• توجه به انتظارهای جامعه:

• توجه به معیارهای اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی

• نیروی انسانی:

• توجه به نیروی انسانی دانشگاه به عنوان یک سرمایه اصلی

• تامین منافع مادی و معنوی نیروی انسانی

• فناوری:

• بهره‌گیری از فناوری های نوین در انجام وظایف

۲-۱۷-۲ مأموریت دانشگاه:
دانشگاه تربیت مدرس برخاسته از انقلاب شکوهمند اسلامی به عنوان یک دانشگاه تحصیلات تکمیلی نسبت به تربیت اعضای هیات علمی و محققان مومن و متعهد به انقلاب اسلامی متخصص در رشته های علمی مورد نیاز دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی و تحقیقاتی کشور اقدام نموده وتلاش می کند در آموزش، تولید و ترویج علم و پاسخ گویی به نیازهای جامعه دانش محور سرآمد باشد. ما نیروی انسانی را سرمایه اصلی خود دانسته و با بهره گیری از دستاوردهای نوین به ارائه خدمات آموزشی، پژوهشی، فناوری و مشاوره به جامعه علمی، متقاضیان آموزش عالی، صنعت و حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی در سطح ملی، منطقه ای و بین‌المللی می‏پردازیم. دانشگاه تعالی و بالندگی خود را در ایجاد فضای رقابتی علمی در کشور و جهان با رعایت عدالت محوری و اخلاق اسلامی می بیند.
این دانشگاه باید در راستای برنامه های استراتژیک آموزش عالی هم سو شده و در مقوله علم وفناوری که از مهم ترین زیر ساخت های پیشرفت کشور و یک ابزار جدی برای رقابت در سطح جهانی است سهم بالایی را به خود اختصاص دهد.

بدون شک برای رسیدن به این امر نیاز به ترسیم یک نقشه و نحوه پیمودن این مسیر یک امر ضروری است که باید در این مسیر منابع و امکانات لازم به طور شفاف و دقیق روشن شوند.
۲-۱۷-۳ معاونت‏های دانشگاه تربیت مدرس:

• معاونت پشتیبانی و منابع انسانی

• معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی

• معاونت پژوهشی و فناوری

• معاونت دانشجویی

• معاونت فرهنگی و اجتماعی

۲-۱۷-۴ حوزه‌های دانشگاه تربیت مدرس و زمینه‌های تدوین اهداف راهبردی

• آموزش

• پژوهش

• فناوری

• نیروی انسانی

• دانشجویی

• مدیریت

• زیرساختارها

• همکاریهای علمی

• منابع مالی

• فرهنگی

۲-۱۷-۵ اهداف راهبردی دانشگاه

• ایجاد محیط یادگیری پویا وخلاق و پرورش مدرسان، پژوهشگران و کارآفرینان متعهد و مومن به انقلاب اسلامی

• دست یابی، حفظ و توسعه جایگاه پژوهشی و افزایش سهم تولیدات علمی دانشگاه در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی

• تقویت و توسعه رشته های علوم انسانی و ارتباط با حوزه های فرهنگی و اجتماعی و سیاست گذار، ایجاد نهضت نرم افزاری، کسب فناوری های نوین (از جمله ریزفناوری، فناوری زیستی، اطلاعات و ارتباطات، زیست محیطی، هوا و فضا و هسته‌ای)، و کاربردی کردن و تجاری‌سازی دستاوردهای علمی و پژوهشی

• برخورداری از نیروی انسانی مستعد، بالنده و خلاق، مؤمن، معتقد به اصل مترقی ولایت مطلقه فقیه و نظام جمهوری اسلامی ایران

• توسعه و ارتقاء کیفیت خدمات دانشجویی

• بهبود مستمر مدیریت اجرایی و علمی دانشگاهی

• فراهم آوردن امکانات و تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری روزآمد

• ارتقاء همکاری با مراکز علمی- فراهنگی در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی

• فراهم آوردن منابع مالی پایدار

• تحقق فرهنگ و معارف اسلامی، تقویت فضایل اخلاقی و ایمان، و اشاعه روحیه ایثار و امید به آینده بر پایه قرآن، مکتب اهل بیت(ع) و ارزشهای انقلاب اسلامی

۲-۱۷-۶ ارزش های محوری دانشگاه

• پاسخگویی به نیازهای علمی جامعه و محیط بین‌المللی

• مرجعیت و مقبولیت علمی در تراز جهانی

که در آن  ، ثابت نرخ نفوذ درون ذره ای می‌باشد، با رسم q_t در مقابل t^1/2 می‌توان جداول مربوطه را رسم نمود[۷۷].
مقدار I‌ایده ای را برای ضخامت لایه‌ی مرزی به ما می‌دهد که مقادیر بالای آن نشان دهنده‌ی تأثیر بیشتر لایه‌ی مرزی است[۳۳]. اگر چنانچه برازش منحنی و داده‌های آزمایش با‌این روش نیز خطی مستقیم تولید نکرد، نتیجه گرفته‌می‌شود که نفوذ به داخل حفرات، تنها مرحله‌ی کنترل کننده‌ی نرخ انتقال جرم نمی‌باشد[۷۸, ۷۹]. معمولا نمودار‌های‌این مدل به شکل دو قسمتی ظاهر می‌شود[۳۳]. یک قسمت مربوط به انتقال جرم از بالک می‌باشد که سریع‌تر اتفاق می‌افتد و یک قسمت مربوط به نفوذ درون ذره ای است که به کندی اتفاق می‌افتد، به همین دلیل، شیب کندتری دارد[۷۷].

مدل سنتیک بنگهام^[۷۲]

که در آن V حجم محلول است که برحسب میلی لیتر می‌باشد و α(که کوچکتر از ۱ می‌باشد) و k₀ ثابت می‌باشند. اگر چنانچه دو بار لگاریتم‌گیری از داخل پرانتز‌، و رسم خط مربوطه، داده‌ها را برازش نکند، می‌توان نتیجه گرفت که نفوذ جذب‌شونده به داخل حفرات، به‌تنهایی مرحله‌ی کنترل کننده نمی‌باشد. شاید نفوذ از حفرات و نفوذ از فیلم برای‌این چنین فرآیندهایی غیر قابل چشم پوشی بوده‌اند که‌این چنین نتیجه ای حاصل شده است[۳۳]. پس بایستی معادلات بررسی گردند تا بهترین و منطبق ترین حالت انتخاب گردد.
فصل چهارم: نتایج آزمایشگاهی
مراحل بهینه‌کردن فرایند جذب برای هر دوشکل از جاذب بررسی شد و مقادیر مناسب برای پارامترهای مؤثر بدست آمد، سپس سنتیکی که فرایند‌های جذب حاضر از آن تبعیت کند و‌ایزوترمی‌که داده‌های بدست آمده از آزمایش‌ها توسط آن توصیف گردند، بدست آمد. همزمان با بررسی شرایط بهینه، به ساختار‌شناسی جاذب‌ها پرداخته شد و علت برخی رفتار‌های جاذب تشریح شد. از‌این پس در‌این تحقیق، نانوژل گیاه خاکشیر به نام جاذب اول و گیاه خاکشیر به نام جاذب دوم به کار خواهد رفت.

