سوزنی بسیار ریز

گاهی اوقات در مقالات، عبارت رسوب(deposition) با عبارت بارش(precipitation) برابر تفسیر می شود ، اما مفهوم آنها متفاوت است. رسوب واکس تشکیل لایه ای از فاز جامد جدا شده بوده، و رشد نهایی این لایه، بر روی یک سطح در تماس با نفت خام است. رسوب واکس می تواند از فاز رسوب جامد حاضر (واکس) تشکیل گردد آنهم از طریق مکانیسم تنش پراکندگی،نشست گرانشی و حرکت براونیان، و یا از مولکول های واکس حل شده از طریق یک مکانیسم نفوذ مولکولی تشکیل شده است. ترسیب مولکول واکس لزوماً به رسوب منجر نمی شود، بنابراین، ترسیب، هر چند شرط مهم برای رسوب است، لزوماً برای رسوب واکس کافی نمی باشد.

سینگ و همکاران. [۱۰] گزارش دادند که در فرایند رسوب واکس دو مرحله وجود دارد: تشکیل ژل واکس و پس از آن کهنه شدن ژل واکسی رسوب کرده. لایه رسوب واکس نفت حاوی نفت خام، آب، چسب ها، رزین ها، شن و ماسه و آسفالتین ها، با توجه به ماهیت نفت خام مورد نظر که در طول فرایند تبلور و رسوب گیر افتاده، می باشد. نفت به دام افتاده باعث نفوذ مولکول های واکس به لایه ژلی و نفوذ متقابل نفت از لایه ژل، که یک فرایند وابسته به تعداد کربن بحرانی از نفت است، می شود. تعداد کربن بحرانی(حیاتی) برای نفت خام های واکسی مختلف منحصر به فرد است و بستگی به شرایط عملیاتی حاکم دارد .[۱۱] روند نفوذ و نفوذ متقابل منجر به سخت شدن لایه رسوب، افزایش در میزان رسوب، و افزایش در مقدار واکس در لایه ژل شده، که به نام کهنگی(aging) معرفی می شود که بدان مرحله دوم رسوب واکس اطلاق می گردد.
۲-۳- ماهیت واکس
مطالعه تعادلات جامد-مایع یکی از تکنیک های اصلی در طراحی و توسعه فرایند های جداسازی از قبیل: کریستالیزاسیون و تجزیه می باشد. فرایند کریستالیزاسیون در جداسازی مخلوط ها از یکدیگر کاربرد بسیار دارد. دانش تعادلات جامد-مایع همینطور برای طراحی خطوط لوله که در آنها تشکیل کریستال ها که سبب صدمات جبران ناپذیری می شود از اهمیت بسیاری برخوردار است. تشکیل رسوبات نفتی همواره یکی از مشکلات اصلی در زمینه انتقال و توزیع فرآورده های نفتی می باشد[۱۲].
در اثر رسوب واکس در خطوط لوله مشکلات عدیده ای پیش می آید که از آن جمله می توان به: عدم توانایی در پیش بینی دقیق حجم، افزایش میزان جامد در خطوط لوله و تانک ذخیره، افزایش گرانروی مایع و افزایش هزینه های پمپ کردن نام برد. در نتیجه درک موضوع رسوب و نیز محاسبه میزان رسوب در خطوط لوله انتقال نفت به عنوان اولین مرحله در کاهش هزینه های انتقال می باشد.
به منطور بررسی جامع پدیده ی رسوب مواد سنگین هیدروکربوری، شناخت مکانیزم های ریزش رسوب امری اجتناب ناپذیر است و نیاز است این پدیده از دیدگاه ترمو دینامیکی و کلوئیدی مورد بررسی قرار گیرد. به طور طبیعی مواد سنگین هیدرو کربوری در طی سالیان متمادی در یک حالت تعادل حساس قرار دارند که هر گونه تغییر در شرایط ترمودینامیکی باعث بهم خوردن تعدل ترمودینامیکی و کاهش حلالیت برخی از مواد سنگین تشکیل دهند ه ی نفت خامی می شود و در نتیجه این مواد ریزش کرده و هسته های اولیه رسوب تشکیل و به دنبال آن پس از تشکیل هسته ها، کریستالیزاسیون واکس و خوشه ای شدن ترکیبات سنگین صورت می گیرد. بر اساس ماهیت شرایط عملیات بهره برداری، رسوب مواد نفتی در موارد زیر می تواند بوجود آید:

• تغییر در ترکیب مواد نفت (تزریق امتزاج پذیر گاز)

• دو فازی شدن نفت زیر فشار نقطه حباب ( در مخزن و در چاه تولیدی خطوط انتقال و تأسیسات نفتی)

• کاهش فشار به نزدیکی نقطه حباب‌ ( در سازند های نفتی، چاه های تولیدی، خطوط انتقال و تأسیسات)

• کاهش درجه حرارت ( خطوط انتقال نفت خام به خصوص در زیر سطح دریا و تأسیسات تولیدی نفت خام زیر نقطه تشکیل رسوب واکس)

