتم ژنتیک و برای تصدیق مدل از داده ­های واقعی استفاده شده است [۲۵].
پسندیده و همکاران، شبکه زنجیره تأمین سه سطحی متشکل از چند کارخانه، مراکز توزیع و مشتریان را به صورت دو هدفه فرموله کرده ­اند. در این مسئله، برای نزدیک کردن مسئله به شرایط واقعی، اکثر پارامترهای این شبکه مانند هزینه­ های ثابت و متغیر، تقاضای مشتریان، زمان در دسترس تولید، زمان­های راه ­اندازی و تولید احتمالی در نظر گرفته شده ­اند. هدف تعیین مقدار تولید محصول در دوره­ های مختلف، تعداد و محل­های انبارها، مقدار محصولات جهت انتقال در طول زنجیره، مقدار موجودی در انبارها و کارخانه و کمبود در دوره­ها به نحوی است که میانگین و انحراف معیار هزینه کل کمینه شود [۲۶].
در کارهای آقای سارکر و همکاران^[۶۵]، یک مسئله موجودی – تولید شامل ۳ سطح تک محصول، چند خرده­فروش و چندتوزیع­کننده برای رسیدن به حداقل هزینه عملیاتی با کمبود مجاز مطالعه شده است و یک الگوریتم فراابتکاری هیبریدی برای مسئله توسعه داده شده است [۲۷].
در [۲۸]، یک روش متاهیورستیک جایگزین برای حالت چندمحصولی به فرم مدل اقتصادی سفارش با کمبود مجاز توسط کاردناس بارون و همکاران^[۶۶] معرفی شده است.
در (جدول ‏۲‌.‌۱) خلاصه­ای از تحقیقات صورت گرفته در حوزه کنترل موجودی مسئله SWMR ارائه شده است.
جدول ‏۲‌.‌۱ خلاصه­ای از مطالعات مربوط به کنترل موجودی در مسئله SWMR.

جدول ۱۵-۴ ضرایب مسیر، آماره­ی t و ضریب تعیین (متغیر وابسته: قصد خرید آنی)

با توجه به ضریب مسیر ۳۳/۰ و همچنین آماره t به مقدار ۱۹/۳ می­توان گفت: در سطح اطمینان ۹۵ درصد حس لذت بر قصد­ خرید آنی تاثیر مثبت و معناداری دارد؛ بنابراین، فرضیه اول پژوهش معنادار می­باشد و تایید می­ شود.

با توجه به ضریب مسیر ۲۶/۰ و همچنین آماره t به مقدار ۸۵/۲ می­توان گفت: در سطح اطمینان ۹۹ درصد انگیختگی بر قصد خرید آنی تاثیر مثبت و معناداری دارد؛ بنابراین، فرضیه دوم پژوهش معنادار می­باشد و تایید می­ شود.
مقدار ضریب تعیین چندگانه () برابر ۱۴/۰ شده است. این ضریب توانایی پیش بینی متغیر وابسته توسط متغیر مستقل را بررسی می­ کند. بر این اساس متغیرهای حس لذت و انگیختگی روی هم رفته توانسته است ۱۴ درصد از تغییرات قصد خرید آنی را پیش ­بینی کند.
قصد خرید آنی تاثیر مثبت و معناداری بر رفتار خرید آنی دارد.
ریسک ادراک شده تاثیر منفی و معناداری بر رفتار خرید آنی دارد.
جدول ۱۶-۴ ضرایب مسیر، آماره­ی t و ضریب تعیین (متغیر وابسته: رفتار خرید آنی)

با توجه به ضریب مسیر ۹۲/۰ و همچنین آماره t به مقدار ۱۱/۹ می­توان گفت: در سطح اطمینان ۹۹ درصد قصد خرید آنی بر رفتار خرید آنی تاثیر مثبت و معناداری دارد؛ بنابراین فرضیه سوم پژوهش معنادار می­باشد و تایید می­ شود.
با توجه به ضریب مسیر ۰۴/۰- و همچنین آماره t به مقدار ۹۵/۰- می­توان گفت: در سطح اطمینان ۹۵ درصد ریسک ادراک شده بر رفتار خرید آنی تاثیر معناداری ندارد؛ بنابراین فرضیه چهارم پژوهش معنادار نمی ­باشد و تایید نمی­ شود.
مقدار ضریب تعیین چندگانه () برابر ۸۵/۰ شده است. این ضریب توانایی پیش ­بینی متغیر وابسته توسط متغیر مستقل را بررسی می­ کند. بر این اساس متغیر قصد خرید آنی روی هم رفته توانسته است ۸۵ درصد از تغییرات رفتار خرید آنی را پیش ­بینی کند. متغیر ریسک ادراک شده سهم معناداری در پیش ­بینی متغیر رفتار خرید آنی را نداشته است.
رفتار خرید آنی تاثیر منفی و معناداری بر واکنش پس از خرید دارد.

Y = β₀۳ + β۴X + β۳M₂ + β۶M₁ + є۳
در این معادلات، Y: متغیر وابسته، X : متغیر مستقل، M₁ و M₂ : دو متغیر میانجی،
در اولین معادله: β₁ رگرسیون M₁ روی X
در معادله دوم: β₂ رگرسیون M₂ روی M₁ و β۵ رگرسیون M₂ روی X
و در معادله سوم: β۳ رگرسیون Y روی M₂، β۴ رگرسیون Y روی X ، و β۶ رگرسیون Y روی M₁
عرض از مبدأ در معادله ها β₀₁ ، β₀₂ ، β₀۳ هستند.
جهت آزمون روابط میانجی با سه مسیر^[۲۸۲] یا میانجی های سلسله ای^[۲۸۳] از روش بوت استراپ صدک و بوت استراپ سوداری تصحیح شده استفاده شد زیرا که از توان آزمون بالایی برخوردار بوده و خطای نوع اول را کاهش می دهد (تیلور و همکاران، ۲۰۰۸).
در مطالعه مونت کارلو با توجه به خطای نوع اول، توان آزمون و هم پوشی^[۲۸۴] به معرفی چهار روش جهت آزمون مدل های با سه مسیر (دو متغیر میانجی یا سلسله ای) پرداخته شده است. با توجه به نتایج به دست آمده، دو روش بوت استراپ صدک و سوداری تصحیح شده ارجحیت دارند. اینک به معرفی مختصر این چهار روش پرداخته می شود.