بهینه‌کردن جاذب
برای بررسی تأثیر عوامل مختلف در جداسازی رنگ بریلیانت‌گرین و بهینه‌سازی شرایط جذب، بایستی فرایند جذب در بهینه‌ترین شرایط انجام گیرد، برای بدست آوردن‌این شرایط از عوامل مختلف محیطی همچون: pH محیط جذب، دور همزن، مقدار جاذب، دمای محیط و سایر پارامتر‌ها بهره گرفته‌شد و تأثیر هرکدام بررسی گردید.

انتخاب pH بهینه
مطالعات زیادی نشان داده‌اند که مهمترین پارامتری که در جذب رنگ و یونهای فلزی با استفاده ازجاذب‌های طبیعی و کامپوزیتهای پلیمرهای زیستی، تأثیر گذار می‌باشد، pHاولیه محلول میباشد، که بر مکان‌های جذب یونهای جذب‌شونده در سطح جاذب و ساختار شیمیایی رنگ در آب تأثیر زیادی دارد. تغییرات pH محلول باعث تغییر بار سطحی جاذب، درجه‌یونیزاسیون ماده جذب‌شونده و یونیزاسیون گروه‌های فعال جاذب می‌شود. از‌این رو تغییرات pH می‌تو‌اند نقش مهمی‌در فرایند حذف ماده رنگزا‌ایفا نماید[۸۰].
تاثیر pH بر فرایند حذف رنگزای بریلیانت‌گرین بررسی شد و نتایج در شکل ۴-۱٫ نشان داده‌ شده‌است. همانطور که مشاهده می‌شود در محدوده اسیدی بهترین درصد حذف برای شکل اول و دوم جاذب بدست آمد. همانند آنچه که برای رنگ مورد آزمایش در‌این تحقیق رخ ‌داد، با کاهش بیش از حد pH مشاهده می‌شد که رنگ محلول به سمت بی‌رنگ شدن پیش می‌رفت و یا زمانی که pH محیط افزایش پیدا می‌کرد، غلظت یون‌های OH^- در محیط افزایش پیدا کرده و باعث واکنش با رنگ و تغییر رنگ آن به بنفش تیره می‌گردید. لازم به ذکر است pH=0 به دلیل تغییر رنگ و تغییر طول موج بررسی نشد. همان طور که در شکل ۴-۱٫ نشان داده‌شده، برای جاذب اول و دوم، به دلیل یکسان بودن ماده‌ی هردو جاذب هردو، مقدار pH بهینه نیز یکسان بدست آمد که معقول می‌باشد.
بیشترین میزان حذف برای نانوژل در ۵=pH بدست آمد که علت آن را می‌توان به بار مثبت روی جاذب و جذب بیشتر مواد به ذرات جاذب اشاره کرد. برای ادامه کار ۵ PH = بعنوان مبنای محاسبه انتخاب شد.
شکل ۴- ۱٫ اثر تغییر pH بر روی حذف رنگ بریلیانت‌گرین با بهره گرفتن از جاذب ( ۰٫۳گرم جاذب و ۳گرم برای ۱۰۰سی سی و زمان تماس ۲۰ دقیقه برای رنگ اولیه‌ی ppm20
برای رسم نمودار‌این مرحله، pH محلول به ۳، ۵، ۶، ۷، ۹، ۱۱ تغییر داده شد و تأثیر pH محیط بر جذب بررسی گردید که شکل ۴-۱٫ بدست آمد. برای تغییر محیط از حالت خنثی به اسیدی از نیتریک اسید ۰٫۱مولار (HNO₃ (M 1/0)) و برای تبدیل به محیط بازی از NaOH (M 1/0) استفاده شد. سایر پارامتر‌های به کار رفته به قرار زیر بود:
گرم جاذب انتخاب شده: ۰٫۳ گرم،
گرم جاذب انتخاب شده برای نانوژل: ۳ گرم
حجم محیط آبی شامل آلودگی: ۱۰۰سی سی
زمان تماس ۲۰ دقیقه
غلظت برای رنگ: ppm 20
دور همزن: ۳۶۰ دور بر دقیقه

زمان تماس
زمان تماس جاذب با رنگزا در محلولهای رنگی یکی از مهمترین پارامترها در فرایند جذب می‌باشد. مهمترین نکته ای که برای جذب بایستی در نظر داشت اقتصادی بودن و سریع بودن فرایند می‌باشد که‌این پارامترها در طول کار مد نظر قرار گرفتند. مقدار مشخصی از هردو جاذب(جاذب نانوژل گیاه خاکشیر ۳ گرم^[۷۳] و جاذب با مش بین ۳۰تا۳۵‌، مقدار ۰٫۳ گرم) با غلظت معینی از ماده رنگزا در تماس قرار داده‌شد، مخلوط حاصل توسط همزن مغناطیسی به مدت ۶۵ و برای بررسی سنتیک تا ۷۶۰ دقیقه هم زده‌شد و در فواصل زمانی ۱، ۲، ۳، ۵، ۸، ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰، دقیقه مقدار حذف اندازه‌گیری شد. درصد جذب رنگ توسط جاذب در زمان‌های مختلف نشان داد با افزایش زمان تماس تا ۲۰ دقیقه میزان جذب با سرعت بالا افزایش می‌یابد که علت آن جذب در فضاهای خالی در سطح جاذب می‌باشد. پس از زمان بهینه، به دلیل پر شدن حفرات سطح جاذب و اشباع شدن آن‌ها، درصد جذب به شیب افزایشی ثابتی رسیده و پس از طی مسیر آن زمان نیز ثابت می‌ماند. بنابراین زمان ۲۰ دقیقه به عنوان زمان بهینه برای شکل دوم جاذب گیاه خاکشیر انتخاب شد که در شکل ۴-۲٫ نتایج نشان داده شده است. برای شکل اول گیاه خاکشیر نیز‌این عملیات انجام گرفت و نشان داد که با افزایش زمان تماس، تا مقدار ۴ دقیقه، مقدار جذب افزایش یافته و پس از آن ثابت می‌ماند. شکل ۴-۲٫ مقایسه‌ی زمان تماس بهینه برای دو شکل از جاذب را نشان می‌دهد. با توجه به شکل، چنین نتیجه گیری شد که در حالت نانوژل، جذب بسیار سریع اتفاق افتاد و در زمان ۴ دقیقه رنگ محیط آبی سریعاً حذف شد. مدت زمان ۴ دقیقه نشان می‌دهد که هرچند که مقاومت عبور ذرات از حفرات از بین رفته و ۲ مقاومت انتقال جرم هنوز وجود دارند، ولی در کل، زمان انجام عملیات ۵ برابر سریعتر شده است. بنابراین تبدیل شکل جاذب به نانوژل در کاهش زمان حذف بسیار تأثیر گذار بود. به منظور دست یابی به زمان اختلاط تمامی‌متغیرها به جز زمان اختلاط
با توجه به‌اینکه مقادیر پارامترهای آزمایش هنوزمعلوم نبود، پارامترهای دور همزن، زمان تماس بهینه و مقدار جاذب به طور تخمینی به شکل زیر انتخاب شدند:( شرایط اختلاط بصورت زیر میباشد):
غلظت رنگ بریلیانت‌گرین در آب ۲۰ میلی‌گرم بر لیتر ، pH محلول ۵، دمای اختلاط C˚۲۵، دور همزن
۲۰۰دور بر دقیقه و میزان جاذب ۳/۰ گرم انتخاب شده‌است.
شکل ۴- ۲٫ مقایسه بهینه‌سازی زمان تماس
همانطور که در شکل ۴-۲٫ مشاهده می‌شود با افزایش زمان اختلاط، میزان جداسازی نیز افزایش می‌یابد. با شروع فرایند جذب، ابتدا سرعت حذف بالا بوده ‌و سپس از سرعت جذب کاسته می‌شود، این نتایج نشان می‌دهد که فرایند جذب شامل یک مرحله سریع اولیه است که قسمت زیادی از جذب را به خود اختصاص می‌دهد و مراحل بعدی به میزان کمی‌در فرایند جذب سهیم می‌باشند. برای زمان‌های طولانی‌تر تماس‌‌، مشاهده شد که مقداری دفع انجام شده و قابلیت جذب کاهش پیدا کرد.‌این نتیجه با زمان تماس ۸ ساعت بدست آمد(در نمودار لحاظ نشده ). تقریباً پس از یک ساعت یک حالت پایا برای سیستم بوجود آمد و‌این پدیده در شکل ۴-۲٫ مشهود است.