در پدیده ی رسوب واکس، پارامتر درجه حرارت و کاهش آن زیر نقطه کریستالیزاسیون تأثیر بسیاری دارد حتا در برخی موارد به علت پدیده ژله ای شدن باعث انسداد کامل خط لوله می شود.
به ترکیب هایی که واکس را تشکیل می دهند می توان از دو بعد نظاره کرد، ماکروسکوپی و میکروسکوپی.
از بعد ماکروسکوپی واکس ها شامل ترکیبات نرمال پارافین ها می باشند که در کنار یکدیگر ساختار کریستالی برای تشکیل واکس ایجاد کرده ان و به آنها واکس های پارافینی نیز می گویند. اما در بعد میکروسکوپی واکس شامل پارافین، ایزوپارافین ( ترکیبات شاخه دار) و ترکیبات اروماتیکی می باشد که به این مدل میکروسکوپی، واکس های آمورف نیز گفته می شود. باید در نظر داشت که واکس های میکروسکوپی دارای وزن مولکولی، جرم ویژه و شاخص بازتابش نور بیشتری نسبت به واکس های ماکروسکوپی می باشند [۱۳] و واکس های ماکروسکوپی مشکلات بیشتری نسبت به واکس های میکروسکوپی در خطوط انتقال ایجاد می کنند [۱۴و۱۶].
با آنکه در رسوبات نفتی ترکیبات غیر خطی، شاخه ای و حلقوی وجود دارند، اما مهم ترین بخش در رسوبات نفتی به صورت واکس را نرمال پارافین ها تشکیل می دهند [۱۵ و ۱۸].
به طور مثال تغلیظ نفت خام با افزایش میزان نرمال پارافین های سنگین (بیشتر از C₂₄)، سبب افزایش دمای رسوب واکس می شود در حالی که افزایش میزان غلظت ترکیبات شاخه ای و حلقوی تأثیری در دمای رسوب ندارد مگر اینکه غلظت این ترکیبات در مخلوط بسیار بالا رود.[۱۷]
نتایج آزمایشگاهی نشان می دهد که میزان رسوب نرمال پارافین ها در نفت خام به صورت یک تابع نمایی می باشد و در دماهای پایین تر، در بیشتر موارد ساختار ارتورومبیک^[۱] ایجاد می شوند و هر کدام از این فازها دارای گستره وسیعی از پارافین ها با تعداد کربن های متفاوت می باشند.[۱۹]
نمونه های مولکول های تشکیل دهنده واکس در شکل ۲-۲ دیده می شود

شکل۲-۲- نمونه های مولکول های تشکیل دهنده واکس[۱۱۷]
طی تحقیقات بیشاپ^[۲] و همکاران [۲۰] در سال ۱۹۹۵، در ترکیب واکس مولکول های با تعداد کربن بیش از ۵۰ بسیار نادر می باشند.
باید دانست که در تشکیل واکس پارافین های بدون شاخه و یا با تعداد شاخه بسیار کم با غلظت بسیار بالا شرکت می کنند و عموماً پارافین های با تعداد کربن بین ۲۰ تا ۵۰ را اجزای تشکیل دهنده ی واکس جامد در نظر می گیرند.
واکس های نفتی مخلوط های پیچیده ای شامل: نرمال آلکان ها، ایزو الکان ها و سیکلو آلکان ها با تعداد کربن در گستره ی بین ۱۸ تا ۶۵ کربن می باشند.[۲۱] تصویر شاخه های تشکیل دهنده واکس در شکل ۱-۱ دیده می شود که به ترتیب نرمال پارافین، ایزو پارافین و سیکلوپارافین می باشند. میزان درصد هر یک از گروه ها در تشکیل واکس در جدول ۲-۲ مشاهده می شود.
جدول ۲-۲: ترکیب درصد و خواص گروه های تشکیل دهنده واکس [۱۲۱]

گروه واکس و خصوصیاتش

واکس پارافینی

واکس میکرو کریستالی

نرمال پارافین

۸۰-۹۵

۰-۱۵

پارافین شاخه دار

۲-۱۵

۱۵-۳۰

سرمایه انسانی نشان­دهنده، موجودی دانش افراد یک سازمان است. بونتیس سرمایه انسانی را به عنوان قابلیت جمعی یک سازمان برای استخراج بهترین راه حل­ها از دانش افرادش، توصیف می­ کند (بونتیس ،۱۹۹۸،ص ۶۳)^[۱۴۹].

