• • اهداف اصلی

1. 1. مطالعه تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایه ­گذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.

۲٫ اندازه ­گیری کیفیت سود بر اساس بر اساس دو الگوی اسلوان^[۱] (۱۹۹۶) و اقلام تعهدی (۲۰۰۲) و بررسی اینکه کدام یک در پیش ­بینی واکنش بازار مفیدتر است.

• • اهداف فرعی

۱٫ کمک به سرمایه ­گذاران با ارائه شاخص­ هایی به جهت ارزیابی هر چه بهتر سهام خریداری شده.
۲٫ کمک به اداره کنندگان بورس اوراق بهادار تهران به منظور افزایش کارایی بازار سرمایه.
۱-۶- سوال تحقیق
با توجه به مطالب مطرح شده فوق سوالات پزوهش به صورت زیر گسترش می­یابد:
سوال اول: آیا شرکت­هایی که کیفیت سود پایین­تری دارند در مقایسه با شرکت­های با کیفیت سود بالاتر، واکنش ضعیف­تری در خصوص گزارش تعدیلی از بازار دریافت خواهند کرد؟
سوال دوم: آیا کیفیت سود اندازه ­گیری شده با بهره گرفتن از الگوی اسلوان (۱۹۹۶)، از کیفیت سود اندازه­
گیری شده با بهره گرفتن از شاخص اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف^[۲] (۲۰۰۲) در پیش ­بینی واکنش بازار مفیدتر است؟
۱-۷- فرضیه تحقیق
با توجه به سوالات تحقیق، فرضیات این پژوهش به صورت زیر مطرح می­گردد:
فرضیه اول: شرکت­هایی که کیفیت سود پایین­تری دارند در مقایسه با شرکت­های با کیفیت سود بالاتر، واکنش ضعیف­تری در خصوص گزارش تعدیلی از بازار دریافت خواهند کرد.
فرضیه دوم: کیفیت سود اندازه ­گیری شده با بهره گرفتن از الگوی اسلوان (۱۹۹۶)، از کیفیت سود اندازه ­گیری شده با بهره گرفتن از شاخص اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (۲۰۰۲) در پیش ­بینی واکنش بازار مفیدتر است.
۱-۸- روش تحقیق
این پژوهش، از لحاظ طبقه ­بندی تحقیق بر مبنای هدف، این تحقیق از نوع تحقیقات کاربردی است و با توجه به اینکه بر شناخت رابطه علت و معلولی بین متغیرها تاکید دارد و تاثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته در آن اهمیت دارد پژوهشی تجربی است، از لحاظ روشی که برای آزمون کردن فرضیه ­ها استفاده می­ کند از نوع همبستگی می­باشد و به دلیل اینکه واقعیت موجود در بورس را بررسی کرده و به آنچه که هست می ­پردازد، در حوزه پژوهش­های اثباتی حسابداری قرار می­گیرد. همچنین برحسب نحوه گردآوری اطلاعات نوعی تحقیق پس­رویدادی به شمار می ­آید.

۱-۹- روش و طرح نمونه­برداری
جامعه آماری در این تحقیق، شامل شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می­باشد. با قید محدودیت­های زیر برای جامعه آماری و تعدیل آن، نمونه آماری مشخص می­گردد. نمونه انتخابی این تحقیق شامل شرکت­هایی می­ شود که دارای شرایط زیر باشند:
۱) شرکت­هایی که در سال­های ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۰ اقدام به تعدیل گزارش­های مالی خود نموده ­اند.
۲) سال مالی آن­ها منتهی به پایان اسفند ماه باشد.
۳) شرکت­هایی که حداکثر تا تاریخ ۱/۱/۱۳۸۳ در بورس اوراق بهادار پذیرفته شده باشند (یعنی قبل از سال ۱۳۸۳ در بورس پذیرفته شده باشند) و نام شرکت در دوره مورد بررسی از بین شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران حذف نشده باشد.
۴) شرکت سرمایه ­گذاری یا واسطه­گری مالی و بیمه نباشد.
۵) در دوره مورد بررسی تغییر دوره مالی نداده باشند.
۶) اطلاعات مالی شرکت برای دوره زمانی تحقیق موجود باشد.
۱-۱۰- ابزار گردآوری داده ­ها
در این تحقیق به منظور تدوین مبانی و مفاهیم نظری از روش کتابخانه­ای استفاده خواهیم نمود. یعنی مطالعه مقاله، کتاب و پایان نامه­ های مختلف صورت خواهد پذیرفت. برای جمع­آوری داده ­های مالی از لوح­های فشرده و نرم­افزارهای موجود مثل نرم­افزار ره­آورد نوین، نرم­افزار تدبیر پرداز مورد استفاده خواهد شد. سایت اینترنتی سازمان بورس اوراق بهادار تهران یکی دیگر از منابع اطلاعاتی این تحقیق است. همچنین به منظور اطمینان از صحت داده ­های نرم افزارهای مذکور، به صورت نمونه ­ای، اقلامی از این داده ­ها انتخاب و با اقلام واقعی در صورت­های مالی مطابقت داده خواهد شد.
۱-۱۱- ابزار تجزیه و تحلیل
در این تحقیق از نرم افزار Excel برای دسته­بندی، تلخیص و ایجاد پایگاه داده ­ها استفاده خواهد شد و به منظور آزمون فرضیه ­ها از نرم افزار Spss استفاده می­ شود.
در تحقیق حاضر ابتدا آماره­ های توصیفی برای متغیر­های مدل رگرسیون ارائه می­ شود. این آماره­ها عبارتند از: میانگین، تعداد، حداکثر، حداقل و انحراف معیار. این آماره­ها شمای کلی از تک­تک متغیر­های مدل به دست می­دهد. همچنین آزمون کولموگورف، اسمیرنف (K-S) برای آزمودن نرمال بودن توزیع جامعه، آماره F و آزمون ANOVA برای آزمودن معنادار بودن رگرسیون، آماره­ های t برای آزمودن معنادار بودن ضرایب و آزمون دوربین واتسون به منظور بررسی استقلال خطاها از یکدیگر مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
۱-۱۲- قلمرو تحقیق
۱-۱۲-۱- قلمرو مکانی تحقیق
قلمرو مکانی تحقیق، شامل کلیه­ شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می­باشد. دسترسی آسان به اطلاعات این شرکت­ها، همچنین استاندارد بودن و همگن بودن اطلاعات این شرکت­ها دلیل انتخاب این شرکت­ها به عنوان جامعه آماری تحقیق است.
۱-۱۲-۲- قلمرو زمانی تحقیق
افق زمانی پژوهش، یک دوره پنج ساله از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۰ می­باشد.
۱-۱۲-۳- قلمرو موضوعی تحقیق
این پژوهش به دنبال تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایه ­گذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است.
۱-۱۳- متغیرهای تحقیق و نحوه اندازه ­گیری آن­ها
۱-۱۳-۱- متغیر مستقل
در این تحقیق برای اندازه ­گیری متغیر مستقل تحقیق(کیفیت سود) از دو مدل استفاده شده است که در ادامه به تشریح هریک از آن­ها می­پردازیم:
۱-۱۳-۱-۱- کیفیت سود بر اساس اقلام تعهدی
برای اندازه گیری کیفیت سود از اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (DDEQ) (2002) استفاده می شود. اقلام تعهدی در مدل مذکور خطاهای عمدی برآورد که ناشی از دستکاری مدیریت سود و خطای غیر عمدی اقلام تعهدی را در نظر می گیرد. مدل مذکور به شرح زیر است:

که در آن:

این موضوع بیانگر همان تقابل دیرین است که میان طریقت و شریعت وجود دارد؛ میان باطن و ظاهر و یا به عبارتی دیگر، میان درک باطنی از دین و دنیا و فهم ظاهری از آن.
نکوهش نفاق و زرق هم متضمن این نظرگاه است. بازی عشق، مکر و تزویر را پذیرا نیست. عشق با قفل نهادن بر باب دل منافقان و مزوران، کین خود از آنان می‌ستاند و راه آنان را به «ژرفای معنوی» می‌بندد.

باری، عشق دربرگیرند‌ی همه‌ی آن لایه‌های عمیقی است که در اشعار مولانا در واژه‌های «معنی» و «معانی» و «معنوی» نهفته است؛ و این بسیار بیش از پُرگویی‌های علماست و «ورای مدرسه و قال و قیل مسئله». چنانکه در غزلی از حافظ که گوته نیز ابیات نخستین آن را در «دیوان غربی - شرقی» خود با تعبیری دیگر به نظم کشیده، آمده است:

ابیاتی که حافظ در آنها عشق را فراتر از علم مَدرسّی قرار می‌دهد، طنینی بی گزند و شوخ دارند:

البته منظور حافظ در اینجا بیش از آن است که نگاری زیبا را که خواندن و نوشتن نتواند، فراتر از صف مدرسان قرار دهد. ابیاتی نظیر بیت زیر به طور آشکار مؤید این ادعا و منظور حافظ را به وضوح نشان می‌دهد.

اینجا برای نخستین بار بازتاب آن جهان نگری که تمام شعر حافظ بر آن بنیاد شده است، پیش روی ما قرار می‌گیرد؛ یعنی مراتب وجود نوافلاطونی که از زمان ابویوسف یعقوب کندی و ابونصر فارابی به فلسفه اسلامی راه یافته بود و بعدها فیلسوفان متأخر، به ویژه فیلسوفان شرق چون ابن سینا، شهاب الدین سهروردی و نیز ابن عربی اندلسی، آن را بسط و توسعه دادند. در این جهان نگری، عشق همچون بالاترین اصل جهان و فراتر از «جان اندیشمند (nous) است و برتر از عقل است با مراتب گوناگونش.

آنچه جهان را به جنبش می‌آورد و ادامه حرکت آن را ممکن می‌سازد، و در اساس وجود جهان را به اثبات می‌رساند، عشق است؛ اشتیاق بازگشت به مبداء و غم غربت ملکوتی است. نغمه‌ی ستایش عشق، همچون اساس و نیروی محرکه‌ی کل عالم وجود، بسیار پیشتر از حافظ در شعر فارسی یافت می‌شد. برای مثال در پیشگفتار «خسرو و شیرین» نظامی با عنوان «کلامی چند درباره‌ی عشق» می‌خوانیم:

دسته سوم: نسب ناشی از تلقیح مصنوعی
دسته چهارم: نسب ناشی از زنا
نکته قابل ذکر این است که هریک از دسته های فوق، بنا بر اقوال مختلف از اندیشمندان به بخش های گوناگونی تقسیم بندی می گردند که در ادامه بحث به هریک جداگانه پرداخته خواهد شد.

گفتار اول: نسب مشروع

بند اول: نسب مشروع در حقوق ایران

نسب مشروع که آن را نسب قانونی نیز گویند نسب ناشی از نکاح است. در حقوق ایران نسب هنگامی مشروع و قانونی شناخته می شود که در زمان انعقاد نطفه طفل، رابطه نکاح بین پدر و مادر او وجود داشته باشد.
نسب مشروع نوع متعارف و کامل نسب است که در همه کشورها به رسمیت شناخت شده و دارای پاره‌ای آثار حقوقی مانند ولایت و نفقه و ارث است. نسب مشروع ممکن است مورد اختلاف باشد چنانکه کسی خود را فرزند مشروع یا پدر یا مادر مشروع دیگری معرفی کند و این شخص منکر نسب باشد و کار به دادگاه بکشد. دراین صورت مساله اثبات نسب مطرح می شود و کسی که مدعی نسب است باید آن را با دلیل ثابت کند. ممکن است مردی که زنش فرزندی آورده است او را از آن خود نداند و به اصطلاح بخواهد نفی ولد کند، یا شخص دیگری به جز پدر ادعایی که ذینفع در عدم انتساب است وجود نسب مشروع را انکار نماید و دادخواستی برای ابطال شناسنامه ای که حاکی از وجود نسب است به دادگاه بدهد که بررسی هریک از موارد فوق از آنجایی دارای اهمیت است که پژوهش حاضر به دنبال بررسی زوایای مختلف اطفال نامشروع می باشد و لذا مشخص نمودن وضعیت اطفال مشروع نیز به گونه ای دیگر می تواند موجبات درک صحیح از وضعیت اطفال نامشروع را ایجاد نماید (صفایی، ۱۳۷۶: ۲۹۱)