تیلور و همکاران (۲۰۰۸) روش های آزمودن متغیر میانجی را به چهار دسته طبقه بندی کرده اند:
آزمون گام های علی^[۲۸۵]
آزمون حاصلضرب ضرایب اثر^[۲۸۶]
آزمون تفاوت ضرایب اثر ^[۲۸۷]
روش های نمونه گیری مکرر^[۲۸۸]
روش کنی و همکاران (بارون و کنی، ۱۹۸۶؛ جود^[۲۸۹] و کنی، ۱۹۸۱؛ کنی و همکاران، ۱۹۹۸) و همچنین روش معنی داری مشترک^[۲۹۰] مک کینون و همکاران (۲۰۰۲، به نقل از تیلور و همکاران، ۲۰۰۸) تحت عنوان آزمون گام های علی طبقه بندی شده اند. روش کنی و همکاران (۱۹۸۶) مستلزم معنی داری آزمون اثرات کلی است، این مفروضه به دو دلیل مورد انتقاد قرار گرفته است. تیلور و همکاران (۲۰۰۸) ابراز می دارند که اولاً همان طورکه شرات و بالگر^[۲۹۱] (۲۰۰۲) متذکر شده اند، تحلیل میانجی نسبت به رگرسیون سادهای که در روش کنی و همکاران (۱۹۸۶) فراهم می شود، می تواند توان بیشتری را برای آزمون ارتباط بین متغیرهای مستقل و وابسته فراهم کند. این بدین معنی است که آزمون اثرات کلی ممکن است معنی دار نباشد صرفاً به این دلیل که این آزمون به اندازه آزمون میانجی نیرومند نیست. دوماً علامت اثرات مستقیم و میانجی ممکن است متضاد باشند یعنی همان طور که مک کینون و همکاران (۲۰۰۲، به نقل از تیلور و همکاران، ۲۰۰۸) در مورد مدلهای با یک متغیر میانجی گزارش کرده اند، اگر علامت اثرات مستقیم و میانجی متضاد باشند اثرات کل ممکن است به صفر برسد هر چند که اثر میانجی به طور معنی داری صفر نباشد. شرایط سه مسیره پیچیده تر است، از آنجایی که علایم اثرات میانجی با دو مسیر β۶ β۱ وβ۳ β۵ ممکن است مثبت یا منفی باشند پس این نکته در مورد شرایط سه مسیره نیز اهمیت دارد. بنابراین این احتمال وجود دارد که اثرات کل حتی با وجود میانجی معنی دار، به طور معنی داری متفاوت از صفر نباشد که این به خاطر علایم متفاوت اثراتی است که آن را تشکیل می دهند. و اما در آزمون معنی داری مشترک، در صورتی که ضریب اثر هر کدام از سه مسیر در مدل واسطه ای به طور معنی داری صفر نباشد، این آزمون ثابت می شود. این مسیرها شامل β۱، β۲ وβ۳ در شکل یک می باشند. همان طور که توسط مک کینون و همکاران (۲۰۰۲، به نقل از تیلور و همکاران، ۲۰۰۸) مطرح شده است ضعف عمده آزمون معنی داری مشترک این است که برآوردی از اثر میانجی شده فراهم نمی کند و به آسانی نمی تواند برای تعیین فاصله اطمینان به کار برده شود.

آزمون حاصلضرب ضرایب. مک کینون و همکاران (۲۰۰۲، به نقل از تیلور و همکاران) دستهای دیگر از روش های آزمون متغیر میانحی را آزمون حاصلضرب ضرایب نامیدند. همانند مدل های با یک متغیر میانجی، در آزمون حاصلضرب ضرایب برای اثرات میانجی شده، β۱, β۲, β۳ به خطای استاندارد برآورد شده تقسیم شده و با توزیع نرمال استاندارد مقایسه می شود (هرچند این احتمال وجود دارد که توزیع β۱, β۲, β۳ نرمال نباشد). خطای استاندارد توسط سه روش خطای استاندارد چند متغیری دلتا^[۲۹۲]، خطای استاندارد بدون سو گیری^[۲۹۳]، و خطای استاندارد دقیق^[۲۹۴] محاسبه می شود. فرمولها در ذیل نشان داده شده اند.
S multivariate delta= b²۱ b²۲ s²b3 +b²۱ b²۳ s²b2 +b² ۲b²۳ s² b2
فرمول اول (۱)
S unbiased = b²۱ b²۲ s²b3 ‏+ b²۱ b²۳ s²b2+ ‏ b²۲ b²۳ s²b1 - b²۱ s²b2 s²b3 - b²۲ s²b1 s²b3-b²۳ s²b1 s²b2+ s²b1 s²b2 s²b3
فرمول دوم (۲)
S exact = b²۱ b²۲ s²b3 ‏+ b²۱ b²۳ s²b2 ‏+ b²۲ b²۳ s²b1 +‏ b²۱ s²b2 s²b3 ‏+ b²۲ s²b1 s²b3+ ‏ b²۳ s²b1 s²b2 ‏+ s²b1 s²b2 s²b3
فرمول سوم (۳)
اولین فرمول گسترش کار سوبل از شرایط دو مسیره به سه مسیره است و دو فرمول دیگر بر اساس کار گودمن^[۲۹۵] (۱۹۶۰، به نقل از تیلور و همکاران، ۲۰۰۸) است. سپس فاصله اطمینان محاسبه
شده و در صورتی که فاصله اطمینان شامل صفر نباشد، فرض صفر رد می شود. اشکال عمده در استفاده از آزمون حاصلضرب ضریب اثر میانجی ها این است که توزیع حاصلضرب سه ضریب (β۱, β۲, β۳) آن گونه که در آزمون فرض شده است، نرمال نیست (کرایگ^[۲۹۶]، ۱۹۳۶؛ اسپرینگر و تامپسون^[۲۹۷]، ۱۹۷۰، به نقل از تیلور و همکاران، ۲۰۰۸) که این منجر به کارآمدی ضعیف آزمون حاصلضرب ضرایب اثرها می شود.
آزمون تفاوت ضرایب. در مواردی که یک متغیر میانجی وجود دارد، برآورد اثر میانجی می تواند با به دست آوردن تفاوت بین ضریب متغیر وابسته و مستقل قبل و بعد از انطباق برای متغیر میانجی به دست آید. با توجه به اینکه گسترش این آزمون با یک متغیر میانجی به مدل های پیچیده به صورت سه مسیره با دو متغیر میانجی مورد بحث است هیچ آزمون تفاوت ضرایب روشنی برای اثر میانجی گری شده با سه مسیر وجود ندارد. همچنین با توجه به اینکه استفاده از این آزمون در مورد مدل های سه مسیره مشکل و طاقت فرسا است، استفاده از این آزمون توصیه نمی شود.
روش های نمونه گیری مکرر. در چنین شرایطی که فرضیه های کلاسیک آماری دارای مشکلاتی هستند، روش نمونه گیری مکرر اغلب کارامدتر است زیرا این روش های کلاسیک قادر به حل فرضیه های پیچیده نیستند (منلی، ۱۹۹۷). همان طور که در بالا ذکر شد، بوت استراپ نیز یکی از روش های نمونه گیری مکرر است که به طور گسترده به کار برده شده است؛ از جمله، مک کینون و همـکاران (۲۰۰۴)؛ بالن و استیـن (۱۹۹۰) و شرات و بالگـر (۲۰۰۲).
یافته های مربوط به فرضیه های با دو متغیر میانجی یا سلسله ای
در ادامه نتایج آزمون فرضیه های مربوط به مسیرهای غیرمستقیم با دو متغیر میانجی با بهره گرفتن از روش بوت استراپ صدکی و سوداری تصحیح شده و فاصله اطمینان گزارش می شود.
فرضیه ۴۰. شیوه فرزندپروری مقتدر از طریق نوجویی و مشکلات رفتاری اثر منفی غیرمستقیم بر آمادگی اعتیاد دارد (شکل ۵-۴).
نوجویی
مشکلات رفتاری
آمادگی اعتیاد
فرزندپروری مقتدر
شکل ۵-۴: مدل سه مسیره روابط شیوه فرزندپروری مقتدر، نوجویی، مشکلات رفتاری و آمادگی اعتیاد.
نتایج آزمون فرضیه ۴۰ در جدول ۱۱-۴ درج شده است.