۲-۲-۵-۲ سرمایه ساختاری(SC)^[150]
سرمایه ساختاری، اشاره به ساختارها و فرآیندهای موجود در یک سازمان دارد که کارکنان از آنها استفاده کرده و از این طریق، دانش و مهارت های خود را به کار می گیرند. این سرمایه شامل؛ مکانیزم ها و ساختارهایی است که نقش اصلی آن در حمایت از کارکنان برای رسیدن به عملکرد بهینه فکری و از سویی عملکرد بهینه در کسب و کار می باشد(عالم تبریز،۱۳۸۸). طبق تعریف روس وهمکاران در سال ۱۹۹۸، سرمایه ساختاری، شامل؛ اقلامی است که پس از خروج کارکنان از شرکت باقی می ماند و شامل؛ همه ی ذخایر دانشی است که به کارکنان مربوط نیست، مانند: پایگاه داده ها، چارت های سازمانی، مقررات، استراتژی روزانه وغیره. سازمانی که سرمایه ساختاری منسجم و توانمندی دارد؛ ظرفیت دفاعی بالایی خواهد داشت که به افراد اجازه می دهد برای نیل به هدف سازمانی تلاش کنند، شکست بخورند، یاد بگیرند و دوباره بکوشند(آلریچ،۱۹۹۸). اگر فرهنگ سازمانی در برابر شکست کارکنان ناتوان باشد، موفقیت آن سازمان حداقل خواهد شد. وجود روش های نظامند برای انجام برنامه ها ، مدیریت کارآمد منابع ، راهبردهای مناسب سیستم های نرم و سخت افزاری، از جمله موارد قابل ارائه به عنوان سرمایه ساختاری هستند(رضایی،۱۳۸۹).
یوندت(۲۰۰۰)^[۱۵۱] سرمایه انسانی را به عنوان دانش نهادی شده متعلق به یک سازمان می‌داند که در پایگاه های داده، ذخیره می­ شود. اغلب از آن به عنوان سرمایه ساختاری یاد می­ کنند. با این وجود یوندت ترجیح داده است که اصطلاح سرمایه سازمانی را به کار ببرد؛ چرا که معتقد است سرمایه سازمانی به طور واضح­تری بیان می­ کند که این دانش واقعاً متعلق به سازمان است.^[۱۵۲]
سرمایه ساختاری تابعی از سرمایه انسانی است، چرا که سرمایه انسانی یک عامل تعیین­کننده، شکل سازمانی است. از طرف دیگر، سرمایه ساختاری به مجرد اینکه تحت تأثیر سرمایه انسانی قرار گیرد، به طور آشکار ومستقل از سرمایه انسانی ایجاد می شود. برای مثال، ساختار سازمانی و فرهنگ سازمانی به طور مستقل می­توانند، اثرات بنیادی داشته باشند. بنابراین سرمایه ساختاری و سرمایه انسانی در تعامل با یکدیگر به سازمان­ها کمک می­ کنند که بطور هماهنگ سرمایه مشتریان را شکل و توسعه داده و بکار گیرند (چن ،۲۰۰۴، ص۸۵)^[۱۵۳].
۲-۲-۵-۳ سرمایه رابطه ای(مشتری) یا اجتماعی (RC)^[154]
سرمایه رابطه ای به مشتریان و سرمایه اجتماعی به سهامداران، مربوط می شود.در اصل، نشان دهنده ی ابعادی از سرمایه فکری است که مربوط به ارتباطات سازمانی است و در نهایت، منجر به ثروت سازمانی می شود^[۱۵۵]. این سرمایه عبارت است از؛ ارزش موجود در سیستم های بازاریابی و ارتباطی که از آن طریق شرکت ها، کسب وکارشان را هدایت می کنند. این نوع از سرمایه در مقایسه با سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری در تحقق ارزش های شرکت، اثری مستقیم تر داشته و عاملی بسیار حیاتی محسوب می شود(عالم تبریز،۱۳۸۸). به طور کلی، سرمایه ارتباطی به عنوان پل و واسطه در فرایند سرمایه فکری عمل می کند و عامل تعیین کننده اصلی در تبدیل سرمایه فکری به ارزش بازار و در نتیجه، عملکرد کسب و کار سازمان است. بدون سرمایه ارتباطی، ارزش بازار با عملکرد کسب وکار محقق نمی شود. بنابراین، رشد سرمایه ارتباطی به حمایت از سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری، بستگی دارد.سرمایه ارتباطی؛ زمانی که با سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری، تعامل پیدا می کند به ارزش مالی، تبدیل می شود(قلیچ پور،۱۳۸۹). انتظار می رود که با توسعه ی سرمایه ارتباطی، وفاداری مشتریان از طریق ارتقای کیفیت خدمات و محصولات شرکت، افزایش یابد. بدیهی است، نقش حمایتی این سرمایه در کاهش ریسک تجاری، موجبات کاهش هزینه ی سرمایه و در نهایت، افزایش سودآوری را داشته باشد.
اگر چه اصطلاح سرمایه مشتری در ابتدا توسط هیوبرت مطرح شد، تعاریف جدید، مفهوم آن را به سرمایه ارتباطی توسعه داده اند که شامل دانش موجود در همه روابطی است که سازمان با مشتریان،رقبا، تامین کنندگان، انجمن­های تجاری یا دولت برقرار می­ کند (بونتیس ،۱۹۹۹،صص ۳۹۱-۴۰۲)^[۱۵۶]. به علاوه، روس و همکاران^[۱۵۷] ،۱۹۹۷ اظهار می­ کنند که سرمایه ارتباطی که مربوط به مشتریان است، بازارگرا است. کوهلی و جاورسکی (۱۹۹۰)^[۱۵۸] عقیده دارند، که بازارگرایی عبارت از ایجاد هوشمندی بازار در سطح سازمانی، نسبت به نیازهای موجود و آینده مشتریان است. در نهایت گسترش این هوشمندی باید به طور افقی و عمودی در درون سازمان ایجاد شود (بونتیس ،۱۹۹۹،صص۴۰۲-۳۹۱ ) ^[۱۵۹]. همچنین، چن و همکاران؛ سرمایه مشتری را در قالب، قابلیت بازاریابی، شدت بازار و وفاداری مشتری، طبقه بندی می­ کنند. کار اخیر در زنجیره سود خدمات بر روابط عِلّی بین رضایت کارکنان، رضایت مشتریان، وفاداری مشتریان و عملکرد مالی، تأکید دارد.کاپلان و نورتون ،۱۹۹۹ همچنین نتیجه یک تحقیق نشان داد که تحول سریع، رضایت مشتریان را افزایش می­دهد .
بدون سرمایه ارتباطی، ارزش بازار یا عملکرد کسب و کار سازمان نمی­تواند محقق شود. بنابراین، رشد سرمایه ارتباطی به حمایت از سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری، بستگی دارد(چن ،۲۰۰۴،صص ۱۰۰-۸۵)^[۱۶۰].
۲-۲-۶ سنجش سرمایه فکری
۲-۲-۶-۱ دلایل سنجش سرمایه فکری
بسیاری از پژوهشگران معتقدند که رشد ارزش شرکت­ها بیش از رشد ارزش دفتری شان می‌باشد در حقیقت گزارشگری مالی سنتی نمی­تواند ارزش واقعی شرکت را محاسبه نماید و فقط به اندازه‌گیری ترازنامه مالی کوتاه مدت و دارایی­ های ملموس اکتفا می­ کند.
سازمان­ها بنا بر ایده اندرسون (۲۰۰۴) به چهار دسته از دلایل، ممکن است سرمایه‌های فکری خود را مورد
سنجش قرار دهند که عبارتند از :
بهبود مدیریت داخلی
بهبود گزارشدهی به خارج سازمان
مبادلات این سرمایه
دلایل قانونی بهبود حسابداری
در این میان، شکاف بین ارزش بازار سازمان و ارزش خالص دارایی­ های مشهود که در واقع سهام ناشی از دارایی­ های نامشهود تلقی می­ شود، روز به روز؛ بیشتر توجه سرمایه ­گذاران را جلب می­نماید. زمانی که این شکاف کوچک باشد، بازگشت سرمایه از طریق درآمد سازمان یا دست کم دارایی­ های مشهود آن به شکل منطقی قابل پیش ­بینی خواهد بود. اما دارایی­ هایی به شکل دانش و نشان تجاری بسیار بیشتر در معرض تهدید قرار دارند و تحقق آنها دشوارتر است. ولی به هر حال سرمایه ­گذاران جهت درک بهتر وضعیت سازمان به شاخص هایی نیاز دارند که قابل اطمینان باشند (اندرسون ،۲۰۰۴، صص۲۴۲-۲۳۰)^[۱۶۱] .
اگر چه، روش­های سنتی حسابداری به طور قابل ملاحظه ای به درک ارزش کسب و کار کمک می‌کنند، با این وجود در یک سازمان دانش محور، که در آن دانش بخش بزرگی از ارزش یک محصول و همچنین ثروت یک سازمان را تشکیل می­دهد، روش­های سنتی حسابداری که مبتنی بر دارایی­ های ملموس و نیز اطلاعات مربوط به عملیات گذشته سازمان هستند، برای ارزش گذاری سرمایه فکری، که بزرگترین و ارزشمندترین دارایی برای بسیاری از سازمان­ها است، ناکافی هستند (سولیوان ،۲۰۰۰،صص ۳۴۰-۳۲۸)^[۱۶۲].
دیدگاه اندازه ­گیری سرمایه فکری بر چگونگی ایجاد مکانیزم­ های اندازه‌گیری جدید برای گزارش دهی متغیرهای غیرمالی یا کیفی سرمایه فکری در کنار داده ­های سنتی، کمّی یا مالی تمرکز دارد (جانسون ،ص۱۹۹۲،۶۴)^[۱۶۳]. در مقایسه با حسابداری مالی سنتی، اندازه‌گیری سرمایه فکری موضوعات مهمّی، مثل سرمایه انسانی، رضایت مشتری و نوآوری را در برمی­گیرد. بنابراین، رویکرد سرمایه فکری برای سازمان­هایی که می خواهند از ارزش عملکرد شان به خوبی آگاهی داشته باشند، جامع­تر است. تفاوت­های بین این دو رویکرد معنی­دار هستند، در حالی­ که حسابداری مالی به گذشته گرایش دارد، اندازه ­گیری سرمایه فکری آینده نگر است. اندازه ­گیری سرمایه فکری واقعیت­های نرم (کیفیت­ها) را در برمی­گیرد، در حالی­که حسابداری مالی واقعیت­های سخت(کمّیت ها) را اندازه ­گیری می­ کند. اندازه ­گیری سرمایه فکری بر ایجاد ارزش تمرکز دارد، در حالی­ که حسابداری مالی بازدهی عملیات گذشته و جریان نقدینگی را منعکس می‌سازد. به تدریج مشخص شده است که اندازه ­گیری مالی سنتی در هدایت تصمیم ­گیری استراتژیک ناکافی است. و باید با اندازه ­گیری سرمایه فکری تکمیل یا حتی جایگزین شود. در این صورت، مدیران به خوبی می­توانند از وضعیت موجود (نقاط قوّت و ضعف) مدیریت سرمایه فکری­شان، مطلع شوند.
به طور مشخص، اندازه ­گیری سرمایه فکری در تصدیق توانایی سازمان برای تحقق اهداف استراتژیک، نمایش تحقیق و توسعه، فراهم ساختن اطلاعات پشتیبانی برای بهبود پروژه­ ها و تأیید اهمّیت برنامه ­های تحصیلی و آموزشی مفید است. اندازه ­گیری سرمایه فکری به عنوان یک روش مهم مدیریت بازاریابی و کسب و کار استراتژیک نیز، بیش از اینکه یک ابزار ارتباط با سهامداران یا سرمایه ­گذاران باشد، به عنوان یک ابزار مدیریت درون سازمانی مفیدتر خواهد بود(بونتیس ،۲۰۰۰،صص ۱۰۰-۸۵).
بنابراین، چون شناسایی سرمایه فکری یک مسئله استراتژیک کلیدی است، در نتیجه، وضعیت موجودش بایستی به طور منظم به هیئت مدیره گزارش داده شود. در یک جمله، اندازه ­گیری سرمایه فکری برای مدیریت سرمایه فکری مهم است؛ بدین معنی که مدیریت مؤثر سرمایه فکری به اندازه ­گیری مؤثر آن، بستگی دارد. بر اساس گزارش های ارائه شده، یک تعداد از شرکت­ها شروع به پیگیری، ارزش گذاری و ایجاد ابزارهایی برای حمایت از سرمایه فکری­شان کرده‌اند (هروی و لوسچ،ص ۱۹۹۹،۱۰۴)^[۱۶۴]. با این وجود، شاید هنوز نیمی از مدیران شرکت­ها برای کسب مزیت از این دانش آمادگی ندارند. یک بانک فکری سوئیسی در نتیجه مطالعات خود درباره سرمایه فکری دریافت که به دلیل فقدان اندازه ­گیری سرمایه فکری تنها ۲۰ درصد از دانش موجود یک سازمان در عمل مورد استفاده قرار می­گیرد. اندازه ­گیری سرمایه فکری از اواسط دهه ۱۹۹۰ یک حوزه تحقیقاتی برای محققان و دست اندرکاران سازمان­ها شده است. هر دو گروه تلاش­ های زیادی برای اندازه ­گیری و ارزشیابی سرمایه فکری انجام داده­اند (سولیوان ،۲۰۰۰،صص ۳۴۰-۳۲۸)^[۱۶۵].
از طرف دیگر اکثر شرکت­هایی که سرمایه فکری شان را اندازه ­گیری می­ کنند، بر مبنای نتایج حاصل از اندازه گیری­های خود، گزارش سرمایه فکری را تهیه می­ کنند. برخی از شرکت­های پیشرو، شروع به انتشار این گزارش­ها کرده ­اند، بسیاری از آنها با درصدی از خطا، با ایجاد شاخص های جدید، سرمایه فکری را اندازه ­گیری می­ کنند. این شرکت­ها گزارش­های سرمایه فکری خود را، در پرتو تجربه خود در زمینه مدیریت دانش و نیز اندازه ­گیری سرمایه فکری یا تجربه سایرین، تهیه می­ کنند. شرکت­های اروپایی به طور مشخص در بحث اندازه گیری و گزارش دهی سرمایه فکری، پیشرو هستند.
این روند در شرکت های سوئدی و دانمارکی شروع شد، سپس به جنوب اروپا گسترش یافت. واقعیت مهم دیگر این است که بسیار قبل از اینکه انجمن­های حسابداری درباره این منبع سازمانی مبتنی بر دانش ابراز نگرانی کنند، ابتکار عمل اندازه ­گیری و گزارشگری سرمایه فکری از دنیای مدیریت ظهور پیدا کرد. در این مورد ابتکار عمل یک گروه از شرکت­های پیشرو، آغازگر اقدام مشابه سایر شرکت­ها شد و همچنین باعث بیداری انجمن­های حسابداری و دانشگاه­ها گردید.
اکثر شرکت­ها بر روی این واقعیت که سرمایه فکری به سه جزء : سرمایه انسانی، سرمایه ارتباطی و سرمایه ساختاری تقسیم می­ شود، توافق دارند. با این وجود، هر گزارش سرمایه فکری یک مورد خاص است.
برخی از شرکت­ها، این گزارش را به طور سالانه منتشر می­ کنند. از طرف دیگر، در برخی از شرکت­ها این گزارش به عنوان یک مدرک جداگانه از گزارش سالانه سنتی، منتشر می­ شود، درحالی­که در برخی دیگر از شرکت­ها این گزارش، فصلی از گزارش سالانه را تشکیل می­دهد. گزارش­های سرمایه فکری همچنین از نظر حجم مطلب، متفاوت هستند، از پنج تا بیست و پنج صفحه در تغییر هستند.^[۱۶۶]
نکته مهم دیگر، گرایش سازمان­ها از استفاده از معیارهای سنتی مالی مانند نرخ بازده سرمایه به سمت معیارهای مبتنی بر ارزش مانند ارزش افزوده اقتصادی ^[۱۶۷] و ارزش افزوده بازار^[۱۶۸] است. از سوی دیگر برای مدیریت دانش باید هم زمان از معیارهای مالی و غیرمالی استفاده کرد و سیستم‌های اندازه ­گیری یکپارچه را بکار برد (احمد ،۱۹۹۹،صص ۱۰۲ -۹۷)^[۱۶۹].