نسب مشروع در حقوق ایران از چند راه قابل اثبات می باشد:
۱- اثبات رابطه زوجیت
۲- اثبات نسب مادری
۳- اثبات نسب پدری (صفایی، ۱۳۷۶: ۲۹۲)
الف - اثبات رابطه زوجیت
کیفیت اثبات
برای اثبات نسب مشروع باید ثابت شود که بین پدر و مادر ادعایی پیوند زناشویی صحیح و قانونی وجود داشته است. اثبات رابطه زوجیت با هریک از ادله اثبات دعوی ( اقرار – سند – گواهی –امارت قضایی و سوگند) امکان پذیر است و قانونگذار ایران در این باب از نظر دلیل محدودیتی قایل نشده و اصل آزادی دلیل را پذیرفته است.
در ماده ۱۱۵۸ ق. م مقرر گردیده است: ( طفل متولد در زمان زوجیت ملحق به شوهر است). پس اگر طفل در زمان زوجیت به دنیا آید، نسب او مشروع خواهد بود، اگر چه تاریخ انعقاد نطفه قبل از ازدواج باشد.
لیکن این قبول این نظر دشوار است زیرا ماده ۱۱۶۷ قانون مدنی می گوید: ( طفل متولد از زنا محلق به زانی نمی شود) رابطه جنسی نامشروع زن و مرد قبل از نکاح زنا محسوب است و بچه ای را که از این رابطه پدید آمده نمی توان فرزند مشروع و نسب او را نسب مشروع تلقی کرد. پس با تلفیق مواد ۱۱۵۸ و ۱۱۶۷ قانون مدنی باید گفت شرط نسب مشروع انعقاد نطفه در زمان زوجیت است. عرف و عادت مسلم نیز که مبتنی بر فقه اسلامی است این نظر را تایید می کند. (امامی، ۱۳۸۰: ۳۶)
ب: اثبات نسب مادری
در اثبات نسب مادری باید ثابت شود: اولا زنی که مادر طفل معرفی شده بچه ای به دنیا آورده است. ثانیا این بچه همان طفلی است که اثبات نسب او مورد نظر است. به عبارت دیگر، در این زمینه باید وضع حمل زن از یک سو و هویت طفل از سوی دیگر اثبات شود تا نسب مشروع مادری محرز گردد.
در اثبات نسب مادری نیز از هر یک از ادله می توان استفاده کرد و محدودیتی از لحاظ دلیل در این زمینه هم در حقوق ایران پیش بینی نشده است. شناسنامه که نام مادر در آن قید شده است می تواند وضع حمل زن را اثبات کند اما آیا شناسنامه برای اثبات هویت طفل، یعنی اینکه طفلی که زن به دنیا آورده همان کسی است که اثبات نسب او منظور است، کافی می باشد؟
حقوقدانان فرانسه معمولا شناسنامه را برای اثبات هویت کافی نمی دانند زیرا ممکن است شناسنامه شخص مورد استفاده دیگری واقع شده باشد. مثلا ممکن است بچه ای که صاحب شناسنامه ای است فوت شده و طفل دیگری به جای او معرفی شده باشد، ؛ یا نوزادی را پیش از اعلام ولادت به دائره ثبت احوال یا پس از آن با بچه دیگری عوض کرده باشند. بنابراین دارنده و ارائه کننده شناسنامه همیشه صاحب واقعی آن نیست. بعضی از حقوقدانان ایران صریحا همین نظر را پذیرفته و در تائید آن به مواد ۵۰ و ۵۲ قانون ثبت اسناد استناد کرده اند ماده ۵۰ مقرر می دارد:
(هرگاه مسئول دفتر در هویت متعاملین یا طرفی که تعهد می کند تردید داشته باشد باید دو نفر از اشخاص معروف و معتمد حضورا هویت آنان را تصدیق نموده و مسئول دفتر مراتب را در دفتر ثبت و به امضای شهود رسانیده و این نکته را در خود اسناد قید نماید. و ماده ۵۲ قانون مذکور می گوید: ( وقتی که مسئول دفتر نتواند به وسیله شهود معروف و معتمد، هویت اشخاص را معین کند باید از ثبت نمودن سند امتناع نماید. )
بنابراین می توان گفت قانونگذار ایران شناسنامه را دلیل هویت ارائه دهنده آن نمی داند و برای اثبات هویت شخص دلیل دیگری لازم است. ( امامی، ‌۱۳۸۰: ۳۷)
لیکن همانطور که بعضی از استادان حقوق فرانسه گفته اند، اگر طفلی صاحب شناسنامه یا سند ولادت معرفی شود و دلیلی بر تعلق آن به شخص دیگری وجود نداشته باش، قرائن و امارات قضایی دلیل بر این است که شناسنامه متعلق به کسی است که صاحب آن قلمداد شده و اثبات نسب او مورد نظر است. زیرا فرض این است که زنی فرزندی به دنیا آورده است و انکار می کنند که این همان طفلی باشد که نسب او را می خواهند با شناسنامه ثابت کنند. اگر این طفل صاحب واقعی شناسنامه نیست پس صاحب شناسنامه کجاست؟ اگر مرده است باید مرگ او اعلام و ثبت شده باشد و ذینفع بتواند سند فوت او را به دادگاه ارائه کند. اگر مفقود شده است باید بتوانند چگونگی فقدان او را روشن کنند. انتساب شناسنامه به بچه ای که می خواهند نسب او را ثابت کنند، بدون اینکه شناسنامه مورد استفاده دیگری واقع شده باشد، اماره قضایی بر هویت بچه است یعنی از این اوضاع و احوال بر می آید که این بچه صاحب شناسنامه است پس برای اثبات هویت طفل نیاز به دلیل دیگری نیست و کسی که آن را انکار می کند باید دلیل بیاورد. (صفایی، ۱۳۷۶: ۳۹۲)
رویه قضایی فرانسه نیز با این نظر موافق است، زیرا دادگاههای فرانسه از کسی که سند ولادت را به عنوان دلیل ارائه کرده نمی خواهند که هویت طفل را نیز با دلیل دیگر ثابت کند، مگر اینکه کسی به هویت او معترض باشد که بار دلیل بر دوش آن کس خواهد بود. (ریموند: ۱۹۷۱، ۴۲۳)
به نظر می رسد که رویه دادگاههای ایران نیز با این نظر سازگار است، ‌زیرا محاکم ایران معمولا شناسنامه یا رونوشت آن را برای اثبات هویت کافی می دانند و از ارائه دهنده آن دلیل دیگری در این زمینه مطالبه نمی کنند. شک نیست که اگر شناسنامه عکس دار باشد و عکس آن با دارنده ادعائی شناسنامه تطبیق کند، در اثبات هویت بیشتر می توان به آن اعتماد کرد.
ج: اثبات نسب پدری
اثبات نسب پدری دشوارتر از اثبات نسب مادری است، زیرا ولادت بچه از مادر امری خارجی و مشهود است، لیکن تکون طفل از نطفه مردی معین (شوهر زن) امری مخفی است که بدون آگاهی اشخاص صورت می گیرد، حتی پدر و مادر از انعقاد نطفه یعنی ترکیب اسپرماتوزئید یا اوول(تخک) فورا مطلع نخواهند شد. بنابراین برای اثبات نسب پدری در جستجوی قطع و یقین نباید بود: هیچ دلیلی نمی تواند به طور قاطع ثابت کند که بچه ای از نطفه فلان مرد است، ‌حتی علم جدید، ‌با پیشرفت حیرت انگیز خود، نتوانسته است در این باره قاطع باشد، ‌زیرا چنانکه اهل فن گفته اند، آزمایش خون فقط می تواند دلیل منفی بر نسب باشد نه دلیل مثبت، یعنی آزمایش خون می تواند عدم نسب را از لحاظ علمی ثابت کند، لیکن از اثبات وجود نسب به طور قاطع ناتوان است. بنابراین در اثبات نسب پدری باید به دلایل ظنی یعنی دلیل هایی که ایجاد ظن و گمان کند اکتفا کرد.
با توجه به نکات فوق قانونگذار کشورهای مختلف در راه مصلحت جامعه و خیر و صلاح طفل و خانواده، اماره ی به نام اماره فراش یا اماره ابوت وضع و بدین سان اثبات نسب پدری را تسهیل کرده اند. استناد به این اماره ساده ترین و آسان ترین راه اثبات نسب پدری است. (صفایی، ۱۳۷۶: ۲۹۳)