مقدار گرم جاذب(دُز جاذب)
مقادیر وزنی متفاوت ) ۱ الی ۱۸ گرم( از جاذب نانوژل ساقه‌ی گیاه خاکشیر و (۰٫۱ تا ۱ گرم) از جاذب ساقه‌ی گیاه خاکشیر به غلظت‌های ppm20 از محلول‌های ماده رنگزا اضافه‌شد و در زمان بهینه بدست آمده از مرحله قبل) ۴ دقیقه برای جاذب اول و ۲۰ دقیقه برای جاذب دوم) توسط همزن مغناطیسی هم زده‌شد و پس از صاف‌کردن مخلوط غلظت آلاینده‌ی باقی مانده در محلول توسط دستگاه اسپکتروفوتومتر بدست آمد.
با توجه به شکل ۴-۳، گرم بهینه برای جاذب نانوژل گیاه خاکشیر به دلیل شامل بودن ۹۰% ای از آب، ۳ و برای جاذب دوم، ساقه‌ی گیاه خاکشیر،gr 3/0 بدست آمد. (همان طور که از شکل مشخص است، زمانی که مقدار گرم جاذب به ۳گرم رسیده است، نمودار شیب یکنواختی را در پیش گرفته و یکنواخت شده است) نتایج بدست آمده در شکل ۴-۳٫ نشان داده‌شده‌است. همان طور که از نمودار برمی‌آید، مقدار حذف به ازای مقادیر جرمی‌یکسان از هر دوشکل، شکل نانوژل مقدار حذف بالاتری داده است.

نمودار بالا توزیع فراوانی به تفکیک سن را نشان می دهد ، همان طور که مشاهده می شود ۱۴.۰۲ درصد نمونه مورد بررسی بین ۳۰-۲۰ سال ، ۲۸.۹۷ درصد بین ۴۰-۳۱ سال ، ۵۵.۱۴ درصد بین ۵۰-۴۱ سال و ۱.۸۷ درصد آن ها دارای سن بالاتر از ۵۰ می باشند.
۴-۱-۱-۳ توزیع فراوانی به تفکیک سطح تحصیلات
نمودار ۴-۳ توزیع فراوانی به تفکیک سطح تحصیلات
نمودار فوق توزیع فراوانی به تفکیک سطح تحصیلات را نشان می دهد ، همان طور که مشاهده می شود ۵۸.۸۸ درصد پاسخ دهندگان دارای مدرک کارشناسی و ۴۱.۱۲ درصد دارای مدرک کارشناسی ارشد می باشند.
۴-۱-۱-۴ توزیع فراوانی به تفکیک سابقه خدمت
نمودار ۴-۴ توزیع فراوانی به تفکیک وضعیت سابقه خدمت
نمودار بالا توزیع فراوانی به تفکیک سابقه خدمت را نشان می دهد ، همان طور که مشاهده می شود بیشترین درصد متعلق به سابقه خدمت ۱۰-۶ سال ( ۳۲.۷۱ درصد ) و کمترین درصد متعلق به سابقه خدمت کمتر از ۵ سال ( ۰.۹۳ درصد ) است.
۴-۱-۲ اطلاعات مربوط به خصوصیات جامعه آماری
۴-۱-۲-۱ تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها
در این پژوهش با بهره گرفتن از روش های آماری توصیفی داده ها ، پرسش ها به طور جداگانه مورد بررسی قرار خواهند گرفت. همان طور که پیشتر گفته شد پرسشنامه تحقیق بر اساس طیف پنج گزینه ای لیکرت تنظیم شده است و گزینه ها بین اعداد ۱ تا ۵ ارزش گذاری شده اند. برای تایید یا رد فرضیه ها ، میانگین ارزشِ گزینه ها محاسبه شده است ( همان طور که می دانیم میانگین اعداد ۱ تا ۵ عدد ۳ می باشد ) این میانگین ارزش ها جهت سنجش تایید یا عدم تایید فرضیه ها به کار می رود.

میانگین امتیاز پاسخ های داده شده به سوالات هر فرضیه ، از مجموع حاصلضرب فراوانی گزینه های سوالات فرضیه در مقدار ارزش آن و تقسیم عدد حاصله بر مجموع پاسخ های داده شده به سوالات فرضیه به دست می آید ، لذا چنانچه میانگین امتیاز پاسخ های داده شده به سوالات فرضیه از میانگین ارزش گزینه ها بیشتر باشد بدین معنی است که دامنه پاسخ های داده شده به سوالات فرضیه مورد نظر وارد محدوده پاسخ های کاملا موافقم و موافقم شده است ، با توجه به اینکه پاسخ های موافقم و کاملا موافقم در این تحقیق موجب تایید فرضیه می گردد ، پس در این حالت فرضیه مربوطه تایید می شود در غیر اینصورت دامنه پاسخ های داده شده ، وارد محدوده پاسخ های کاملا مخالفم ، مخالفم و نمی دانم شده است و لذا فرضیه رد خواهد شد.
۴-۱-۲-۲ بررسی داده های مربوط به میانگین ، میانه و انحراف معیار پرسش نامه تحقیق
جدول ۴-۱ : نتایج سوالات تکنیک تحلیل زنجیره ارزش

فصل سوم
بحث و نتیجه‌گیری
۳-۱- اصلاح سطح الکترود کربن شیشه‌ای با رنگ‌های فنوکسازین
طراحی سطح تماس الکترود و محلول اهمیت بالایی در ساخت حسگرها و زیست‌حسگرها دارد. در این تحقیق تلاش شد یک روش جدید برای اتصال کوالانسی حدواسط‌های الکتروشیمیایی معرفی شود و از ترکیبات نیل بلو، تولوئیدین بلو و تیونین به عنوان مدل استفاده گردید. این ترکیبات جزو مشتقات اکسازین‌ها هستند که به عنوان حدواسط انتقال الکترون در ساخت حسگرها و زیست‌حسگرها به‌کار رفته‌اند. همه‌ی این ترکیبات دارای یک گروه آمین اتصال یافته به حلقه آروماتیک می‌باشند. ساختار سه ملکول استفاده شده در این تحقیق در شکل (۳-۱) آورده شده است. بسیاری از ترکیبات زیستی حائز اهمیت در تهیه زیست‌حسگرها، دارای گروه عاملی آمین در ساختارشان می‌باشند. روش‌هایی که برای اتصال ترکیبات دارای گروه آمین به سطح الکترود استفاده می‌شوند را می‌توان برای اتصال ترکیبات زیستی