منافع و مزایای اندازه‌گیری سرمایه فکری
شناسایی دارایی­ های نامشهود
شناخت الگوهای جریان­های دانشی در درون سازمان
اولویت‌بندی مباحث دانشی حیاتی و سرنوشت ‌ساز
تسریع و شتاب دادن به الگوهای یادگیری درون سازمانی
شناسایی بهترین عملیات^[۱۷۰] و اِشاعه آن در سرتاسر سازمان
تحت نظارت داشتن مستمر ارزش دارایی­ ها و پیدا کردن راه ­هایی برای افزایش ارزش آنها
درک شبکه‌های اجتماعی سازمان و شناسایی عاملان تغییر
افزایش نوآوری
درک بیشتری از این موضوع که چگونه دانش، یک سری روابط متقابل را بوجود می‌آورد.
افزایش فعالیت­های همکاری و فرهنگ تسهیم دانش در نتیجه افزایش آگاهی از منافع و مزایای مدیریت دانش
افزایش خود ادراکی کارکنان از سازمان و افزایش انگیزش آنها
ایجاد و خلق فرهنگ عملکردگرا
افزایش شفافیت
افزایش قیمت سهام
بهبود خط مشی‌گذاری در سطح ملی و کاهش شکاف اطلاعاتی در بازارهای مالی و موفقیت شرکتها در زمینه اجرای استراتژی­ های خود و … (کننان ،۲۰۰۴،صص ۴۱۳-۳۸۹)^[۱۷۱].
چرا با وجود اینکه اندازه‌گیری سرمایه فکری دارای این چنین مزایایی است، تلاش­ های کمی در این زمینه صورت گرفته است ؟
شاید یکی از مهم ترین دلایل این امر، بخاطر عدم اِجماع در مفهوم، طبقه‌‌بندی­ها و اجزای سرمایه فکری و گوناگونی و تعدد روش­های اندازه‌گیری سرمایه فکری است که شرکت­ها را به اندازه‌گیری سطح سرمایه‌های فکری خود، راغب نمی‌کند.