جدول ۱۱-۴٫ نتایج تحلیل اثر غیرمستقیم PS به AP از طریق NS و BP

فصل اول:مقدمه
مقدمه:
بررسی های باستان شناسی نشان می دهند که تا نخستین دوره های نوسنگی، خبری از جنگ نیست. ولی در ادوار بعدی عصر نوسنگی،بشر توانست سلاح بسازد و جنگ بین همنوعان به طور فزاینده ای آغاز شد. در حقوق اسلام نیز،جنگ با هر شیوه و وسیله ای،منع شده است؛چنانچه شهید اول در کتاب لمعه دمشقیه،رها کردن آب به سمت دشمن، آتش ریختن بر سر آنان و بکارگیری سم علیه دشمن را مکروه می داند. عمدتا سه دلیل عمده ،در گسترش استفاده و تجارت سلاح های متعارف در مخاصمات در دهه های اخیر موثر واقع شده است: ۱- پایان جنگ سرد ،و به تبع آن، تغییر نسبی ماهیت مخاصمات مسلحانه بین الدولی به جنگ های داخلی و کوچک تر شدن فضای مخاصماتی، دگرگونی نسبتا بزرگی را در بازار تسلیحات متعارف، ایجاد کرد. در حالیکه در دوران جنگ سرد،دولتها بازیگران اصلی انتقال سلاح به شمار می رفتند و اولویت بر سلاح های سنگین با فناوری های پیشرفته قرار داشت که با اهداف ایدولوژیک در میان متحدان تولید و عرضه می شد در دوران اخیر انگیزه های اقتصادی تولید کنندگان در اولویت قرار گرفته و بازیگران غیر دولتی نیز در بازار اسلحه به شکل چشم گیر تری به فعّالیت مشغول شده اند. بخش عدیده تجارت اسلحه کوچک و سبک به صورت کاملا قانونی انجام می شود .
۲- مرزها: این مسئله به دو شکل عمده در افزایش تجارت تسلیحات متعارف ، موثر بوده است: الف- پایان استعمار سنتی در کشورهای آفریقایی ، به دلیل عدم تعیین دقیق مرز و حضور قبایل متعدد در طول مرزها ، منجر به افزایش خشونتهای محلی و به تبع ان گسترش استفاده از تسلیحات متعارف عمدتا سبک و یا نیمه سنگین در این نبردها گشته است(چنانچه در رای دیوان بین المللی دادگستری در قضیه نیجر علیه بورکینافاسو مشهود است).ب- با حذف مقررات مربوط به کنترل مرزها میان اتباع کشورها به خصوص در کشورهای عضو اتحادیه اروپایی ، امکان استقرار و تبادل تسلیحات توسط باندها و شبکه های مجرمانه به صورت هماهنگ و سازمان یافته ، افزایش پیدا کرد است
۳-وقایع یازده سپتامبر ۲۰۰۱ و تقویت حضور گروه های تروریستی و جهادی در عرصه روابط بین المللی .
سلاح های متعارف نیز خود ، عمدتا به دو گروه اصلی تقسیم می شوند :
۱-سلاح های سنگین متعارف مانند تانک های جنگی ، هواپیماها و کشتی های جنگی.۲-سلاح های سبک و کوچک متعارف مانند کلاشینکف (AK-47) و ام ۳ .
سلاح های سنگین ،سلاح هایی هستند که توسط یک مجموعه گسترده و سازمان یافته از افراد اعم از نیرو های نظامی یا شبه نظامی یا هر گروه دیگر مورد استفاده قرار می گیرد . منظور از سلاح های کوچک سلاح هایی هستند که برای مصرف انفرادی طراحی شده اند. از جمله این سلاح ها را می توان،تپانچه ،و سلاح های کمری که بوسیله شخص مورد استفاده قرار می گیرند،تفنگ های لول بلند و کوتاه،مسلسل های نیمه خودکار،تفنگهای تهاجمی و … .سلاح های سبک سلاح هایی هستند که برای استفاده به وسیله دو یا چند نفر تعبیه شده اند که به عنوان خدمه خدمت کنند. اگر چه بعضی از انها ممکن است توسط یک نفر حمل، یا از آن استفاده شود. از جمله این سلاح ها ، مسلسل های سنگین ، نارنجک اندازهای دستی و نصب شده ، تفنگ های قابل حمل ضد هوایی ، تفنگ های قابل حمل ضد تانک ، تفنگ های بدون عقب نشینی ، موشک اندازهای قابل حمل ضد تانک و….. دانست

یکی از مهم ترین مبانی در بحث تسلیحات متعارف، بحث امنیت دولتها می باشد به گونه ای که هر حرکتی در جامعه بین المللی برای کنترل و تحدید تسلیحات متعارف با واکنش شدید دولتها روبرو می گردد. امنیت به مفهوم سنتی آن، امنیتی است که مبتنی بر حفظ استقلال و خود مختاری دولتها از تهدیدات خارجی است. یکی از پایه های امنیت سنتی،بحث ساخت ،تولید و دراختیار داشتن تسلیحات است؛به گونه ای که دولتها با افزایش تسلیحات،بر ثبات و امنیت خود می افزایند. اما با پایان جنگ سرد و کوچک شدن فضای مخاصماتی و افزایش مخاصمات داخلی،به تدریج توجه روزافزونی به کنترل بین المللی بر تسلیحات متعارف جلب شد. به تدریج و پس از وقایع دلخراش روندا و سربینیستا در دهه ۹۰ میلادی ،توجه جهان به موازین حقوق بشر دوستانه و نیز حقوق بشر در این درگیر ها و پیامدهای آن (بی سوادی ،عدم اشتغال، عدم دسترسی به آب سالم و غذا ) جلب شد. به گونه ای که دیگر دراختیارداشتن تسلیحات برای یک دولت نقطه قوت تلقی نمی شد. در عصر حاضر،نگرانی عمده جامعه بین المللی از امکان گسترش افقی سلاح های متعارف،یعنی انتقال این سلاح ها به دول دیگر به دلیل به مخاطره انداختن صلح و امنیت بین المللی، بیشتر از گسترش عمودی آنها ،یعنی افزایش توانایی و قدرت دول اصلی تولید کننده آن سلاح ها، به چشم می خورد. در حالی که پیش از این،سلاح های شیمیایی و بیولوژیک را از نظر سهولت تهیه،دسترسی و انتقال در گسترش تلفات غیر نظامی در مخاصمات، ((سلاح فقراء)) می نامیدند؛ اینک بایستی،سلاح های متعارف به ویژه سلاح های سبک و کوچک را ،واجد این وصف دانست . بیش از ۷ ملیون قبضه از ۸ میلیون انواع تسلیحات متعارف که هر ساله در جهان تولید می گردد ،تحت نظارت دولتها خرید و فروش می شوند و مقامات دولتی از ابتدایی ترین مرحله تنظیم سفارشات تا دریافت محموله بر آن نظارت دارند. پیشتر ،در بند یک ماده ۳۵ پروتکل اول کنوانسیون های ۱۹۴۹ ژنو مقرر شده است که:در هر مخاصمه مسلحانه، حقوق طرفین در انتخاب وسایل یا شیوه های نبرد، نامحدود نمی باشد. در دهه های گذشته و به ویژه در دوران جنگ سرد، اصل بر قاعده مند نمودن ،کنترل و خلع تسلیحات کشتار جمعی بود . پنج کشور اصلی صادر کننده تسلیحات متعارف روسیه ، فرانسه ،آلمان ،ایالات متحده آمریکا و بریتانیا می باشند که بیش از ۸۱ درصد از این صادرات را انجام می دهند . در مقابل پنج دولت وارد کننده اصلی که چین،یونان،هند ،بریتانیا و ترکیه می باشند
سابقه علمی:
حقوق بین الملل تسلیحات متعارف از مباحث نسبتا نوظهور حقوق بین الملل تلقی می گردد که سابقه آن،به بعد از جنگ جهانی اول و خلع سلاح آلمان به دنبال نگرانی از آغاز جنگ مجدد باز می گردد. با توجه به بدیعی بودن موضوع پایان نامه حاضر،کتابی که به صورت اختصاصی تا کنون در فارسی ، منتشر شده باشد ،وجود ندارد تنها می توان کتابهایی را یادآور شد که به صورت عمومی به مسئله خلع سلاح شیمیایی و سازمان منع تسلیحات پرداخته اند که می توان موارد ذیل را یادآور شد :
۱ – ممتاز،جمشید،حقوق بین الملل سلاح های کشتار جمعی، ترجمه و تحقیق دکتر امیر حسین رنجبریان،تهران ، نشر میزان ، چاپ اول، بهار ۱۳۹۰ .