بند دوم: نسب در فقه اسلامی

در احکام شرعی فرزندان واطفال متولد از آنها از بسیاری حقوقی مانند استحقاق ارث از پدر، تحریم ازدواج خواهر، ثبوت ولایت پدر بر فرزند و اموال او تا رسیدن به بلوغ، وجوب نفقه و حقوق شرعی و اخلاقی بهره مند هستند، به این خاطر فقها در تعیین حداقل و حداکثر مدت بارداری دخالت کرده اند. واضح است که این بحث در تخصص اطباء است نه فقیهان و در صورتیکه گفته آنان با واقعیت منافات داشت ملاک عمل نیست زیرا منطق واقع گرایانه قوی تر از استدلال آنها و واقعیت در این موضوع قوی تر از دلایل آنهاست. به تحقیق باید گفت که آراء فلاسفه و نظریون به پای واقعیت نمی رسد و شایسته است سخنان و اقوال غیر متخصصان را به کناری گذاشت. در بحث حاضر هدف اقوال مذاهب اسلامی در رابطه با حداقل و حداکثر مدت بارداری می باشد که در صورع عدم تطبیق با واقعیت قبولشان واجب نیست. (مغنیه، ۱۳۶۶: ۲۵۸)ولی از آنجایی که از نظر اسلام در اثبات نسب مشروع وضعیت بارداری از نکات مهم می باشد و این نکته در مذهب شیعه و اهل تسنن مورد توجه قرار گرفته است آن را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
الف – اقل مدت حمل
مذاهب اسلامی اعم از شیعه و سنی بر این کلام معتقدند که مدت حمل شش ماه است زیرا ایه ۱۵ سوره احقاف بر این موضوع که حمل طفل و شیر خوردن او سی ماه است صراحت دارد. :
( و حمله و فصله ثلثون شهرا ) فصال همان رضاع و شیرخوردن طفل است. سپس صریح ایه ۱۵ سوره احقاف بر این است که فصال در دو سال کامل است (و فصله فی عامین) و چون دو سال را از سی ماه کسر کنیم شش ماه باقی می ماند که اقل مدت حمل است و طب جدید آن را تایید کرده و مقنن فرانسوی همین را گرفته که احکامی چند به شرح زیر از آن نتیجه می شود:
اگر مرد و زنی ازدواج کنند و زن فرزند زنده کاملی قبل از شش ماه بدنیا آورد، آن فرزند به زوج ملحق نمی شود شیخ مفید و شیخ طوسی از امامیه و الشیخ محی الدین عبدالحمید از حنیفه گفته اند: امر این فرزند به اختیار زوج است که اگر خواست او را نفی کرده و اگر خواست و اقرار کرد بخود محلق کند، با این وصف اگر اقرار کرده، فرزند شرعی زوج می شود و مانند اولاد شرعی خوب و بدش به او تعلق می گیرد(صاحب جواهر، ۱۹۷۵: ۴۷۶)
اگر زوجین در مورد زمان همبستر شدن اختلاف دارند مثلا زن گفت چون شش ماه قبل یا بیشتر بوده فرزند از تو است و مرد گفت کمتر از شش ماه بوده و فرزند از غیر است. ابوحنیفه گفته است: بدون قسم، گفته زن پذیرفته می شود و عمل به قول است. (الشهیر بملا، ۱۹۸۵: ۳۰۷)
امامیه گفته اند: اگر وقایع و قرائنی باشد که دلالت بر صحت قول زن یا قول مرد کند طبق آن قرائن عمل می شود، هرگاه حال مشتبه و دلیلی نبود، قاضی پس از آنکه زن را قسم داد که همبستر شدن شش ماه قبل بوده قول زن را می گیرد و فرزند محلق به زوج می شود. (ا‌لوالحسن، ۱۹۸۱: ۱۵۰)
اگر مرد زوجه خود را پس از همبستر شدن طلاق داد و آن زن پس از اتمام عده ازدواج کرد و در مدت کمتر از شش ماه از ازدواج دوم فرزندی بدنیا آورد، در صورتیکه از همبستر شدن زوج اول شش ماه یا بیشتر می گذرد و مدت همبستر شدن از نهایت زمان حمل نگذرد، چنین فرزندی ملحق به شوهر اول می شود ولی اگر از ازدواج با شوهر دوم شش ماه گذشته باشد فرزند ملحق به شوهر دوم است.
اگر پس از طلاق با شوهر دوم ازدواج کرد و کمتر از شش ماه از همبستر شدن با شوهر دوم و بیشتر از حداکثر مدت حمل از مقاربت شوهر اول فرزندی به دنیا آورد، هر دو با هم نفی می شوند.
مثلا اگر از طلاق زن هشت ماه گذشت و بعد از آن با دیگری ازدواج کرد و پس از پنج ماه فرزندی به دنیا آورد به فرض اینکه حداکثر مدت حمل یک سال باشد ملحق نمودن به شوهر اول ممکن نیست. زیرا از همبستر شدن او بیش از یک سال می گذرد و نیز به شوهر دوم مربوط نمی شود. چون از همسری با شوهر دوم شش ماه نگذشته است اگر طبق واقع حکم کنیم تمامی این مساله صحیح است.
ب – حداکثر مدت بارداری نزد اهل سنت
ابوحنیفه گفته است: حداکثر مدت حاملگی دو سال است، به قول عایشه بارداری زن زیادتر از دو سال طول نمی کشد.
مالک و شافعی و احمدبن حنبل گفته اند: چهار سال !! در این مساله استناد کرده اند که حمل در شکم زن (عجلان ) چهار سال می ماند و از غرائب این است که محمد در شکم مادرش چهار سال ماند بلکه زنان بنی (عجلان) همگی چهار سال حامله بودند و خدا را در خلقتش شان ها می باشد. (ابن قدامه، ۱۳۸۵: ۴۷۷) و این استدلال اگر بر چیزی دلالت کند همانا بر تقدس این فقها و نیت پاکشان دلالت می کند و بسیار است که منطق تقدس بر منطق واقع غلبه دارد. و عبادبن عوام گفته است: برای نهایت مدت حمل حدی نیست. (مغنیه، ۱۳۶۶: ۲۶۵)
بنابر این از اقوالی که ضد یکدیگر و با هم مغایرت دارند ثابت می شود که اگر مردی زن خود را طلاق داد یا مرد فوت کرد و همسرش بعد از او ازدواج نکرد. به قول ابوحنیفه پس از دو سال و به قول شافعی و مالکی و حنبلی پس از چهار سال و به قول ابن عوام پس از پنج سال و به قول زهری پس از هفت سال و به قول ابی عبید پس از بیست سال فرزندی بدنیا آورد به مرد ملحق می شود.
این گفتار قانونگذار مصری که در محاکم شرعی مورد استناد قرار می گرد ما را کفایت می کند چون در محاکم مصر تا سال ۱۹۲۹ قول ابوحنیفه عمل می شد. (محی الدین، ۱۳۸۴: ۴۷۴)
ج – حداکثر مدت بارداری نزد شیعه