دارای گروه آمین به سطح الکترود نیز استفاده نمود مشروط بر اینکه در ساختار آن‌ها تغییری که منجر به تغییر در رفتار مورد انتظار از آن‌ها شود صورت نگیرد. به این دلیل که اتصال کوالانسی مستقیم این ملکول‌ها با روش تشکیل نمک دی‌آزونیوم از آن‌ها نیاز به معرف‌های شیمیایی دارد که ممکن است به تغییر ساختار زیستی و خواص آن‌ها منجر شود، نمی‌توان از این روش برای اتصال این ترکیبات استفاده نمود. نتایج این تحقیق می‌تواند به عنوان راه‌کاری برای اتصال این ترکیبات زیستی به سطح استفاده شود.
شکل ۳-۱- ساختار سه ترکیب فنوکسازین استفاده شده در این تحقیق
۳-۱-۱- روش اصلاح سطح الکترود کربن شیشه‌ای با رنگ‌های فنوکسازین
یک روش ۴ مرحله‌‌ای برای اصلاح سطح الکترود طراحی شد. مراحل استفاده شده به طور خلاصه به صورت زیر می‌باشد.
اصلاح سطح الکترود کربن شیشه‌ای با گروه نیتروفنیل و تولید الکترود اصلاح شده با نیتروفنیل (GCE/NP)
کاهش الکتروشیمیایی گروه نیتروفنیل به گروه آمینوفنیل و تولید سطح اصلاح شده با آمینوفنیل (GCE/AP)
اتصال گلوتارآلدهید و یا بنزن دی‌آلدهید به سطح اصلاح شده با آمینوفنیل و تولید (GCE/GLU) و یا (GCE/BD)
اتصال رنگ‌های فنوکسازین به سر آلدهیدی موجود بر روی سطح و تولید الکترود اصلاح شده با رنگ‌های فنوکسازین (GCE/NB) یا (GCE/TB) و یا (GCE/TH)
شکل ۳-۲ این مراحل را برای ترکیب نیل بلو با اتصال دهنده گلوتارآلدهید به عنوان نمونه نشان می‌دهد. از آنجا که اصلاح سطح تا مرحله‌ی آلدهید برای کلیه‌ی رنگ‌ها یکسان است، ابتدا این مراحل توضیح داده می‌شود. گروه‌های عاملی قرار داده شده بر روی سطح طی این مراحل از لحاظ الکتروشیمیایی در محیط آبی فعال نیستند و در نتیجه دنبال کردن مراحل اصلاح سطح با ولتامتری مستقیم امکان پذیر نمی‌باشد. زوج فرو/فری سیانید یک ردیاب اکسایش–کاهش باردار است و بنابراین می‌تواند نسبت به تغییر بار سطح حساسیت نشان ‌دهد. از ولتامتری چرخه‌ای این ردیاب برای دنبال کردن تغییرات سطح در هر مرحله‌ اصلاح استفاده شد. تایید بیشتر با ثبت منحنی مقاومت ظاهری از سطح الکترود طی مراحل مختلف اصلاح صورت گرفت.
۳-۱-۲- بررسی اصلاح سطح الکترود کربن شیشه‌ای تا مرحله اتصال دی‌آلدهید
در این بخش هر یک از مراحل اصلاح الکترود شرح داده می‌شود. الکترود پس از اصلاح در هر مرحله در محلول ۰/۱ میلی‌مولار پتاسیم فری سیانید در ۰/۲=pH قرار گرفت و با انجام ولتامتری چرخه‌ای تغییرات سطح دنبال شد. منحنی مقاومت ظاهری (EIS) از سطح الکترود طی مراحل مختلف اصلاح در محلول ۰/۵ میلی‌مولار پتاسیم فرو/فری سیانید در ۰/۲=pH ثبت شد.
۳-۱-۲-۱-۱- اصلاح سطح الکترود کربن شیشه‌ای با گروه نیتروفنیل
در مرحله‌ی اول برای اتصال گروه نیتروفنیل به سطح الکترود کربن شیشه‌ای از محلول ۰/۱ میلی‌مولار ۴- نیتروفنیل دی‌آزونیوم تترافلوروبورات در حلال استونیتریل حاوی ۱/۰ مولار تترابوتیل آمونیوم تترافلوروبورات استفاده شد اصلاح الکترود به روش کاهش الکتروشیمیایی نمک دی‌آزونیوم مزبور انجام شد. به این صورت که ابتدا دو روبش پتانسیل در محدوده ۳/۰ تا ۴۵/۰- ولت نسبت به الکترود مرجع نقره/نقره نیترات انجام شد و سپس با انجام الکترولیز در پتانسیل ۴۲/۰- ولت ترکیب ۴- نیتروفنیل دی‌آزونیوم بر روی سطح قرار گرفت. در