۲-ساعد، نادر ، حقوق بین الملل معاصر (نظریه و رویه ها) ،تهران ،انتشارات خورسندی ، چاپ اول ، تهران ، ۱۳۸۷٫
۳- -شریفی طراز کوهی،حسین،حقوق بشردوستانه بین المللی ، نشر میزان ، تهران ، بهار ۱۳۹۰ ،چاپ اول.
۴-میر شاه کرمی،مریم السادات،همکاری نظامی آمریکا و اسراییل(پس از جنگ سرد در زمینه تسلیحات متعارف)،فصلنامه مطالعات منطقه ای، سال چهارم، شماره ۲،بهار ۱۳۸۲،صص ۵۷-۷۴
۵-ساعد، نادر، روسیه و تعلیق مشارکت در معاهده نیروهای مسلح متعارف در اروپا:نقد و ارزیابی حقوقی،پژوهش نامه روابط بین الملل، شماره ۳،پاییز ۱۳۸۶،صص ۲۸-۷۰
۶-ساعد، نادر،فرایند خلع سلاح و کنترل تسلیحات در حقوق بین الملل منشور،از نظر تا عمل، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی،شماره ۶۵،پاییز ۱۳۸۳،صص ۵۹ تا۸۵
۷-جمشیدی،محمد،جایگاه بازدارندگی متعارف در استراتژی دفاعی دولت باراک اوباما در قبال جمهوری اسلامی ایران،پژوهش نامه علوم سیاسی، زمستان ۱۳۹۱،شماره ۲۹،صص ۱۱۷ تا ۱۴۲٫
۶-ساعد وکیل، امیر، حقوق بین الملل عمومی (جلد ۱ و۲) ، انتشارات مجد ، چاپ اول ، ۱۳۹۰٫ تهران.
از جمله آثار دیگر می توان به کتاب حقوق خلع سلاح و حاکمیت دولت ها که توسط دکتر نادر ساعد به رشته تحریر درآمده است اشاره داشت . در بند سوم فصل سوم این کتاب( صفحات۲۱۰ تا ۲۳۸) به موضوع سلاح های متعارف پرداخته شده است . در گفتار دوم فصل چهارم تحت عنوان(( نقد نظام بین المللی حاکم بر تسلیحات متعارف)) (۳۴۵ تا ۳۶۷) به نقاط ضعف و قوت این نوع نظام پرداخته شده است. ضمنا در سرتاسر کتاب مباحث ارزشمندی در حوزه کنترل سلاح ها از جمله سلاح های متعارف چون نقش سازمان ملل متحد در روند کنترل سلاح،تاثیر قواعد بین المللی حقوق بشر دوستانه بر کنترل سلاح و… وجود دارد .
در زمینه پایان نامه نیز به مانند کتاب به دلیل جدید بودن موضوع پایان نامه حاضر،تاکنون پایان نامه ای به رشته تحریر در نیامده است. در این بخش نیز،تنها می توان از پایان نامه ای نام برد که به صورت جزیی به این مسئله توجه نموده است. پایان نامه مذکور با عنوان ((تاثیر کنوانسیون های بمب های خوشه ای بر تحول حقوق تسلیحات متعارف)) از آقای سدیف قویدل کوشالی،در سال ۱۳۸۹ به راهنمایی جناب آقای دکتر حسین شریفی طراز کوهی در دانشگاه علامه طباطبایی تهران مورد دفاع قرار گرفته است. هر چند که این پایان نامه باتوجه به جزءمحوری آن که تنها شامل بمب های خوشه ای می گردد نمی تواند دید کلی از موضوع تسلیحات متعارف را ارائه نماید.
اهداف
هدف اصلی از تدوین این پایان نامه پاسخ دادن به پرسش اصلی ذیل می باشد:
-پرسش اصلی:
۱- نظام حاکم بر تنظیم کاربرد تسلیحات متعارف در حقوق بین الملل چه صورت می باشد؟
در راستای پرسش اصلی فوق الذکر،پرسش های فرعی ذیل مطرح می گردد
۲-چالش ها،خلاء ها و راه کارها در زمینه اجرای بهتر نظامات بین المللی حاکم بر کاربرد تسلیحات متعارف چه می باشند؟
پاسخ اولیه به پرسش اصلی:
نظام حاکم بر تنظیم کاربرد تسلیحات متعارف در حقوق بین الملل از چهار منظر اصلی حقوق توسل به زور،حقوق بین الملل بشردوستانه ،حقوق مسئولیت بین المللی دولت ها و حقوق بین الملل کیفری قابلیت بررسی دارد. در زمینه حقوق توسل به زور می توان باتوجه به نظام مندرج در منشور ملل متحد به ویژه اصل عدم توسل به زور(بند ۴ ماده ۲ ) و هم چنین ماده ۵۱ منشور ملل متحد مبتنی بر تجویز دفاع مشروع فردی یا دسته جمعی؛قایل به این بود که تنها در وضعیت دفاع مشروع مندرج در منشور ملل متحد و با چهارچوب های احصایی آن است که کاربرد تسلیحات متعارف توسط دولت ها می تواند جنبه قانونی به خود بگیرد و بنابراین در سایر وضعیت ها که با استناد به دکترین هایی هم چون دفاع مشروع پیش دستانه،مداخلات بشردوستانه،مسئولیت حمایت و حمایت از حقوق اتباع در خارج درصدد کاربرد تسلیحات متعارف اقدام شده و می شود؛این کاربرد نمی تواند جنبه قانونی به خود بگیرد و حتی موجبات مسئولیت بین المللی دول بکارگیرنده آنها را فراهم می نماید. از منظر حقوق بین الملل بشردوستانه که می توان با توجه به دخالت فناوری های نوین در تولید و توسعه تسلیحات متعارف و عدم قواعد خاص در حقوق بین الملل برای محدود یا ممنوع نمودن قاطبه انواع تسلیحات مزبور؛آن را مهم ترین تنظیم کننده و محدود کننده تسلیحات متعارف در نظرگرفت نیز اصول و قواعدی مطرح می شود از جمله التزامات دولت ها به موجب مواد ۱ مشترک کنوانسیون های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ و ۳۶ پروتکل اول الحاقی ۱۹۷۷ و هم چنین اصول حقوق بین الملل بشردوستانه مانند اصل محدودیت در کاربرد انواع تسلیحات متعارف،اصل تناسب،اصل تفکیک و اصل ضرورت نظامی.از منظر حقوق مسئولیت بین المللی دولت ها،مسئولیت بین المللی دولت ها از چند منظر قابل بررسی می باشد اینکه دولت ها از طریق انتقال یا کمک های تسلیحاتی متعارف به گروه ها و دول تحت حمایت آنها به صورت غیرقانونی در کاربرد تسلیحات متعارف به ویژه علیه غیرنظامیان مشارکت داشته باشند با زمانی که خود مبادرت به کاربرد غیرقانونی تسلیحات متعارف نمایند؛با تفاوت هایی همراه می باشد. در زمینه حقوق بین الملل کیفری که برای کیفردهی جنایات کار بین المللی ایجاد و توسعه پیدا نموده است مباحثی به منظور کیفردهی کاربرد غیرقانونی تسلیحات متعارف توسط افراد مطرح می شوند از جمله نحوه ارتکاب جنایات بین المللی چون تجاوز سرزمینی،جنایات جنگی، جنایات نسل کشی، جنایات علیه بشریت و حتی جنایات تروریستی ثانیا نهادهای بین المللی انتظامی و کیفری هم چون سازمان بین المللی پلیس جنایی(اینترپل) و دیوان بین المللی کیفری صلاحیت تعقیب و رسیدگی به این جنایات ارتکابی از طریق کاربرد تسلیحات متعارف را دارند. در پایان باید گفت که می توان در حوزه های دیگری حقوق بین الملل همچون حقوق بشر نیز بحث تنظیم کاربرد تسلیحات متعارف را پی گرفت و اندراج مطالب فوق،نافی این مباحث ارزشمند نخواهد شد.