از نظر سطح تحصیلات بیشترین فراوانی ۲۳۴ نفر (۶۳۷/.) مربوط به دارندگان مدرک لیسانس و کمترین فراوانی ۱ نفر (۰۰۳/.) مربوطه با دارندگان مدرک دکترا، می‌باشد. تعداد ۷۶ نفر (۲۰۷/.) مربوط به دارندگان مدرک کاردانی و تعداد ۵۶ نفر (۱۵۲/.) مربوط به دارندگان مدرک فوق لیسانس می‌باشند.
۵-۴ توصیف پاسخ پرسش‌های مرتبط با متغیرهای تحقیق
توصیف و تحلیل متغیر مستقل لذت:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش ‌گزینه «زیاد» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۴۹/۳ تا ۶۶/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی رو به بهبودی و بالاتر از حد نرمال است.

توصیف و تحلیل متغیر مستقل برانگیختگی:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌ها گزینه «متوسط» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۲۴/۳ تا ۵۰/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی متوسط و در حد متعادل است.
توصیف و تحلیل متغیر مستقل تسلط:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌گزینه «زیاد» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۵۱/۳ تا ۶۶/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی رو به بهبودی و بالاتر از حد متوسط است.
توصیف و تحلیل متغیر اطلاعات سایت:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌ها گزینه «متوسط» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۳۳/۳ تا ۳۸/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی متوسط است.
توصیف و تحلیل متغیر کارایی سایت:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌ها گزینه «متوسط» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۳۳/۳ تا ۴۸/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی در حد متوسط است.
توصیف و تحلیل متغیر سرگرم‌کنندگی سایت:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌ها گزینه «زیاد» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۴۳/۳ تا ۵۰/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی متوسط و متعادل است.
توصیف و تحلیل متغیر نگرش نسبت به سایت:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌ها گزینه «زیاد» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۴۸/۳ تا ۶۰/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی رو به بهبودی و بالاتر از حد متوسط است.
توصیف و تحلیل متغیر مشارکت در سایت:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌ها گزینه «متوسط» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۴۰/۳ تا ۴۲/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی در حد متوسط است.
توصیف و تحلیل متغیر نگرش نسبت به خدمات:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌ها گزینه «متوسط» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۳۲/۳ تا ۴۰/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی در حد متوسط است.
توصیف و تحلیل متغیر خرید:
همان‌طور که در فصل چهار در جدول (۴-۴) مشاهده می‌شود نما و میانه اکثر پاسخ‌های این پرسش‌ها گزینه «متوسط» می‌باشد. میانگین پرسش‌ها در فاصله ۲۰/۳ تا ۲۵/۳ می‌باشد. بنابراین با توجه به نما، میانه و میانگین و همچنین درصد فراوانی پاسخ­های انتخاب شده می‌توان ادعا کرد که نگرش در جامعه آماری موردمطالعه نسبت به متغیر موردبررسی در حد متوسط و رو به پایین است.
۵-۵ آزمون فرض­ها
تجزیه و تحلیل فرضیه اول فرضیه اول:
H₀: r=0 (لذت بر نگرش مشتری در مورد کارایی، مفید بودن اطلاعات و سرگرم‌کنندگی سایت تأثیر ندارد).
H₁: r≠۰(لذت بر نگرش مشتری در مورد کارایی، مفید بودن اطلاعات و سرگرم‌کنندگی سایت تأثیر دارد).