شکل ۳-۲- مراحل اصلاح مرحله‌ به مرحله‌ی سطح الکترود کربن شیشه‌ای به روش کوالانسی با ترکیب نیل بلو
روبش اول رفتار ولتامتری مربوط به کاهش نمک دی‌آزونیوم به صورت یک دماغه برگشت ناپذیر با پتانسیل دماغه برابر ۲۷/۰– ولت نسبت به الکترود مرجع نقره/نقره نیترات مشاهده شد(شکل ۳-۳). این رفتار شناخته شده مربوط به جدا شدن برگشت ناپذیر گروه N₂ از ترکیب نیتروفنیل دی‌آزونیوم و اتصال گروه فنیل رادیکال به سطح می‌باشد. در روبش دوم به دلیل مسدود شدن سطح توسط لایه آلی نیتروفنیل قرار گرفته بر روی سطح، این دماغه به طور کامل حذف می‌شود. این رفتار به خوبی با رفتار مشاهده شده برای اتصال گروه‌های حاوی نمک‌های دی‌آزونیوم به سطح الکترود منطبق است [۹]. سپس به مدت ۶۰۰ ثانیه به الکترود در همین محلول پتانسیل ۴۲/۰ – ولت که ۱۵/۰ ولت نسبت به پتانسیل دماغه کاتدی مشاهده شده در شکل ۳-۳ منفی‌تر است، اعمال گردید. به این ترتیب فرایند تثبیت نیتروفنیل روی سطح کامل شده و در ولتاموگرام ثبت شده با این الکترود در محلول ۰/۱ میلی‌مولار ۴- نیتروبنزن دی‌آزونیوم تترافلوروبورات هیچ دماغه‌ای مشاهده نمی‌شود (شکل ۳-۳). پس از اطمینان از کامل شدن واکنش تثبیت نیتروفنیل روی سطح الکترود، الکترود با حلال استونیتریل شسته شده و برای اطمینان از حذف گروه‌های نیتروفنیل جذب سطحی شده به مدت ۵ دقیقه در حلال استونیتریل در حمام فراصوت قرار داده شد.
شکل ۳-۳- ولتاموگرام چرخه‌ای الکترود کربن شیشه‌ای ثبت شده در غلظت ۰/۱ میلی‌مولار ترکیب ۴- نیتروفنیل دی‌آزونیوم تترا فلوروبورات در حلال استونیتریل حاوی ۱/۰ مولار تترا فلوروبورات در (الف) روبش اول (ب) روبش دوم و (ج) بعد از ۶۰۰ ثانیه الکترولیز در پتانسیل ۴۲/۰- ولت. سرعت روبش استفاده شده برابر ۲۰۰ میلی‌ولت بر ثانیه است
۳-۱-۲-۱-۲- بررسی شواهد موجود برای تثبیت موفقیت آمیز گروه نیترو بر روی سطح الکترود کربن شیشه‌ای
نیتروفنیل در محیط غیر پروتون دهنده با کاهش تک الکترونی به رادیکال آنیون مربوطه تبدیل می‌شود. از این رو برای اثبات موفقیت اصلاح الکترود و مشاهده گروه نیتروفنیل قرار گرفته بر روی سطح، الکترود پس از اصلاح با گروه ۴- نیتروفنیل دی‌آزونیوم به روش مزبور و شسته شدن، در محلول استونیتریل حاوی ۱/۰ مولار الکترولیت حامل تترابوتیل آمونیوم تترافلوروبورات قرار گرفت و چرخه پتانسیل روی آن انجام شد که طی آن یک دماغه از گروه نیتروی متصل به سطح در E_m=(E_pc-E_pa)/2= -1.5 ولت مشاهده شد (شکل ۳-۴). همان‌طور که در این شکل نشان داده شده است، دماغه آندی و کاتدی تقریبا در یک پتانسیل قرار گرفته اند که از ویژگی‌های گروه‌های جذب سطحی شده است. مشاهده این رفتار تایید کننده اتصال گروه نیتروفنیل به سطح الکترود می‌باشد.تایید بیشتر بر انجام موفقیت آمیز تثبیت گروه نیتروفنیل بر روی سطح الکترود با گرفتن ولتامتری چرخه‌ای از سطح الکترود در حضور ردیاب فرو‌سیانید حاصل شد (شکل ۳-۵).
شکل ۳-۴- ولتاموگرام چرخه‌ای الکترود کربن شیشه‌ای بعد از اصلاح با گروه ۴-نیتروفنیل در حلال استونیتریل حاوی ۱/۰ مولار تترابوتیل‌آمونیوم تترا فلوروبورات در سرعت روبش برابر ۱۰۰ میلی‌ولت بر ثانیه
همان‌طور که در شکل (۳-۵) نشان داده شده است ردیاب فروسیانید روی الکترود کربن شیشه‌ای یک رفتار برگشت پذیر نشان می‌دهد ولی با اصلاح الکترود با گروه نیتروفنیل به دلیل خاصیت آب‌گریزی این ترکیب دماغه ولتامتری فرو‌سیانید تقریباً به طور کامل حذف می‌شود که نشان می‌دهد سطح الکترود کاملاً توسط گروه نیتروفنیل مسدود شده است.
شکل ۳-۵- ولتامتری چرخه‌ای محلول ۰/۱ میلی‌مولار فرو‌سیانید در سطح الکترود قبل و بعد از اصلاح با گروه نیتروفنیل. سرعت روبش پتانسیل برابر ۱۰۰ میلی‌ولت بر ثانیه.
۳-۱-۲-۲-۱- تبدیل گروه نیتروفنیل به گروه آمینوفنیل
گروه نیتروفنیل را می‌توان با کاهش شیمیایی و یا الکتروشیمیایی به گروه آمینوفنیل تبدیل کرد. کاهش الکتروشیمیایی را می‌توان با انجام روبش پتانسیل و یا الکترولیز در پتانسیل ثابت در محلول آب-اتانول انجام داد. گروه نیتروفنیل تحت کاهش ۴ الکترونی و یا ۶ الکترونی قرار می‌گیرد که کاهش ۶ الکترونی منجر به تولید آمینوفنیل می‌شود و کاهش ۴ الکترونی تولید هیدروکسی آمینوفنیل می‌کند. همچنین گروه هیدروکسی آمینوفنیل می‌تواند در تعادل با گروه نیتروزوفنیل قرار گیرد. واکنش‌های مربوطه در معاملات (۳-۱) تا (۳-۳) آورده شده است [۶۵].
معادله (۳-۱)
معادله (۳-۲)
معادله (۳-۳)
ولتاموگرام چرخه‌ای حاصله از انجام روبش‌های متوالی پتانسیل الکترود اصلاح شده با نیتروفنیل در محلول آب – اتانول ۹۰/۱۰ در شکل (۳-۶) آورده شده است. همان‌طور که در شکل نشان داده شده است، در چرخه اول یک فرایند کاهش برگشت ناپذیر شیمیایی (دماغه α) به همراه دماغه اکسید شدن نسبتا کوچک و پهن (دماغه β) مشاهده می‌شود. در روبش دوم دماغه کاهشی بزرگ مشاهده شده در روبش اول به طور کامل حذف می‌شود و دماغه‌های کاهشی کوچکی مشاهده می‌شود (دماغه γ) که همراه با دماغه‌های اکسایش هستند. این رفتار با رفتارهای گزارش شده در مقالات منطبق است[۶۵]. فرایند اکسایش- کاهش در سطح الکترود مطابق زیر است.
شکل ۳-۶- ولتاموگرام چرخه‌ای از روبش‌های متوالی پتانسیل الکترود اصلاح شده با نیتروفنیل در محلول آب – اتانول ۹۰/۱۰ در سرعت روبش ۲۰۰ میلی‌ولت بر ثانیه.
دماغه α مربوط به کاهش ۴ الکترونی گروه نیتروفنیل موجود بر روی سطح به گروه هیدروکسیل آمین APOH (معادله ۳-۱) و کاهش ۶ الکترونی گروه نیتروفنیل به گروه آمینوفنیل AP (معادله ۳-۲) می‌باشد. دماغه‌های β و γ از زوج هیدروکسیل آمین / نیتروزوفنیل^[۷۲] (معادله ۳-۳) ناشی می‌شود[۶۵] که به صورت یک دماغه برگشت پذیر اکسایش-کاهش می‌باشد ولی در این‌جا کاهش گروه نیترو به صورت کاملا برگشت پذیر صورت نمی‌گیرد و این امر باعث می‌شود دماغه مربوط به زوج هیدروکسیل آمین / نیتروزوفنیل در برخی مواقع به صورت یک دماغه و در برخی مواقع به صورت دماغه‌های شکافته شده مشاهده شوند.