پاسخ های اولیه به پرسش های فرعی:
-عمده تمرکز جامعه بین المللی حتی پس از پایان جنگ سرد بر روی تسلیحات کشتارجمعی یا همان نامتعارف بوده اگرچه پس از پایان دوره اخیر،دغدغه های و تلاش های بین المللی به منظور تنظیم یک چهارچوب کلی برای کاربرد تسلیحات متعارف فزونی گرفته است اما چالش ها و خلاء ها هم چنان باقی می باشد.با توجه به عمده مباحث مطروحه می توان چالش ها،خلاء ها و البته راه کارهایی در زمینه اجرای بهتر نظامات بین المللی حاکم بر کاربرد تسلیحات متعارف ارائه داد.این چالش ها،خلاء ها و راه کارها در چند بخش نظام روابط بین الملل، حقوق بین الملل بشردوستانه و حقوق بین الملل کیفری قابلیت بررسی دارد در زمینه چالش ها،خلاء ها و راه کارها در زمینه الزامات اجرای موثرتر الزامات نظام روابط بین المللی می توان به موضوعاتی هم چون وجود دولت های ناتوان،ضرورت همگرایی بین المللی و ضرورت مشارکت دادن افراد و موجودیت های غیردولتی در زمینه تنظیم کاربرد تسلیحات متعارف اشاره داشت.در زمینه حقوق بین الملل بشردوستانه به ویژه می توان به تولید و توسعه انواع جدید تسلیحات متعارف هم چون تسلیحات متعارف خودکار، تسلیحات متعارف حاوی فناوری نانو و تسلیحات متعارف با کاربرد دوگانه و ضرورت توسعه اخلاق نظامی در بحث کاربرد تسلیحات متعارف اشاره داشت.در زمینه حقوق بین الملل کیفری،مهم ترین چالش ها و خلاء ها را می توان وجود نهاد عفو و هم چنین مصونیت مقامات رسمی دانست و ضرورت به توسعه صلاحیت محاکم کیفری بین المللی در این زمینه به چشم می خورد.
مراحل روش تحقیق:
روش پژوهش در این پایان نامه ،بر مبنای روش توصیفی کتابخانه ای می باشد. در این راستا تلاش می شود تا از ظرفیت ها موجود اعم از مقالات و کتب به زبان فارسی و لاتین، حداکثر استفاده صورت بگیرد. از آنجا که کتب موجود به زبان فارسی در زمینه موضوع پایان نامه حاضر،محدود می باشند،نیاز و ضرورت مراجعه به منابع لاتین، مضاعف می گردد . البته، علاوه بر روش مذکور و در جهت تکمیل پایان نامه حاضر،چنانچه لازمه ی هر پژوهشی می باشد،تلاش می شود از روش های دیگر نیز، استفاده گردد که از جمله این روشها می توان به مطالعه اسناد بین المللی، اعم از کنوانسیونها و قطعنامه های صادره از سازمان های بین المللی اشاره کرد . هم چنین در راستای آگاهی از تغییرات مربوطه و به روز شدن اطلاعات و یافته ها تلاش می گردد که از منابع الکترونیکی، استفاده شود که در این راستا به طور مثال از سایتهای اینترنتی زیر استفاده خواهد شد:
۱- کمیسون نظارت ، تایید و بازرسی سازمان ملل متحد:
The United Nations Monitoring, Verification and Inspection Commission
http://www.unmovic.org
۲-دفتر امور خلع سلاح سازمان ملل متحد:
The United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA)
http://www.un.org/disarmament
۳- موسسه مطالعات بین المللی صلح استکهلم
Stockholm International Peace Research Institute
www.sipri.com
بدیهی است زمان بندی لازم انجام خواهد شد تا پایان نامه به طور فصول جداگانه، یکی پس از دیگری تهیه و به اساتید محترم راهنما و مشاور جهت اظهار نظر،تحویل داده شود. پس از انجام کارهای پژوهشی نیز،تلاش خواهد شد تا در نهایت پایان نامه بر اساس فهرست مطالب پیوست، تهیه گردیده و جهت دفاع ارائه گردد
فصل دوم:کلیات
مقدمه فصل دوم:
پیش از پایان جنگ سرد،به علت رقابت دو ابرقدرت شرق و غرب، اصل بر قاعده مند نمودن ،کنترل و خلع تسلیحات کشتار جمعی بود تا سلاح های متعارف؛.تحولات سیاسی به ویژه فروپاشی نظام کمونیسم، پس از پایان جنگ سرد موجب شد تا سازمان ملل متحد و در راس آن شورای امنیت با ارائه تفسیر موسعی از مفهوم صلح و امنیت بین المللی نسبت به موضوعات مختلف واکنش نشان دهد به گونه ای که اگر پیش از این مداخلات دولتها و نیز مخاصمات مسلحانه بین المللی، جدی ترین تهدید نسبت به صلح و امنیت بین المللی تلقی می شد،اینک جنگ های داخلی ، پاکسازی قومی ،کشتار جمعی و سلاح هایی که در بازار جهانی اسلحه در دسترس همگان قرار داشت،به عنوان مخل صلح و امنیت بین المللی محسوب می گشت. این تحولات در حالی صورت می پذیرد که در جامعه بین المللی، به علت فقدان یک قدرت عام اجرایی و قانون گذاری ، تنظیم و اجرای مقررات حقوق بین المللی در بسیاری از موارد از جمله تسلیحات متعارف با چالش امنیت ملی دولتها روبرو می باشد؛ این امر در کشورهای در حال توسعه در آفریقا ،آسیا و آمریکای لاتین از اهمیت بیشتری برخودار می باشد به گونه ای که حاکمان آنها عمدتا با طرح مسئله امنیت ملی ،مانع از اجرای قواعد حقوق بین الملل در داخل کشورهایشان( از جمله در زمینه تسلیحات متعارف) می گردنددر عصر حاضر،نگرانی عمده جامعه بین المللی از امکان گسترش افقی سلاح های متعارف،یعنی انتقال این سلاح ها به دول دیگر به دلیل به مخاطره انداختن صلح و امنیت بین المللی، بیشتر از گسترش عمودی آنها ،یعنی افزایش توانایی و قدرت دول اصلی تولید کننده آن سلاح ها، به چشم می خورد. کشورهای درحال توسعه، اصلی ترین