۲-۲-۳- مروری بر سابقه تحقیقات مشابه خارجی
امروزه با توجه به رشد و اهمیت فزاینده سازمانها و فضای رقابتی کسب و کار، ارزیابی عملکرد و رتبه بندی سازمانها و عوامل موثر بر آن بسیار مورد بررسی قرار می گیرد. جوشی و دیگران (۲۰۱۳) در بخش مالی استرالیا به بررسی تاثیر سرمایه فکری^[۴۵] بر روی عملکرد مالی شرکت ها پرداخته اند. در این پژوهش که با روش محاسبه ضریب ارزش افزوده فکری^[۴۶] انجام شده به این نتیجه رسیده اند که شرکت های بیمه در مقایسه با سایر سازمان ها بیشتر بر روی سرمایه های فیزیکی تمرکز دارند و این امر سبب کاهش عملکرد مالی و سود شرکت ها گردیده است و پژوهشی پیرامون این موضوع در شرکت های بیمه ایران نشان دادکه ارزش افزوده سرمایه فکری واجزای آن رابطه مثبت ومعنی دار با عملکرد مالی شرکت دارد (علیپور، ۲۰۱۲).
مدل های گوناگونی جهت ارزیابی عملکرد سازمانها ارائه شده است از قبیل مدل کارت های امتیازی متوازن، تحلیل سلسله مراتبی داده ها، مدل های تعالی و غیره که در این مدل ها از جنبه های مختلف سازمان ها مورد ارزیابی قرار می گیرند.در این راستا پژوهش های مختلفی صورت پذیرفته است.به عنوان مثال کرمی در پژوهشی با به کارگیری کارت های امتیازی متوازن و روش DEA به طراحی مدلی برای ارزیابی عملکرد بانک توسعه تعاون که نمونه ای از موسسات خدمات مالی و اعتباری دولتی است، پرداخته است (کرمی و دیگران،۲۰۱۲).