ضریب همبستگی برابر ۶۵/۰ و سطح معناداری برابر ۰۰/۰ شده است که این مقدار کمتر از سطح معناداری آزمون (۰۵/.) می‌باشد، بنابراین فرض صفر آزمون را رد کرده و نتیجه می‌گیریم که آزمون معنادار بوده و رابطه معناداری بین دو متغیر ذکر شده وجود دارد در نتیجه فرضیه اول این تحقیق تایید می‌شود. نتایج این فرضیه با نتایج یی و همکاران^[۹۲] (۲۰۰۶) و مظاهری لارچ (۲۰۱۲)، سازگاری دارد.
تجزیه و تحلیل فرضیه دوم:
r=0 H₀: (برانگیختگی بر نگرش مشتری در مورد کارایی، مفید بودن اطلاعات سایت و سرگرم‌کنندگی سایت تأثیر ندارد.)
H₁: r≠۰ (برانگیختگی بر نگرش مشتری در مورد کارایی، مفید بودن اطلاعات سایت و سرگرم‌کنندگی سایت تأثیر دارد).
ضریب همبستگی برابر ۶۷/۰ و سطح معناداری برابر ۰۰/۰ شده است که این مقدار کمتر از سطح معناداری آزمون (۰۵/.) می‌باشد، بنابراین فرض صفر آزمون را رد کرده و نتیجه می‌گیریم که آزمون معنادار بوده و رابطه معناداری بین دو متغیر ذکر شده وجود دارد در نتیجه فرضیه دوم این تحقیق تایید می‌شود. نتایج این فرضیه با نتایج شارک و پارک^[۹۳] (۲۰۰۹)، مارکهام و کنگلوسی (۱۹۹۹) و بیس مظاهری لارچ (۲۰۱۲)، سازگاری دارد.
تجزیه و تحلیل فرضیه سوم:
r=0 H₀: (تسلط بر نگرش مشتری در مورد کارایی، مفید بودن اطلاعات و سرگرم‌کنندگی سایت تأثیر ندارد).
H₁: r≠۰ (تسلط بر نگرش مشتری در مورد کارایی، مفید بودن اطلاعات و سرگرم‌کنندگی سایت تأثیر دارد.)
ضریب همبستگی برابر با ۵۵/؛ و سطح معناداری ۰۰/. محاسبه شده‌اند. از آنجایی که این سطح معناداری کمتر از سطح معناداری آزمون (۰۵/۰) می‌باشد، فرض صفر آزمون را رد کرده و نتیجه می‌گیریم که رابطه معناداری بین تسلط و نگرش مشتری در مورد کارآیی مفید بودن اطلاعات سایت و سرگرم‌کنندگی سایت وجود دارد در نتیجه فرضیه سوم این تحقیق تایید می‌شود. نتایج این فرضیه با نتایج ریچارد (۲۰۰۵) و یانگ و پارک (۱۹۸۶) سازگاری دارد.
تجزیه و تحلیل فرضیه چهارم:
r=0 H0: (کارایی سایت بر نگرش نسبت به سایت و درگیر شدن با سایت تأثیر ندارد.)
H1: r≠۰(کارایی سایت بر نگرش نسبت به سایت و درگیر شدن با سایت تأثیر دارد.)
ضریب همبستگی ۶۸/؛ و سطح معناداری ۰۰/. محاسبه شده‌اند. از آنجایی که این سطح معناداری کمتر از سطح معناداری آزمون (۰۵/۰) می‌باشد، فرض صفر آزمون را رد کرده و نتیجه می­گیریم که رابطه معناداری بین کارایی سایت با نگرش نسبت به سایت و درگیر شدن با سایت وجود دارد. در نتیجه فرضیه چهارم این تحقیق تایید می‌شود. نتایج این مطالعه با نتایج شارک و پارک^[۹۴] (۲۰۰۹) سازگاری دارد.
تجزیه و تحلیل فرضیه پنجم:
r=0 H0: (مفید بودن اطلاعات سایت بر قصد خرید و درگیر شدن با سایت تأثیر ندارد.)
H1: r≠۰ (مفید بودن اطلاعات سایت بر قصد خرید و درگیر شدن با سایت تأثیر دارد.)
ضریب همبستگی ۶۴/؛ و سطح معناداری ۰۰/. محاسبه شده‌اند. از آنجایی که این سطح معناداری کمتر از سطح معناداری آزمون (۰۵/۰) می‌باشد، فرض صفر آزمون را رد کرده و نتیجه می‌گیریم که رابطه معناداری بین مفید بودن اطلاعات سایت با قصد خرید و درگیر شدن با سایت وجود دارد. در نتیجه فرضیه پنجم این تحقیق تایید می‌شود. نتایج این فرضیه با دولیکیا و رگو (۱۹۸۸) و ریچارد (۲۰۰۵) نتایج سازگاری دارد.
تجزیه و تحلیل فرضیه ششم:
r=0 :H₀ (سرگرم‌کنندگی سایت بر نگرش سایت و درگیر شدن با سایت تأثیر ندارد.)
H₁: r≠۰ (سرگرم‌کنندگی سایت بر نگرش سایت و درگیر شدن با سایت تأثیر دارد.)
ضریب همبستگی ۶۸/؛ و سطح معناداری ۰۰/. محاسبه شده‌اند. از آنجایی که این سطح معناداری کمتر از سطح معناداری آزمون (۰۵/۰) می‌باشد، فرض صفر آزمون را رد کرده و نتیجه می‌گیریم که رابطه معناداری بین سرگرم‌کنندگی سایت با نگرش سایت و درگیر شدن با سایت وجود دارد. در نتیجه فرضیه ششم این تحقیق تایید می‌شود. نتایج این فرضیه با نتایج ریچارد (۲۰۰۵) سازگاری دارد.
تجزیه و تحلیل فرضیه اصلی هفتم:
: r=0 H₀ (درگیر شدن با سایت بر نگرش سایت و قصد خرید مشتریان تأثیر ندارد.)