۳-۱-۲-۲-۲- بررسی شواهد موجود برای تبدیل موفقیت آمیز گروه نیترو به گروه آمین
با انتقال الکترود به محلول سولفوریک اسید ۲۵/۰ مولار و ثبت ولتاموگرام‌های چرخه‌ای، در ولتاموگرام لایه کاهیده شده یک جفت دماغه اکسایش-کاهش مشاهده می‌شود که در محدوده پتانسیل‌های ۳/۰ تا ۶/۰ ولت قرار گرفته است. علاوه بر این، یک دماغه اکسایش برگشت ناپذیر با پتانسیل دماغه حدود ۱/۱ ولت نیز در این ولتاموگرام مشاهده می‌شود که این دماغه در روبش دوم حذف می‌شود (شکل ۳-۷). این دماغه مربوط به اکسایش گروه آمینوفنیل می‌باشد. مشابه این دماغه اکسایشی برای آمینوفنیل اتصال یافته به الکترود طلا در مقالات گزارش شده است [۱۶۷] و تائیدی بر تشکیل آمینوفنیل بر روی سطح می‌باشد.
گروه‌های آمینو موجود بر روی سطح می‌توانند به راحتی در محیط اسیدی پروتونه شوند. پروتونه شدن این گروه‌ها منجر به ایجاد سطح اصلاح شده با بار مثبت می‌گردد. بنابراین یک روش موثر دیگر در اثبات تشکیل گروه‌های آمینوفنیل بر روی سطح دنبال کردن تغییرات شدت دماغه ردیاب باردار فرو‌سیانید با تغییر pH محلول می‌باشد. این امر با انجام روبش پتانسیل در محلول ردیاب با بار منفی فرو‌سیانید در pHهای مختلف و بررسی شدت پاسخ الکترود صورت گرفت. شکل (۳-۸) جریان دماغه مربوط به ردیاب فرو‌سیانید با غلظت ۰/۱ میلی‌مولار را بر روی الکترود اصلاح شده با گروه آمینوفنیل در pH های مختلف نشان می‌دهد. همان‌طور که در این نمودار مشخص است در ۰/۲pH= بیشترین پاسخ الکترود را داریم و بعد از آن با افزایش pH بار مثبت سطح و در نتیجه جاذبه الکترود نسبت به ردیاب فری‌سیانید با بار منفی و در نتیجه جریان مربوط به ردیاب کاهش می‌یابد. این روند تا ۰/۷=pH که رفتار الکترود نسبت به ردیاب شبیه به رفتار الکترود اصلاح شده با نیتروفنیل می‌گردد، ادامه می‌یابد(شکل ۳-۸). شکل ۳-۹ ولتاموگرام چرخه‌ای ردیاب فرو‌سیانید را روی سطح الکترود در pH برابر ۰/۲ نشان می‌دهد. همان‌طور که در این شکل مشخص است شدت دماغه فرو‌سیانید با تبدیل گروه نیترو به گروه آمینو افزایش یافته و به مقدار مشاهده شده بر روی الکترود کربن شیشه‌ای اصلاح نشده(شکل ۳-۵) نزدیک می‌شود.
شکل ۳-۷- ولتاموگرام الکترود اصلاح شده با آمینوفنیل در محلول سولفوریک اسید ۲۵/۰ مولار. سرعت روبش ۱۰۰ میلی‌ولت بر ثانیه
شکل ۳-۸- منحنی جریان دماغه ۰/۱ میلی‌مولار فرو‌سیانید با تغییرات pH بر روی سطح اصلاح شده با گروه آمینوفنیل. سرعت روبش برابر ۱۰۰ میلی‌ولت بر ثانیه
شکل ۳-۹- ولتامتری چرخه‌ای محلول ۰/۱ میلی‌مولار فرو‌سیانید در ۰/۲=pH در سطح الکترود قبل و بعد از کاهش گروه نیتروفنیل به گروه آمینوفنیل. سرعت روبش پتانسیل برابر ۱۰۰ میلی‌ولت بر ثانیه
۳-۱-۲-۲-۳- بهینه سازی شرایط برای تبدیل گروه نیترو به گروه آمین
در این تحقیق هر دو روش کاهش الکتروشیمیایی اشاره شده که شامل انجام روبش پتانسیل و انجام الکترولیز در پتانسیل ثابت بود برای تبدیل گروه نیترو سطحی به گروه آمینو مورد ارزیابی قرار گرفت و سعی شد تا بهترین شرایط برای ایجاد بیشترین گروه آمینو اتصال یافته به سطح به‌دست آید. میزان تولید گروه‌های آمینو سطحی با انجام روبش پتانسیل در محلول ردیاب با بار منفی فرو‌سیانید و در pH اسیدی برابر ۰/۲ بررسی شد. همان‌طور که در شکل ۳-۸ نشان داده شده است جریان مربوط به ردیاب فروسیانید روی سطح الکترود اصلاح شده با گروه آمینوفنیل در pHهای اسیدی‌تر بیشتر است و این جریان در pH برابر ۰/۲، بیشترین مقدار را دارد. بنابراین، برای دنبال کردن پیشرفت واکنش تبدیل گروه نیتروفنیل به آمینو فنیل جریان مربوط به این ردیاب روی سطح الکترود اصلاح شده در ۰/۲=pH اندازه‌گیری شد. از آن‌جایی‌که در کاهش به روش روبش پتانسیل، تعداد روبش‌های پتانسیل صورت گرفته حائز اهمیت است و در روش الکترولیز در پتانسیل ثابت، مدت زمان انجام الکترولیز و پتانسیل استفاده شده در انجام الکترولیز اهمیت دارد، اثر تعداد چرخه‌های روبش پتانسیل و پتانسیل الکترولیز بر بازده فرایند تبدیل گروه‌های نیتروفنیل بررسی گردید. در بررسی اثر پتانسیل الکترولیز، زمان ۳۰۰ ثانیه به عنوان زمان الکترولیز انتخاب شد زیرا آزمایش‌های مقدماتی نشان داد که در زمان ۳۰۰ ثانیه به بعد راندمان فرایند مستقل از زمان می‌گردد.
نتایج حاصل در بررسی اثر تعداد روبش‌های پتانسیل استفاده شده برای کاهش گروه‌های نیتروفنیل به گروه‌های آمین در جدول (۳-۱) آورده شده است. نتایج این بررسی نشان داد که تبدیل گروه نیترو به گروه آمینوفنیل با افزایش تعداد روبش‌ها تا ۶ روبش افزایش می‌یابد و سپس ثابت می‌شود.
برای کاهش الکتروشیمیایی گروه نیتروفنیل به روش الکترولیز، الکترود اصلاح شده با نیتروفنیل به مدت ۳۰۰ ثانیه در پتانسیل‌های مشخص الکترولیز شد. تأثیر پتانسیل الکترولیز بر روی پیشرفت واکنش تبدیل گروه‌های نیتروفنیل به گروه‌های آمین در محدوده پتانسیل ۵/۰– تا ۵/۱- ولت مورد بررسی قرار گرفت. مشاهده شد که مقدار تبدیل با تغییر پتانسیل الکترولیز از ۵/۰- ولت تا ۰/۱- ولت افزایش می‌یابد و در پتانسیل‌های منفی‌تر ثابت می‌شود(جدول ۳-۱).
مقایسه نتایج حاصل از کاهش گروه‌های نیترو به گروه‌های آمینو به ۲ روش اعمال پتانسیل ثابت و روش روبش پتانسیل نشان داد که با وجود این‌که بازده تبدیل زمانی‌که پتانسیل ثابت اعمال می‌شود بیشتر است، اما روش روبش پتانسیل تکرارپذیری بهتری %RSD=4.1 , n=5) ( در مقایسه با روش اعمال پتانسیل ثابت =۱۲٫۱ n=5 ) %RSD ( نشان داد. از آنجا که عامل تکرارپذیری اهمیت بالایی در ساخت و تهیه حسگرها دارد بنابراین انجام ۶ چرخه پتانسیل در محدوده ۷/۰ تا ۵/۱- ولت به عنوان شرایط بهینه برای انجام این تبدیل انتخاب شد.
۳-۱-۲-۳- تثبیت اتصال دهنده دی‌آلدهیدی به سطح اصلاح شده با گروه آمینوفنیل
برای این منظور از دو اتصال دهنده دی‌آلدهیدی گلوتارآلدهید و بنزن دی‌آلدهید استفاده گردید و شرایط اتصال این گونه‌ها به سطح بهینه شد.