وو و همکاران به ارزیابی عملکرد مراکز آموزش عالی و دانشگاه ها پرداختند. آنها تحقیق خود را در سه دانشگاه در تایوان انجام دادند و بااستفاده از تکنیک دیمتل به بررسی رابطه علی و معلولی بین شاخص ها پرداختند(وو و دیگران ،۲۰۱۱).
بالزنتیس و همکاران (۲۰۱۲) با بهره گرفتن از فنون FMCDM و بر اساس نسبت های مالی به ارزیابی بخش های اقتصادی لیتوانی در فاصله ی سال های ۲۰۱۰-۲۰۰۷ پرداختند. آنها شش نسبت مالی را پس از مشورت با خبرگان به عنوان معیارهای ارزیابی برگزیدند. نتیجه محاسبات نشان داد که نسبت جاری و نسبت گردش حساب های دریافتنی بالاترین درجه اهمیت را دارند و بعد از آنها حاشیه سود خالص، نسبت گردش سرمایه، نسبت نقدینگی و نرخ بازده دارایی به ترتیب بالاترین اهمیت را دارا می باشند. در این تحقیق برای شناسایی بخش های دارای بهترین عملکرد مالی از فنون FVIKOR، FTOPSIS و^[۴۷] FARAS به طور همزمان بهره گرفته شد (بالزنتیس و همکاران، ۲۰۱۲).
ایگناتیوس^[۴۸] و همکاران (۲۰۱۲)، در تحقیق خود به ارزیابی عملکرد مالی شرکت های اتومبیل سازی ایرانی فعال در بورس اوراق بهادار تهران، با بهره گرفتن از فنون تصمیم گیری چند معیاره اقدام نمودند. آنها برای رتبه بندی هشت شرکت از روش PROMETHEE II بهره گرفتند و با بهره گرفتن از تحلیل هندسی تعاملی (^[۴۹]GAIA)اعتبار یافته ها را مورد بررسی قرار دادند. نتایج حاکی از نقاط قوت و ضعف شرکت های اتومبیل سازی ایران از لحاظ رفتارهای مالی بود (ایگناتیوس و همکاران، ۲۰۱۲).
چنگ و همکاران^[۵۰] (۲۰۱۲)، در مطالعه خود با هدف ارزیابی عملکرد مالی در صنایع نیمه رسانا، از ترکیبی از روش انتگرال فازی و میانگین وزنی ترتیبی (^[۵۱]OWA) در این مطالعه پس از انجام تحلیل عاملی و شناسایی معیارهای مالی مناسب، با بهره گیری از OWA وزن معیارها تعیین شده و با بهره گرفتن از انتگرال فازی و لحاظ کردن روابط درونی میان معیارها، ارزیابی انجام گردید (چنگ و همکاران، ۲۰۱۲).
ارگل و سیف ا… اگولاری^[۵۲] (۲۰۱۲)، در مطالعه ا ی به رتبه بندی شرکت های خرده فروشی فعال در بورس و اوراق بهادار استانبول، همت گماردند. ایشان در این تحقیق از روش ELECTRE III برای انتخاب بهترین شرکت خرده فروشی از میان پنج شرکت مورد بررسی در فاصله زمانی ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ بهره بردند (ارگل و سیف ا… اگولاری، ۲۰۱۲).
بایراکداراگلو و یالکین^[۵۳] (۲۰۱۲)، در مطالعه ای به ارزیابی عملکرد مالی استراتژیک هفده شرکت فعال در بورس و اوراق بهادار استانبول در فاصله زمانی ۱۹۹۸ تا ۲۰۱۱ و با بهره گرفتن از فنون تصمیم گیری چند معیاره در محیط فازی پرداختند.ایشان در این تحقیق برای تعیین وزن معیارهای مالی استراتژیک از نظرات خبرگان و روش FAHP بهره گرفتند و در نهایت با بهره گرفتن از تکنیک VIKOR، شرکت های مورد مطالعه را رتبه بندی نمودند(بایراکدراگلو و یالکین، ۲۰۱۲).
یالکین و همکاران (۲۰۱۲) با هدف ارزیابی عملکرد مالی شرک های تولیدی ترکیه با بهره گرفتن از روش های FAHP ، VIKOR و TOPSIS به بررسی و رتبه بندی شرکت های تولیدی ترکیه که در سازمان بورس و اوراق بها دار استانبول (^[۵۴]ISE) فعالیت داشتند پرداختند و در هفت بخش این کشور رتبه بندی از این شرکت ها در هفت بخش مختلف صنعت ترکیه ارائه دادند. در این تحقیق معیارها بر اساس نظریات گروهی خبره در ISE انتخاب و وزن دهی شد (یالکین و همکاران، ۲۰۱۲). شکل۱-۲ مدل سلسله مراتبی یالکین وهمکاران را برای ارزیابی عملکرد مالی صنایع تولیدی ترکیه نشان می دهد.
شکل ۲-۶ : مدل سلسله مراتبی یالکین وهمکاران برای ارزیابی عملکرد مالی
در جدول ۲-۳ نیز مقایسه ای فشرده از جدیدترین مطالعات مرور شده در مورد موضوع مورد بحث ارائه گشته است.
جدول (۲-۴): سابقه تحقیقات مشابه خارجی