دریافت کنندگان تسلیحات متعارف تلقی می گردند به گونه ای که از سال ۲۰۰۴-۲۰۱۱، به طور متوسط ۶/۶۸ درصد از کل موافق نامه های انتقال تسلیحات متعارف با کشورهای در حال توسعه منعقد شده است و این آمار در سال ۲۰۱۱ میلادی به ۹/۸۳ درصد از کل این نوع موافقت نامه ها رسیده است که ارزشی معادل ۲/۷۱ میلیارد دلار را نصیب کشورهای تولید کننده تسلیحات متعارف نموده است. روسیه و آمریکا به عنوان دو قدرت عمده تولید کننده تسلیحات متعارف در سطح جهان شناخته می گردند در کنار دولتها ، باید به نقش شرکتهای چند ملیتی تولید کننده تسلیحات متعارف مانند لاکهید مارتین^[۱]،ب آ ای سیستم^[۲]،بویینگ^[۳]، جنرال داینمایکز^[۴] و ریتئون^[۵] به عنوان پنج شرکت اصلی تولید کننده تسلیحات متعارف در جهان اشاره داشت که مرکز اصلی فعالیت تمامی آنها در ایالات متحده آمریکا و بریتانیا هست^[۶]. در این میان ،قاره آفریقا به عنوان اصلی ترین مقصد تجارت تسلیحات متعارف شناخته می شود چرا که سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون قبضه سلاح کوچک و سبک در کل قاره آفریقا ، استفاده می گردد که بخش عمده ای از آن،از خارج از این قاره وارد می شود.جنگ،سالانه ۱۸ میلیارد دلار هزینه برای افریقا،دارد تا جایی که ۳۸ درصد از کل جنگ های سالانه جهانی در آن،رخ می دهد
در سطح جهانی ، هم اکنون دو نظام متفاوت در تجارت تسلیحات متعارف حاکم است. از یک سو ، نظام سازمان ملل متحد می باشد که به ویژه پس از پایان جنگ سرد ، خواستار حکم فرما شدن نظام امنیت دسته جمعی برای حفظ صلح و امنیت بین المللی همراه با توجه به قواعد بین المللی بشردوستانه می باشد در مقابل سازمان جهانی تجارت که با پذیرش مقررات زدایی و کاهش تصدی گری دولتها، عملا موجب حضور بیشتر شرکتهای چند ملیتی و عدم التزام این شرکتها و دولتهای متبوع آنها به رعایت موازین حقوق بشردوستانه،در انتقال سلاح، شده است. اگرچه بر طبق ماده ۱۰۳ منشور ملل متحد تعهدات دول عضو بر طبق منشور بر همه تعهدات آنها از جمله تعهدات انها بر طبق موافقت نامه های سازمانهای جهانی تجارت مقدم می باشد اما هم اکنون نظام مدون واحدی در جامعه بین المللی برای کنترل بر تجارت تسلیحات متعارف وجود ندارد. این فصل از چهار مبحث تشکیل شده است که در مبحث اول آن به تعریف و تببین انواع تسلیحات متعارف و آثار بکارگیری آنها پرداخته می شود.مبحث دوم این فصل به عوامل توجه به کاربرد تسلیحات متعارف اختصاص پیدا نموده است و در قالب سه گفتار عوامل تاریخی حقوقی،عوامل سیاسی و عوامل اقتصادی به طرح بحث پرداخته شده است. مبحث سوم این فصل به بحث راجع به کاربرد تسلیحات متعارف از منظر کنترل تسلیحات متعارف اختصاص پیدا کرده است و در قالب سه گفتار واقع گرایی(رئالیسم) و کاربرد تسلیحات متعارف،آرمان گرایی(ایده آلیسم) و کاربرد تسلیحات متعارف و مهدویت و کاربرد تسلیحات متعارف به طرح موضوع پرداخته شده است.. در نهایت،مبحث چهارم این فصل به کاربرد تسلیحات متعارف در نواحی مختلف اختصاص پیدا نموده است. در این مبحث سعی شده است که به نواحی که کمترین کنترل دولت ها بر آن اعمال می گردد اختصاص پیدا کند از این رو در قالب سه گفتار کاربرد تسلیحات متعارف در فضای ماورای جو،کاربرد تسلیحات متعارف در قطب های شمال و جنوب و کاربرد تسلیحات متعارف در دریاهای آزاد به طرح بحث پرداخته شده است.
مبحث اول:تعریف و تبیین انواع تسلیحات متعارف
بخش اول این فصل به شناسایی تسلیحات متعارف و تعیین اینکه اصولا تسلیحات متعارف چیست؟ چه ویژگی هایی دارند؟ تمایز آنها از تسلیحات کشتارجمعی چه می باشد و هم چنین علل توجه بین المللی به آنها از سه منظر حقوقی،سیاسی و اقتصادی می باشد. بایستی گفت که علی رغم آنکه تاکنون تحقیقات متعددی در زمینه انواع تسلیحات کشتارجمعی صورت پذیرفته است اما در زمینه تسلیحات متعارف؛تحقیقات اندکی صورت پذیرفته است و همین عامل ضرورت شناسایی و تببین تسلیحات متعارف و انواع آنها را چند برابر می نماید.
گفتار اول:تعریف تسلیحات متعارف

Chen et al(1996)، یک تحقیق آزمایشگاهی برای خشک کردن ۵ نوع از مواد شامل ترکیبات بتون در یک بستر سیال به کمک مواد بی اثر انجام دادند. نتایج آزمایش ها نشان داد که استفاده از ماده بی اثر انتقال حرارت و جرم را افزایش داده و در نتیجه موجب افزایش ضریب حجمی انتقال حرارت می شود ولی افت فشار در مقایسه با حالتی که از ذرات بی اثر استفاده نمی شود بیشتر بوده و نتیجتاً انرژی بیشتری بایستی صرف گردد. همچنین ظرفیت خشک شدن و بازدهی حرارتی با افزایش دمای هوای ورودی می تواند بیشتر شود.

Zhou et al(1998)، اثر ذرات بی اثر را بر روی نرخ خشک شدن قطعات استوانه ای هویج (به قطر ۲ سانتی متر) بررسی کردند. آنها تحقیقی با وجود حاملهای انرژی و بدون آنها به کمک بستر سیال انجام دادند و چنین نتیجه گرفتند که وجود حاملهای انرژی، نرخ خشک شدن را به طور معنی داری بالا می برد. آنها همچنین مدل ریاضی خشک شدن را بر مبنای نتایج تجربی بدست آوردند که در حد تقریب مهندسی قابل قبول بود.