از انواع گردشگری که به تازگی مطرح شده و شباهت بسیاری با اکوگردشگری دارد ، ژئوگردشگری است که از ترکیب واژه های ژئو ( زمین ) و گردشگری ( جهانگردی ) پدید آمده است که نیازمند بهره گیری گردشگری از علوم زمین ، به ویژه جغرافیای طبیعی ، زمین شناسی ، ژئوفیزیک و سایر علوم طبیعی است در این میان به لحاظ کارکردی ، مورژئوفولوژی به دلیل بررسی اشکال زمین به لحاظ جنسی ، زمان و شکل –کهلندفرمهانیزنتیجهیعملکردپدیدههایشکلزاییوزمینساختبیرونیاست–ازاهمیتویژهایبرخورداراست . بنابراینژئوگردشگری،علمبررسیوبهرهگیری از شکل های ناشی از فرایندهای بیرونی در جهت توسعه گردشگری است . این فرایند باعث به وجود آوردن شکل های مختلف خشکی ها با چشم اندازهای گوناگون می شود که شرایط زیستی و آب و هوایی سبب دگرگونی محیط های مختلف شده و در هر منطقه با ویژگی اقلیمی متفاوت شرایط گوناگونی را پدید می آورد.

۱۱- گردشگری مناطق خشک
۱۲- گردشگری الکترونیکی (اینترنتی )
۱۳- گردشگری جنوبگان
سفرها و بازدیدهایی از مقاصد در داخل مدار قطب جنوب که اغلب از طریق دریا انجام می شوند .
۱۴- گردشگری مناسب
گونه و مقیاسی از گردشگری که از نظر شرایط اقتصادی ، اجتماعی ، زیست محیطی و سایر جنبه ها برای یک منطقه مناسب دیده می شود .
۱۵- گردشگری آبی 
۱۶- گردشگری شمالگان
سفرها و بازدیدهایی از مقاصد واقع در داخل مدار قطب شمال ، در حال حاضر عمدتا در کانادا و اسکاندیناوی که دسترسی جادهای امکان پذیر است صورت می پذیرد .
۱۷- گردشگری شهری
۱۸-گردشگری بومی
۱۹- گردشگری قومی
۲۰- گردشگری صنعتی ( کارخانه ای )
سفرها و بازدیدهای انجام شده از محل های کار مانند کارخانه های مواد غذایی و نساجی و … و حتی معادن و ایستگاههای تولید نیرو ، برای مشاهده فرایندهای تولید .
۲۱- گردشگری روستایی ( مزرعه ای )
گردشگری در مقاصد حومه ی شهرها . گردشگری روستایی اغلب با گردشگری مزرعه شناخته می شود اما گردشگری روستایی مفهوم گسترده تری را شامل می شود که در برگیرنده مسیرهای ویژه طبیعت گردی ، مکانهای گردش دسته جمعی ، مراکز تفسیر و موزه های کشاورزی و مردم شناسی است .
۲۲- گردشگری ورودی / داخلی  سفر و گردشگری به یک کشور توسط ساکنان سایر کشورها .
۲۳- گردشگری بین المللی
۲۴- گردشگری تشویقی
سفر توسط کارمندان ، فروشندگان و یا نمایندگان و خانواده های انها که هزینه آن توسط شرکت یا موسسه تجاری به عنوان پاداش رسیدن به فروش مورد نظر و یا سایر اهداف و یا کارهای برجسته کارمندان و یا به عنوان محرکی در جهت رسیدن به اهداف اینده ، تقبل شده است .
۲۵- گردشگری انبوه
۲۶-گردشگری ملی / خروجی
گردشگری توسط ساکنین یک کشور به مقصد سایر کشورها .
۲۷- گردشگری فضایی
۲۸-گردشگری جوانان
۲۹- گردشگری پایدار
برگرفته از مفهوم توسعه پایدار ، و به عنوان مدلی از توسعه اقتصادی است تا کیفیت زندگی مردم جامعه میزبان را بهبود بخشد ، تجربه ی نابی برای بازدید کننده به همراه داشته و کیفیت محیط زیست را حفظ نماید و اجرای آن هم بستگی به جوامع میزبان و هم بازدیدکنندگان دارد .
۲-۱۰ گردشگری سلامت
گردشگری سلامت موضوعی است که این روزها از اهمیت بسیاری برخوردار است و در کشورهایی که به توسعه گردشگری می‌اندیشند، این شاخه از گردشگری نیز مانند سایر زمینه‌ها در این صنعت جایگاه ارزنده‌ای دارد.
گردشگری سلامت در واقع شاخه‌ای از گردشگری است که بر تامین سلامت گردشگران از طریق عرضه خدمات درمانی به آن‌ها استوار است. اما این تعریف ساده در شکلی وسیع‌تر می‌تواند شاخه‌هایی دیگر از گردشگری را نیز در درون خود مستقر سازد؛ اشکالی که محتوای آن سلامت گردشگر را در پی دارد و توسعه آن‌ها می‌تواند بر سلامت جامعه نیز تاثیر بگذارد.چنانچه مفهوم سلامت را در ابعاد جسمی، روحی و اجتماعی یادآور شویم، شاید بتوان به واژه گردشگری سلامت مفهومی وسیع‌تر داد و برخی از شاخه‌های گردشگری طبیعت‌مدار و حتی شاخه‌هایی از گردشگری ورزشی را نیز در این مقوله گنجاند؛ اما محدود شدن ظاهری این شاخه از گردشگری به تامین سلامت گردشگران از طریق مراجعه به مراکز خدمات بهداشتی و درمانی خاص فرصتی را فراهم کرده است تا آن‌ها که به قصد دریافت این خدمات از جایی به جای دیگر سفر می‌کنند نیز در زمره گردشگران قرار بگیرند.
به عبارتی، گردشگری سلامت با این تعریف خاص نوعی استفاده از فرصت برای عرضه خدمات گردشگری است و البته برنامه‌ریزی در این خصوص نیز امکان خوبی را برای توسعه گردشگری فراهم می‌کند.گردشگری سلامت تنها عرضه خدمات درمانی نیست بلکه عرضه خدمات درمانی در کنار رعایت اصول زیربنایی گردشگری است. برای این کار باید در برنامه‌ریزی‌های خود مراکز عرضه این خدمات را به عنوان جاذبه‌های اولیه در نظر بگیریم، اما در کنار آن به خلق جاذبه‌های ثانویه نیز بپردازیم.
اصولا جاذبه اولیه جاذبه‌ای است که گردشگر به قصد بازدید از آن سفر می‌کند، اما همان طور که در تعریف جاذبه نیز مستقر است جاذبه زمانی جاذبه است که در کنار خود امکانات رفاهی مناسب را نیز داشته باشد. از طرفی، در گردشگری سلامت از آن‌جا که گردشگر برای درمان سفر کرده است، جاذبه‌های ثانویه باید به‌گونه‌ای باشد که بتواند تمام فشارهای مرتبط با این موضوع را برطرف کند و به گردشگران این امکان را بدهد تا بتوانند در کنار فعالیت‌های درمانی خود، آرامش دوران سلامت را نیز تجربه و حس کنند.
برای این منظور شاید اصولی‌تر آن باشد که گردشگری سلامت و ورود گردشگر به منطقه‌ای خاص در اختیار بخش‌هایی قرار بگیرد که به طور خاص متولی این کار در کشور باشند. وجود دفاتری خدماتی برای این منظور ضمن تسهیل در رفت و آمد گردشگران، امکان برنامه‌ریزی‌های لازم را در تعامل با سازمان‌های مرتبط با امور درمانی فراهم می‌سازد. مراکز پزشکی که به این منظور مورد استفاده خدمات سلامت قرار می‌گیرند نیز باید دفاتری مستقر باشند تا در کنار فعالیت‌های خود امکانات گردشگری را برای گردشگر فراهم کنند و این امر به عنوان بخشی از خدمات جانبی امر درمان به گردشگران عرضه شود.