کل پرسش‌نامه

۱۱

۷۴۶/۰

ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای کل سؤالات پرسش‌نامه از ۷/۰ بیشتر بوده و این حاکی از این است که پرسش‌نامه طراحی شده از پایایی مناسبی برخوردار است.

۳-۸ روش تجزیه و تحلیل داده‌ها
روش‌ها و فنون آماری استفاده شده در تحقیق حاضر را می‌توان به دو دسته فنون آمار توصیفی و آمار استنباطی تقسیم کرد.
از آمار توصیفی برای نمایش اطلاعات جمعیت شناختی و نیز وضعیت توزیع فراوانی داده‌های تحقیق استفاده شده است. برای این منظور اطلاعات جمعیت شناختی پرسشنامه‌ها، با بهره گرفتن از نمودارها و جداول فراوانی نشان داده شده است.
از آمار استنباطی نیز برای آزمون فرضیات تحقیق استفاده می‌گردد، لذا به‌منظور پاسخ‌گویی به پرسش‌های پژوهش و تحلیل داده‌ها و آزمون فرضیه‌های آماری پژوهش، از آزمون مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شده است. همچنین در این مطالعه، به‌منظور طبقه‌بندی، تحلیل آماری و آزمون فرضیات تحقیق نرم‌افزارهای Excel، SPSS و SmartPLS به کار گرفته شده است.
۳-۹ مدل معادلات ساختاری^[۱۷۸]
روش تجزیه و تحلیل مورد استفاده در این تحقیق، مدل تحلیل مسیر و مدل معادلات ساختاری است. یک مدل کامل معادلات ساختاری آمیزه‌ای از نمودار مسیر و تحلیل عاملی تأییدی است. به‌منظور پی بردن به متغیرهای زیر بنایی یک پدیده یا تلخیص مجموعه‌ای از داده‌ها از روش تحلیل عاملی استفاده می‌شود. داده‌های اولیه برای تحلیل عاملی، متغیرهای وابسته از قبل تعیین شده‌ای ندارد. موارد استفاده تحلیل عاملی را به دو دسته کلی می‌توان تقسیم کرد: الف) مقاصد اکتشافی^[۱۷۹] و ب) مقاصد تأییدی. در صورتی که محقق درباره تعداد عامل‌های خصیصه فرضیه‌ای نداشته باشد، تحلیل اکتشافی و در صورتی که فرضیه موجود باشد تحلیل تأییدی نامیده می‌شود (سرمد و دیگران، ۱۳۸۵).
در تحلیل عاملی اکتشافی محقق در صدد کشف ساختار زیر بنائی مجموعه نسبتاً بزرگی از متغیرها است و پیش‌فرض اولیه محقق آن است که هر متغیری با هر عاملی ارتباط داشته باشد. به عبارتی محقق هیچ تئوری اولیه‌ای ندارد. اما در تحلیل عامل تأییدی پیش‌فرض اساسی محقق آن است که هر عاملی با زیر مجموعه‌ای خاص از متغیرها ارتباط دارد (پارسا فرد، ۱۳۸۹، به نقل از منصوری ۱۳۹۲).
در تحلیل عاملی تأییدی، که هدف پژوهشگر تأیید ساختار عاملی ویژه‌ای می‌باشد، درباره تعداد عامل‌ها به‌طور آشکار فرضیه‌ای بیان می‌شود و برازش ساختار عاملی مورد نظر در فرضیه با ساختار کوواریانس متغیر‌های اندازه‌گیری شده مورد آزمون قرار می‌گیرد (سرمد و دیگران، ۱۳۸۵).
در تحقیقاتی که هدف آزمون مدلی خاص از رابطه بین متغیرها است، از مدل معادلات ساختاری استفاده می‌شود بنابراین این روش مستلزم تنظیم مدلی به‌صورت نمودار علّی است.
به‌طور کلی در استنتاج علمی در علوم مدیریت و رفتاری دو مسئله وجود دارد: اولین مسئله مربوط به اندازه‌گیری و سنجش متغیرهاست. یعنی چگونه می‌توان اعتبار و روایی مقیاس را بیان کرد؟ دومین مسئله مربوط به روابط علی میان متغیرها و قدرت تبیین چنین روابطی است. به عبارتی، چگونه می‌توان روابط علی پیچیده بین متغیرهایی که قابل مشاهده نیستند را با شاخص‌های دارای احتمال خطا استنتاج نمود؟ چگونه می‌توان قوت روابط نهانی بین متغیرها را مورد ارزیابی قرار داد؟ (هومن، ۱۳۸۴).
۳-۱۰ مقایسه Lisrel و PLS
مدل یابی معادلات ساختاری (SEM) دارای دو نوع نسل Lisrel و PLS می‌باشد. Lisrel که به‌ عنوان نسل اول مدل معادلات ساختاری (SEM) شناخته شده است، در مواردی که حجم نمونه بالا و متغیرها حالت نرمال دارند برای محقق، مدل اندازه‌گیری (روابط بین متغیرهای مکنون و متغیرهای مشاهده‌گر) نسبت به مدل ساختاری (روابط بین متغیرهای مکنون) اهمیت بیشتری دارد؛ کاربرد دارد. با توجه به ملاحظاتی که Lisrel دارد، امروزه نسل دوم مدل یابی معادلات ساختاری به نام PLS را می‌توان در شرایطی که حجم نمونه کم بوده و متغیرها حالت نرمال ندارند و مدل ساختاری نسبت به مدل اندازه‌گیری اهمیت بیشتری دارد، بi کار برد.
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های عمده بین Lisrel و PLS در Formativevs.ReflectiveIndiactor می‌باشد. شاخص‌های Reflective که تنها در مدل‌های Lisrel به کار می‌روند؛ در برگیرنده رگرسیون‌های ساده زیادی هستند که برای تخمین نیازمند نمونه زیاد هستند در حالی که شاخص‌های Formative که در مدل‌های PLS به کار می‌روند؛ در برگیرنده تنها یک رگرسیون چندگانه^[۱۸۰] است که برای تخمین نسبت به مدل‌های Lisrel نیاز به نمونه کمتری دارند. مدل‌هایPLS هم می‌تواند شامل شاخص‌ها Reflectiveباشد که این موضوع باعث توانمندی این مدل‌ها در تخمین هر مدلی با هر مشخصاتی می‌شود. البته باید این موضوع را افزود که مدل‌های PLS بر ساختارهای واریانس مبتنی هستند در حالی که مدل‌های Lisrel بر ساختارهای کوواریانس متکی هستند (نالچی گر، ۱۳۸۷، به نقل از منصوری ۱۳۹۲).