Pallai et al(2001)، اثرات فرآیندهای جزیی خشک کردن (شامل پوشش دهی ذرات بی اثر توسط ماده خشک شونده، خشک کردن ماده خشک شونده، سایش پوشش خشک شده) با ذرات بی اثر را بر روی کیفیت محصول بررسی کردند. به دلیل سیالیت، فرآیندهای جزیی بستر ذرات بی اثر می تواند به راحتی کنترل شود.
Costa et al(2001)، خشک کردن خمیرهای بیولوژیکی و ارگانیک در بستر سیال لوله مخروطی حاوی ذرات بی اثر را شبیه سازی کردند.
Taruna and Jindal(2002)، از تکنیک ذرات بی اثر برای خشک کردن خمیر سبوس^[۳۹] استفاده کردند. آنها از ذرات تفلون به عنوان ذرات بی اثر استفاده نمودند و چنین دریافتند که با افزایش نرخ تغذیه و جرم ذارت بی اثر، نرخ خشک شدن بالا خواهد رفت. همچنین مصرف گرمای ویژه برای خشک کردن ماده مذکور حدود ۳ تا ۴ برابر در مقایسه با تبخیر آب آزاد بیشتر بود.
Guignon et al(2002)، از ذرات بی اثر جهت کپسوله کردن سیال استفاده کردند و مروری بر پدیده فیزیکی و پدیده های انتقال انجام دادند. آنها دریافتند که پارامترهای اصلی که فرایند را تحت تاثیر قرار می دهند، نرخ جریان ، فشار مایع اسپری شده، ترکیب و رئولوژی محلول پوشش داده شده و دما هستند.
خشک کردن با دمای پایین برای مواد حساس به حرارت با محتوای رطوبت بالا (مثل خمیر ها و مواد محلول)، برداشتن رطوبت را مشکل می کند. درچنین مواردی بهتر است تماس بین هوا و ماده محلول بالا رفته همچنین سطح انتقال حرارت را افزایش دهیم. کیفیت بالا و اقتصادی بودن عملیات خشک کردن با کنترل مطلوب این عملیات میسر می شود. کنترل خوب عملیات انتقال جرم و حرارت در خشک کن چرخشی (MSB^[40]) با حرکت چرخشی مواد مخصوص با وجود نقاله مارپیچ امکان پذیر می باشد. حرکت هوا در طول شکاف هایی در کف خشک کن موجب تماس بیشتر و بهتر هوا و محصول می شود. به دلیل حرکت مکانیکی ذرات (به کمک مارپیچ نقاله)، حرکت چرخشی ذرات از نرخ جریان هوا مستقل می باشد و بنا براین می توان آن را به گونه ای تنظیم نمود که خشک کردن مطلوب صورت پذیرد .(Pallai et al., 1995)
برای خشک کردن پودر نشاسته در یک بستر سیال حاوی ماده حامل انرژی، یک مدل سه فازی تغییر یافته پیشنهاد گردید. ضریب کلی انتقال جرم و حرارت بوسیله مدل surface stripping که در آن عدد بایوت یک پارامتر غالب است، تعیین گردید. اثرات سرعت و دمای هوا و نسبت جرمی نشاسته به ذرات حامل انرژی بر روی مشخصات خشک کردن نشاسته بر روی خشک کن بستر سیال با ۰۸۳/۰ متر ارتفاع تعیین گردید. مکانیزم خشک شدن در خشک کن بستر سیال با ماده حامل انرژی به مراحل چسبیدن، پراکندگی، تبخیر و نهایتا جدا شدن تقسسیم بندی می شود. نرخ خشک شدن با افزایش دما وسرعت هوا حدود ۱۰ برابر نسبت به خشک کن های دیگر افزایش می یابد. بر اساس مدل پیشنهاد شده مقاومت درونی انتقال جرم در پودر مساوی با مقاومت خارجی می باشد. مدل به خوبی می تواند دمای بستر، رطوبت هوا خروجی، محتوای رطوبتی ذرات جامد و انتقال جرم و حرارت را در بستر سیال پیش بینی می کند (Lee and Kim,1999).
اثرات سرعت (۳۲/۰ تا ۶۷/۰متر بر ثانیه) و دمای هوای خشک کننده (۲۵ تا ۱۰۰درجه سلسیوس) و نسبت جرمی نشاسته به ذرات حامل انرژی (۱/۰ تا ۴/۰) بر روی نرخ خشک شدن ذرات نشاسته در یک خشک کن بستر سیال حاوی ذرات حامل انرژی مورد بررسی قرار گرفت. مراحل خشک شدن در چنین خشک کنی به مراحل چسبیدن، پخش شدن، خشک شدن و جدا شدن تقسیم بندی می شود. با افزایش دما و سرعت هوا نرخ خشک شدن بالا می رود. نرخ خشک شدن حدود ۱۰ برابر نسبت به حالت خشک کن های متداول افزایش می یابد. البته با افزایش نرخ جرمی نشاسته به مواد حامل انرژی نرخ خشک شدن کاهش می یابد. همچنین نرخ خشک شدن با وجود تخلخل مطلوب حداکثر مقدار خود را خواهد داشت. اطلاعات مربوط به نرخ خشک شدن که از این تحقیق بدست آمد با اعداد بدون بُعد از قبیل عدد استفان^[۴۱] و عدد رینولدز^[۴۲] بر اساس تئوری اغتشاش^[۴۳] همگن همبسته گردید (Lee and Kim,1993).
سیال سازی مواد خشک شونده در خشک کن بستر سیال موجب انتقال حرارت بسیار بالا به مواد شده و در نتیجه نرخ خشک شدن آنها را به طور موثری بالا می برد. پودرهای گروه C )خیلی ریز) براساس تقسیم بندی Geldart به دلیل نیروی بین مولکولی که با نیروی وزن قابل مقایسه است خیلی چسبنده بوده و شناور کردن آنها مشکل است. خشک کن های دارای بهمزن، خشک کن دورانی و خشک کن فلشی^[۴۴] نمونه ای از دستگاه های بکار رفته جهت خشک کردن این دسته از پودرها می باشد. برای پودرهای با رطوبت کمتر می توان از خشک کن دورانی با درجه حرارت بالاتر استفاده نمود. هرچند که این روش برای خشک کردن پودرهای کوچک و چسبنده مناسب نمی باشد (Moyer and King, 1988). (1970)Jariwara, Hoelscher گزارش دادند که مخلوط کردن پودرهای چسبنده نشاسته با شن های با ابعاد مشخص می تواند خصوصیات جاری شدن مواد را بهبود بخشد.
Hatamipour and Mowla(2006) رفتار خشک شدن ذرت و نخود سبز در یک خشک کن بستر سیال کوچک همراه با حاملهای انرژی (باقطر ۷/۲ میلیمتر و ازجنس شیشه و استیل) شبیه سازی کردند. اثرات قطر ماده خشک شونده، نوع ماده حامل انرژی، سرعت و دمای هوای خشک کننده و مقدار ماده حامل انرژی بر روی نرخ خشک شدن ماده بررسی گردید. مدل ریاضی جهت تعیین نرخ خشک شدن و تغییرات دمایی مواد کره ای شکل که در حال خشک شدن هستند، پیشنهاد شد. چنین نتیجه گرفته شد که وجود مواد حامل انرژی نرخ خشک شدن مواد را بالا می برد. نرخ خشک شدن با کاهش قطر مواد خشک شونده، افزایش هدایت حرارتی مواد حامل انرژی و افزایش دمای هوای خشک کننده افزایش می یابد. هر چند سرعت هوا، مقدار مواد حامل انرژی و محتوای رطوبت اولیه اثر قابل توجهی بر روی نرخ خشک شدن در سیستمهای بستر سیال ایده آل نداشت. استقلال نرخ خشک شدن از سرعت هوای خشک کننده نشان دهنده این است که همرفتی خارجی عامل تعیین کننده در خشک شدن این مواد نمی باشد. نتایج آزمایشگاهی نشان داد که نرخ خشک شدن با افزایش نسبت جرمی مواد خشک شونده به مواد حامل انرژی کاهش می یابد.