حتی راهنمایان نیز باید در این خصوص آموزش ببینند تا ضمن تعریف مسیرهای ویژه گردشگری متناسب با نیاز گردشگر سلامت در زمان حضور بیمار در مراکز درمانی نیز با توجه به سلایق و علایق او امکان انجام فعالیت‌های پزشکی مجاز را برای او فراهم کنند. شاید در این بخش و در دوران دریافت خدمات درمانی نیز بتوان از طریق گردشگری مجازی گردشگر را با فضاهای گردشگری آشنا کرد تا پس از دوره بهبود خود انگیزه سفرهای واقعی را داشته باشد.
برای این کار و ارائه فعالیت‌های این‌چنین در حوزه گردشگری سلامت شاید بهتر باشد تعریف درستی از این شاخه از گردشگری ارائه شود و امکانات و توانمندی‌های لازم در کنار آن سنجیده شده مورد برنامه‌ریزی قرار بگیرد. به طور حتم گردشگری که صرفا به قصد درمان سفر می‌کند با گردشگری که خود طالب است تا در حین درمان خدمات گردشگری نیز به او عرضه شود تفاوت‌هایی دارد که این تفاوت‌ها در شکل برنامه‌ریزی برای آن‌ها تعریف می‌شود.
۲-۱۱ تاریخچه گردشگری سلامت در جهان
باورها بر این بود که مهراب خدای شفابخش یونانی‌ها، اسقلپیوس، در آنجا قرار دارد. بیماران با روزه گرفتن و نیایش به دنبال شفاء بیماری‌های خود بودند. در حال حاضر اپیدوریا قدیمی‌ترین خاستگاه گردشگری پزشکی در جهان شناخته می‌شود.
طبق تعریف سازمان جهانی گردشگری، گردشگری پزشکی یعنی سفر به منظور درمان بیماری های جسمی یا انجام نوعی از عمل های جراحی زیر نظر پزشکان در بیمارستان ها یا مراکز درمانی. گردشگری پزشکی از زیرشاخه‌های گردشگری سلامت است. این نوع سفر از اوایل ۱۹۹۰ به دلایل مختلفی همچون جهانی شدن و آزاد سازی تجارت، تغییرهای نرخ ارز در اقتصاد، در نتیجه محبوبیت کشورهای آسیایی از این حیص و بحران های اقتصادی در منطقه کشورهای آسیایی (که سبب شد بیشتر به این صنعت توجه شود) رایج شد.
قیمت یکی از اصلی‌ترین فاکتورهای موفقیت گردشگری پزشکی است. برای نمونه، بیشترین دلایل سفرهای پزشکی آمریکایی ها به دلیل قیمت های ارزان در سایر کشورهاست. عمل اسپینال فیوژن در آمریکا قیمتی حدود ۶۲.۰۰۰ دلار دارد. در حالی که همین عمل جراحی در مالزی برابر است با ۶۰۰۰ دلار.
۲-۱۲ مهمترین مقاصد گردشگری سلامت در جهان
به دلیل ارز آوری و درآمدهای بسیار بالایی که گردشگری پزشکی دارد، بسیاری از دولت ها با قدرت بالایی در حال تقویت این صنعت در کشورشان هستند. کشورهای پیشرو در عرصه گردشگری پزشکی به شرح زیر هستند.
برزیل: یکی از قدیمی ترین کشورها در گردشگری پزشکی می‌باشد که البته بیشتر شهرت خود را مدیون جراحی های زیبایی است؛ اما جراحی های غیر زیبایی در برزیل به تازگی شروع به فعالیت کرده و پیشینه زیادی ندارند. اولین بیمارستان مورد تایید استانداردهای JCI در خارج از آمریکا، بیمارستانی در برزیل بود که موفق به دریافت گواهینامه این کمیسیون شد.
کاستاریکا: در طول سال های گذشته کاستاریکا تلاش بسیاری برای رشد در گردشگری پزشکی انجام داد و از سال ۲۰۰۷ از پیشگامان این صنعت محسوب می‌شود. در حال حاضر کاستاریکا دارای ۳ بیمارستان مورد تایید JCI است که هر ۳ در شهر سن خوزه هستند.
هند: از کشورهای مهم آسیایی در عرصه گردشگری پزشکی که ۲۲ بیمارستان آن موفق به دریافت گواهینامه JCI شده اند. گردشگری پزشکی هند بسیار در جهان شهرت دارد، عمده دلیل جذب شدن توریست ها به هند، ارزان بودن خدمات به نسبت سایر کشورهاست. همچنین هند طرح ویزای M را به اجرا درآورده است، ویزایی که در سفارتخانه های هند در دیگر کشورها به افرادی داده می‌شود که جهت دریافت خدمات پزشکی قصد سفر به هند را دارند.
مکزیک: مقصد بسیار جذاب برای توریست های پزشکی، مخصوصا آمریکایی هاست. آمریکایی های ساکن ایالت های جنوبی هم‌مرز با مکزیک همچون نومکزیکو، اریزونا یا تگزاس تقریباً به شکل روتین وار به مکزیک رفته و خدمات پزشکی ارزان آنجا را تجربه می‌کنند. به عنوان نمونه خدمات دندان پزشکی متخصصین در مکزیک یک چهارم تا یک پنجم همان خدمات در آمریکاست. بحث مکزیک به قدری برای آمریکایی ها جذاب است که مسئولان ایالت تگزاس درخواست صدور اجازه فعالیت برای افراد در حوزه سلامت در دو طرف مرز را دارند در حالی که پزشکان آمریکایی به شدت با این طرح مخالفند و اعتقاد دارند که توان رقابت با قیمت های پایین مکزیک برای آنها وجود ندارد.
پاناما: جاذبه های دیدنی، دو زبانه بودن پزشکان، داشتن مدارک و استاندارد های بین‌المللی، استفاده از واحد پول دلار آمریکا و عدم نیاز توریست ها به تبدیل کردن پول. دلایلی همچون این موارددست به دست هم دادند تا پاناما یکی از پیشروها در صنعت گردشگری پزشکی در عرصه بین‌الملل شود.
سنگاپور: این کشور دارای چندین بیمارستان مورد تایید JCI است. استانداردهای بهداشتی در سنگاپور بسیار بالاست؛ طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی که در سال ۲۰۰۰ منتشر شد، سنگاپور ششمین کشور از نظر داشتن بهترین سیستم بهداشتی - درمانی در جهان، و اولین کشور در آسیا است. عمده بیمارانی که به سنگاپور مراجعه می‌کنند از کشورهای همسایه همچون مالزی، اندونزی و کشورهای جنوب آسیایی هستند.
تایوان: دولت تایوان به شکل رسمی اعلام کرد که قصد دارد کشورش را به مرکز گردشگری پزشکی تبدیل کند و در این راه در سال ۲۰۰۷ وزارت بهداشت تایوان طرحی را به اجرا درآورد تا سطح تمامی خدمات پزشکی در این کشور بالا رود. در ادامه، برنامه ای برای همکاری گسترده دولت تایوان با مراکز آکادمیک جهت معرفی تایوان به عنوان یک برند گردشگری پزشکی در جهان ارائه شده بود. بیمارستان های تایوان موظف به ارائه آمارهای دقیق به دولت هستند. بر اساس این آمارها، فقط بین ماه های ژانویه تا آگوست ۲۰۱۲، بیش از ۶۰.۰۰۰ توریست برای درمان به بیمارستان های تایوان مراجعه کرده اند.
۲-۱۳ نقش اقتصاد گردشگری در جهان و ایران