روش پی. ال. اس، نتایج آزمون آماری برای متغیر مکنون^[۱۸۱] ارائه می‌دهد. به‌عنوان مثال تخمین‌های مربوط به سازه‌هایی^[۱۸۲] که توسط یک یا چند شاخص^[۱۸۳] (متغیر آشکار^[۱۸۴]) سنجیده می‌شوند، در این روش انجام می‌گیرد.
مدل مسیر^[۱۸۵] که در این روش ارائه می‌گردد، مشکلات مربوط به اندازه‌ی کوچک نمونه را ندارد و بنابراین می‌توان در مطالعاتی که روش‌های دیگر کارایی ندارند به کار گرفت.
مدل‌های مسیر پی. ال. اس قادر به اندازه‌گیری مدل‌های بسیار پیچیده که دارای متغیرهای مکنون و آشکار بسیار هستند، می‌باشند. مدل یابی به روش پی. ال. اس مفروضات سخت‌گیرانه‌ی کمتری در مورد توزیع متغیرها و موارد خطا دارند و مدل‌های پی. ال. اس توان انجام مدل یابی به هر دو صورت تکوینی و بازتابی را دارند.
پی ال اس به‌عنوان یک رویکرد تحلیلی برای مدل‌های پژوهشی پیش‌بینی کننده، هنگامی که تمرکز بر روی توسعه تئوری است پیشنهاد می‌شود. در حالی که لیزرل برای تحلیل‌های تأییدی و هنگامی که فرض‌های توزیع داده‌ها برقرار است پیشنهاد می‌شود.
فصل چهارم:
تجزیه و تحلیل داده‌ها
۴-۱ مقدمه
پژوهشگر پس از این‌که روش تحقیق خود را مشخص کرد و با بهره گرفتن از ابزارهای مناسب، داده‌های مورد نیاز را برای فرضیه‌های خود جمع‌ آوری نمود، اکنون نوبت آن است که با بهره‌گیری از تکنیک‌های آماری مناسب که به روش تحقیق، نوع متغیرها و … بستگی دارد، داده‌های جمع‌ آوری شده را دسته‌بندی و تجزیه و تحلیل نماید و در نهایت فرضیه‌هایی را که تا این مرحله او را در تحقیق هدایت کرده‌اند در بوته آزمون قرار دهد و تکلیف آن‌ها را روشن نماید و سرانجام بتواند راه حل و پاسخی برای پرسش تحقیق بیابد. پیوند دادن موضوع تحقیق به رشته‌ای از اطلاعات موجود مستلزم اندیشه‌ای خلاق است؛ معمولاً موضوعی به ذهن محقق خطور می‌کند که یافتن منابع داده‌های موجود برای بررسی آن مستلزم خلاقیت ذهنی محقق است؛ در ضمن آرایش و تنظیم داده‌ها نیز مستلزم خلاقیت است. فرایند تجزیه و تحلیل داده‌ها فرآیندی چند مرحله‌ای است که از طریق به‌ کار گیری ابزارهای جمع‌ آوری در جامعه (نمونه) آماری فراهم آمده‌اند. خلاصه داده‌ها، کدبندی، دسته‌بندی، … و در نهایت پردازش می‌شوند تا زمینه برقراری انواع تحلیل‌ها و ارتباط‌ها بین این داده‌ها به‌منظور آزمون فرضیه‌های تحقیق فراهم آید.
تجزیه و تحلیل اطلاعات به‌عنوان مرحله‌ای علمی از پایه‌های اساسی هر پژوهش علمی به شمار می‌رود که به‌وسیله آن کلیه فعالیت‌های پژوهش تا رسیدن به نتیجه، کنترل و هدایت می‌شود. در این فصل نیز به توصیف داده‌های پژوهشی و تجزیه و تحلیل داده‌هایی که به‌وسیله پرسشنامه از افراد نمونه گردآوری شده‌اند، پرداخته خواهد شد و سپس به هر یک از فرضیات پاسخ داده می‌شود.
۴-۲ توصیف داده‌ها
به‌منظور شناخت بهتر ماهیت جامعه‌ای که در پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته است و آشنایی بیشتر با متغیرهای پژوهش، قبل از تجزیه و تحلیل داده‌های آماری، لازم است این داده‌ها توصیف شوند. همچنین توصیف آماری داده‌ها، گامی در جهت تشخیص الگوی حاکم بر آن‌ها و پایه‌ای برای تبیین روابط بین متغیرهایی است که در پژوهش به کار می‌رود.
همان‌طور که در فصل قبل بیان شد، پرسشنامه اصلی تحقیق به اندازه‌گیری متغیرهای ارزش ویژه برند و قصد خرید مشتری می‌پردازد. همچنین تعدادی سؤال جمعیت شناختی نیز در انتهای پرسشنامه آورده شده است. با توجه به داده‌های حاصل از قسمت ویژگی‌های جمعیت شناختی این پرسشنامه، اطلاعات زیر به‌صورت خلاصه در مورد مشخصات نمونه آماری مورد نظر ارائه می‌شود. این داده‌ها و نمودارها و جداول توصیفی مربوط به این داده‌ها، به درک و شناخت بهتر از نمونه و جامعه آماری تحقیق حاضر کمک می‌کند.
۴-۲-۱ تحلیل‌های جمعیت شناختی پژوهش
جنسیت پاسخ‌دهندگان
همان‌طور که در جدول ۴-۱ و شکل ۴-۱ ملاحظه می‌کنید، در مجموع ۳۸۱ پاسخ‌دهنده به پرسشنامه‌ پاسخ دادند که از این تعداد پاسخ‌دهنده، ۱۸۵ نفر مرد و ۱۹۶ نفر زن بودند.
جدول ۴-۱: فراوانی مربوط به جنسیت نمونه مورد بررسی

جنسیت

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی تجمعی

مرد

۱۸۵

۶/۴۸

۶/۴۸

زن

۱۹۶

۴/۵۱

۱۰۰