نوع۱: خوداظهاری توسط کلانتری­ها؛
نوع۲: سنجش رضایت ارباب­رجوع توسط معاونت اجتماعی؛
نوع۳: بازرسی محسوس و نامحسوس توسط بازرسی؛
نوع۴: ارزیابی تخصصی توسط رده­ها؛
نوع۵: ممیزی توسط طرح و برنامه و بودجه ناجا؛
برگزاری جشنواره مکنا؛
طراحی و اجرای ممیزی؛
ارائه مشاوره به کلیه کمیته­ های تخصصی و اجرایی (در زمینه استانداردسازی فرآیندها، زیرساخت­ها و انجام ارزیابی­ها)؛
طراحی سامانه جامع اطلاعات مدیریت مکنا شامل:
سامانه داشبورد واحدهای متقاضی؛
سامانه اطلاع­رسانی؛
سامانه نظام پیشنهادها؛
سامانه تسهیل در ارتباطات و تعاملات؛
سامانه داشبورد مدیریتی طرح مکنا؛
مدیریت و راهبردی سامانه جامع مکنا؛
اجرای سیستم آموزش مدیریتی مکنا (فرماندهان، معاونین و مدیران، ممیزان، مربیان، دبیران کمیته­ها و افسران مکنا)؛
تهیه و ارائه گزارش نهایی از نظارت بر انطباق اقدامات انجام­شده در رده­ها با اقدامات مصوب در کمیته­ های اجرایی؛
ارائه پیشنهادها و دستورالعمل­های تکمیلی به شورای راهبری؛
جمع­بندی نتایج حاصل از ارزیابی­ها و اعلام رتبه ­بندی نهایی؛
دبیرخانه شورای اجرایی و راهبری مکنا؛
پیگیری مصوبات شورای اجرایی.
- واحدهای متقاضی استقرار مکنا
واحدهایی که می­توانند متقاضی استقرار مکنا باشند، به­ صورت زیر قابل طبقه ­بندی­اند:
واحدهای دارای مراجعین مردمی شامل کلانتری­ها، پاسگاه­ها، پلیس راهور، سازمان وظیفه عمومی و مراکز آموزشی نظامی و دانشگاه علوم انتظامی امین؛
پلیس و رده­های مأموریتی در سه سطح شهرستانی، استانی و ستاد ناجا؛
رده­های پشتیبانی در سه سطح شهرستانی، استانی و ستاد ناجا؛
فرماندهی انتظامی استان­ها و شهرستان­ها.
۳- مدل کیفیت و تعالی مکنا
مدل مدیریت کیفیت و تعالی مکنا از ۱۱ معیار تشکیل شده است. این معیارها، هسته و قلب این مدل هستند و مبنای ارزیابی یک واحد متقاضی قرار می­گیرند. مفاهیم بنیادین تعالی که مبنای این معیارها هستند، اهدافی را نشان می­ دهند که یک واحد سرآمد باید به آنها دست یابد و لذا از طریق معیارهای متناظر می­توان در بازه­های زمانی مختلف چگونگی دستیابی به اهداف تعیین­شده را رصد و ارزیابی نمود. معیارهای مدل مدیریت کیفیت و تعالی مکنا به دو دسته به­شرح زیر تقسیم می­شوند:
دسته اول؛ توانمندسازها:
هفت معیار اول این مدل توانمندساز هستند؛ اینها عواملی می­باشند که ناجا را برای رسیدن به نتایج عالی، توانمند می­نمایند. این معیارها عبارتند از؛ فرماندهی، خط­مشی و راهبرد، سرمایه انسانی، فرآیندها، الگوهای محیطی، الگوهای رفتاری و منابع سازمان.

دسته دوم؛ نتایج:
چهار معیار دوم این مدل نتایجی هستند که واحدهای سرآمد در حوزه ­های مختلف به آنها دست پیدا می­ کنند و بیان­کننده دستاوردهای حاصل از اجرای مناسب توانمندسازها هستند، این موارد عبارتند از؛ نتایج امور انتظامی، نتایج کارکنان، نتایج مراجعین و نتایج کلیدی عملکرد.
همان­طور که گفته شد معیارهای توانمندساز شامل مواردی می­شوند که یک واحد متقاضی انجام می­دهد تا به نتایج مورد انتظارش دست یابد و معیارهای نتایج شامل آن چیزهایی است که یک واحد به دست می ­آورد و حاکی از اثربخشی توانمندسازها می­باشند. نتایج، ماحصل توانمندسازها بوده و توانمندسازها به کمک بازخوردهای دریافتی از نتایج بهبود می­یابند. شکل (۲۶-۲) ساختار مدل مدیریت کیفیت و تعالی مکنا را نشان می­دهد.
الگوهای خط­مشی و
محیطی راهبرد
سرمایه الگوهای
انسانی رفتاری
فرآیندها
شکل ۲۶-۲: مدل مدیریت کیفیت و تعالی در نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
(دفتر تحقیقات معاونت طرح وبرنامه ناجا ، ۱۳۹۰)
۴- ابعاد و مؤلفه­ های مکنا
اجرای طرح مکنا در رده­های مختلف ناجا، باید منجر به تغییرات عمده در نیروی انتظامی شود که مردم و کارکنان این تغییرات را به شکلی ملموس احساس نموده و در نهایت با ایجاد فضای رقابتی منتج به کسب اعتماد، احساس رضایت و امنیت عمومی، ارتقای سلامت اداری و حقوق شهروندی شود. در این راستا مکنا در چهار بُعد؛ الگوهای محیطی، الگوهای رفتاری، فرآیندها و ایجاد فضای رقابتی، محورهای تغییر و تحول را تعریف می­نماید. هر یک از این ابعاد دارای مؤلفه ­هایی است که در شکل (۲۷-۲) آمده است (دفتر تحقیقات معاونت طرح و برنامه و بودجه ناجا، ۱۳۹۰).
مؤلفه­ ها:
* ارتقاء رفتارها و مهارت اجتماعی
* ارتقاء آگاهی­ های تخصصی و حرفه­ای
* آموزش و تربیت
* حفظ و تقویت سلامت اداری
مؤلفه­ ها:

• - Mean Absolute Percent and root mean square percent error ↑

• - Modified root mean square percent error ↑

• - Modified absolute percent error ↑

• - Average absolute error ↑

• - Feasibillity ↑

• - Consistency Check ↑

• • ۱- برای آشنایی با نحوه تخمین بازه اطمینان به مرجع [۸] مراجعه شود. ↑

• ١- ممکن این مسأله به این دلیل باشد که تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی در اوایل پیدایش آن تنها برای حل و فصل مسایل مدیریتی مورد استفاده قرار گرفته بود و از آن برای مسایل بخش عمومی استفاده نشده بود. ↑

• - Urban Dynamics ↑

• - World Dynamics ↑

• - Growth Limits ↑

• Optimization Models ↑

• در این قسمت از این مقاله استفاده شده است:
  John D. Sterman, All models are wrong: reflections on becoming a systems scientist ↑

• MARKAL Model ↑

• Simulation ↑

• Deportment of Energy (1979), National Energy plan II, DPE/TIC-10203, Washington D.C, Departmemt of Energy ↑

• Cyert and MAARCH ↑

• Project Independence Evaluation System ↑

• E.G. phelps Brown ↑

• Kaldor, N.(1972), the Irrelevance of Equilibrium Economic, The Economic Journal, vol. 82, p.1237 ↑

• Herbert Simon ↑

• Robert Locus ↑

• Locus, R. (1976), Econometric Policy Evaluation: A Critique. In the Philips Curve and Labor Market, K. Brunner and A. Meltzer, eds., Amsterdam: North Holland ↑

• Pindyck, R., and Rubinfeld, D. (1976), Econometric Models and Economic Forecasts. New York, McGraw Hill ↑

• Phelps-Brown, E.H.(1972), The Underdevelopment of Economics, The Economics, The Economic Journal, vol. 82,p.6 ↑

• Thurow, L. (1983), Dangerous Currents. New York: Random House, pp 104-107 See also: Leontief, W.(1971), Theoretical Assumptions and No observed Facts., American Economic Review, vol. 61(1), pp.1-7 ↑

• Forrester ↑

• - E.H. Phelps-Brown, 1972 ↑

• - Nicholas Kaldor, 1972 ↑

• - Maintained Hypotheses ↑

• - Degree of Hardness ↑

• ۱- در این قسمت ممکن است این انتقاد مطرح شود که استفاده آزادانه‌تر از متغیرهای کیفی منجر به اثر پذیری مدل از تعصبات، گرایشات و سلایق کارشناسان می‌شود. در پاسخ به انتقاد فوق لازم به ذکر است که در زمینه مدل کردن مفاهیم کیفی استفاده از نظرات کارشناسان اجتناب‌ناپذیر است، که این امر خود تا حدی منجر به اثر پذیری مدل از نظرات کارشناسان می‌شود ولی تحلیل پویایی‌شناسی سیستم‌ی از رفتار مرجع (رفتار سیستم واقعی) و مقایسه رفتار مدل با آن، به اصلاح مدل و تطبیق آن با واقعیت وی‌پردازد. ↑

• - Robert Lucas ↑

• - Level Equations ↑

• - Nonlinear table function ↑

• - Kalman filtering ↑

• - Pindyck & Rubinfeld 1976 and etc ↑

• ۱- ضعف مدلهای اقتصادسنجی در پیش‌بینی مدل در موارد بسیاری تأیید شده است. مراجع [۱۷و۱۸و۱۹و۲۰] نیز به ضعف پیش‌بینی‌ مدل‌های اقتصادسنجی پرداخته‌اند. ↑

• ۱- Micro-analytical Simulation: در این روش، سیستم در سطح اجزای جزئی مدل مورد بررسی قرار می‌گیرد. ↑

• ۲- Macro-analytical: در این روش برخلاف روش میکروآنالیتیکال، سیستم به صورت کلی و در سطح کلان مورد بررسی قرار می‌گیرد. ↑

• - Input-output analysis ↑

• - Event-oriented simulation ↑

• - Threshold 21 ↑

• Modeling of Energy-Economy Interaction ↑

• Energy Policy in Macroeconomic Large Models ↑

• National Energy Modeling System ↑

• Hermes Greece Reduced Version ↑

• - :Mazeجای پر پیچ و خم، پلکان مارپیچ ↑

• Y. Saboohi, Energy Science: Planning Methodologies and Models, Dept. of Machanical Engineering University of Sharif, 1999. ↑

• Material models ↑

• Mental Models ↑

• James K. Daid N. Ford, Mental Models Concepts for Dynamics Research, Report No.6, January 7, 1998. ↑