بر اساس بازدهی حرارتی، خشک کنهای بستر سیال از پر بازده ترین خشک کن ها می باشد. امروزه استفاده از این نوع خشک کنها معمول بوده و بهبود نرخ انتقال حرارت در آنها می تواند مزایای زیادی در فرایند خشک شدن ایجاد کند. استفاده از ذرات حامل انرژی یکی از روشها جهت افزایش نرخ انتقال حرارت مورد توجه می باشد. این موضوع در طول ده های گذشته نیز مورد توجه بوده است (Strumillo and Kudra, 1987).
حاتمی پور ومولا (۱۳۸۲)، فرایند خشک کردن در یک خشک کن بستر سیالی که حاوی مقداری ذرات بی اثر به عنوان حامل انرژی می باشد، مورد بررسی قرار دادند. ماده خشک شونده چند نمونه از محصولات کشاورزی پر آب انتخاب و هدف اصلی، بررسی اثر وجود ذرات بی اثر بر سرعت خشک شدن اینگونه محصولات بود . بدین منظور یک دستگاه آزمایشی پایلوت ساخته و نصب شد و تغییرات دمای جسم جامد و نیز سرعت خشک شدن برای شرایط کاری مختلف اندازه گیری شد . همچنین دو مدل ریاضی برای خشک کردن یک قطعه جسم استوانه ای شکل غوطه ور در یک بستر سیالی از ذرات بی اثر ارائه گردید . بر اساس نتایج آزمایشات و جواب های مدل، اثر پارامترهای مختلف مانند سرعت و دمای هوای گرم، اندازه، مقدار و نوع ذرات بی اثر و قطر جسم خشک شونده بر سرعت خشک شدن مطالعه گردید . نتایج حاصله بیانگر آن ست که وجود ذرات بی اثر، موجب افزایش چشمگیر سرعت خشک شدن در خشک کن های بستر سیالی می گردد . افزایش سرعت هوا و قطر ذرات بی اثر در بسترهای کاملاً سیال، اثر قابل توجهی بر سرعت خشک کردن ندا شته ولی افزایش دمای هوا، افزایش مقدار ذرات بی اثر، انتخاب ذرات بی اثر با رسانائی گرمائی بالاتر و کاهش قطر جسم خشک شونده، باعث افزایش سرعت خشک شدن در خشک کن های بستر سیالی می گردد . از مقایسه سرعت خشک شدن جسم با حضور و بدون حضور ذرات بی اثر، می توان به این واقعیت دست یافت که در شرایط کاری یکسان، افزایش نسبت جرمی اجسام بی اثر به عنوان حامل انرژی می تواند زمان خشک شدن را تا ۴۵% کاهش داده و به همین میزان صرفه جوئی در مصرف انرژی مورد نیاز فرایند خشک کردن ایجاد نماید.
هر چند خشک کردن با ذرات حامل انرژی به دلیل سطح انتقال حرارت بالا و ضریب انتقال حرارت بالایشان موجب تسریع در خشک شدن می شود اما اطلاعات آزمایشگاهی کمی درباره سنتیک خشک شدن در این شرایط موجود می باشد.
۲-۳- تئوری خشک کردن
خشک‌کردن را می‌توان عملیاتی تعریف کرد که طی آن مایع از جسم جامد جدا می‌شود. این عمل با فراهم آوردن گرما انجام می‌شود که درنتیجه آن مایع به صورت بخار از ماده جامد جدا می‌شود. گرچه در اکثر مواقع مایعی که خارج می‌شود آب است اما این تعریف تبخیر هرگونه حلالی را در بر می‌گیرد(Mclean, 1989) . به عبارت دیگرخشک کردن فرآیندی است که طی آن آب موجود در یک ماده غذایی با بهره گرفتن از یک منبع حرارتی تحت شرایط دقیق و کنترل شده توسط تبخیر یا تصعید کاهش داده شود(Trybal, 1990).
هدف از خشک‌کردن ماده خارج نمودن آب آن و در نتیجه افزایش عمر انباری ماده از طریق جلوگیری از رشد میکروب‌ها و کپک‌ها است، به نحوی که بافت، رنگ، طعم و ارزش غذایی ماده حفظ شود (بی‌نام، ۱۳۷۲). در جریان خشک‌شدن یک ماده غذایی دو فرایند هم‌زمان بایکدیگر رخ می‌دهند:
۱) انتقال حرارت به منظور بخار نمودن آب یا رطوبت موجود در جسم.
۲) انتقال جرم به صورت مایع یا بخار یا هر دو درون جسم و سپس به صورت بخار از سطح جسم.
گرمای مورد نیاز برای خشک‌کردن با سه روش هدایت،‌ جابجایی، تابش یا مخلوطی از این سه روش فراهم می‌شود (Mclean, 1989). پتانسیل انتقال رطوبت در جسم جامد بستگی به مقدار آب در جسم و نیز به درجه حرارت آن دارد. برای سهولت کاربرد معادلات، انتقال رطوبت تنها در جهت عمود بر سطح جبهه ای با پتانسیل آبی ثابت در نظر گرفته می شود. بطور کلی برای یک جریان رطوبت در سه بعد در یک جسم جامد همگون مقدار کل شار رطوبتی را می توان به صورت زیر در نظر گرفت (زمردیان. ۱۳۸۷).
(۲-۱)
که در آن:

: شار انتقال رطوبت آب به ازا واحد زمان و واحد سطح،
ρ_sd: جرم مخصوص ماده خشک،
h_t: ضریب انتشار که در اثر حرارت پدید می آید،
M: محتوای رطوبت جسم جامد،
T: درجه حرارت.
D_w: ضریب انتشار موثر آب در جسم جامد
شار رطوبت در لایه مرزی به شکل زیر است(زمردیان. ۱۳۸۷).
(۲-۲)
اگر معادله فوق را بر حسب تفاضل محدود بنویسیم خواهیم داشت.
(۲-۳)
M_v: وزن مولکولی بخار آب
R₀: ثابت عمومی گازها
T: درجه حرارت بخار آب
P_vs: فشار بخار آب در سطح ماده موجود
P_va: فشار بخار آب موجود در هوای خشک کننده
P_v: فشار بخار در لایه مرزی
δ_v: ضخامت لایه مرزی هیدرودینامیکی
D_wv: ضریب انتشار رطوبت در حالت بخار
مکانیزم انتقال مایع یا بخار آب در داخل جسم با توجه به ساختار داخلی آن به صور زیر انجام می‌گیرد(بی‌نام، ۱۳۷۲):
۱- انتشار در موادی با ساختار همگن
۲- خاصیت موئینگی در موادی با خلل وفرج
۳- حرکت مایع به علت کاهش حجم و اختلاف فشار
۴- حرکت مایع به علت فشار ثقل زمین
۵- حرکت مایع به علت وجود یک پتانسیل
۶- حرکت مایع در یک پریود تبخیر و میعان