validity of a newly-constructed multiple-choice creativity
instrument. Creativity Research Journal, 9 (1), 89-95.
۵ ) instructional materials: A review of research. Journal of
creative behavior, 20, 153-182.
۶) Kaufmann, G. (2003). What to Archiv measure? A new look at the
concept of creativity. Journal of educational research, 47 (3),
۲۳۵-۲۵۱٫
۷) McAdam, R, Keogh, W. (2004). Transitioning towards
creativity and innovation measurement in SMEs. Creativity and
Innovation Management, 13 (2), 126-139.
۸) O’Neil, H., Abedi, J., & Spielberger, C. (1994). The
measurement and teaching of creativity. In H. O’Neil & M.
Drillings (Eds.). Motivation: Theory and research, (pp. 245-
۲۶۳). Hillsdale, NJ: Erlbaum.
۹) Proctor, R. M. G. & Burnett, P. S. (2004). Measuring Cognitive
and Dispositional Characteristics of Creativity in elementary
students. Creativity Research Journal, 16 (4), 421-429.
۱۰) Torrance, E. P., & Goff, K. (1986). A quiet revolution. Journal
of Creative Behavior, 23, 136-145.
of SID.
۱۱)Holt ‘ K (1993) Product. Inovation Management ; The univercity Press ; London.
۱۲) Knight ; K.E. 1967. A Descriptive Model Of The Intra – Firm Inovation Process ; Thw Jornal
Of Business ; 40 pp : 487- 496.
۱۳) Rosenfeld ; Rand Servo ; J. C . 1990 ; Facilitating Inovation In Large Organization ; In M.A . West And J . L. FARR ( EDS) Inovation And Crativity At Work : Psychologycal And Organization Strategies ; John. Willy & Sons ; West Sussn ; pp 251- 266.
۱۴)http://www.Warwick.ac.uk.
۱۵) http://www.tcrecord.org
۱۶) http://www.wikipedia.com
ضمایم
ضمیمه ۱
آزمون مداد کاغذی چند جوابی سنجش خلاقیت تورنس
بنام خدا
دانش آموز عزیز :
با سلام
پرسشنامه حاضر شامل ۶۰ سوال سه جوابی در مورد احساسات ، رفتارها و واکنش مختلف افراد به مسائل در زندگی است که به منظور جمع آوری نظرات شما در این باره و جهت استفاده در یک طرح پژوهشی ارائه می گردد . براساس نتایج تحقیق ، پیشنهادهای لازم جهت هرچه بهتر شدن رفتار والدین و معلمین با شما در محیط خانه و مدرسه داده خواهد شد. امید است با پاسخهای واقعی ، دقیق و صادقانه خود ، ما را در راه نیل به هدف علمی مورد نظر یاری فرمائید . لطفا پاسخهای خود را با علامت (× ) در سمت راست سوالات مشخص نمائید . لطفا هیچ یک از سوالات را بی پاسخ نگذارید.
ضمنا لازم به توضیح است که :

• • تعیین پاسخ تمام سوالات ضروری است در صورت مبهم بودن سوالات از مجری توضیح بخواهید .

• • پاسخ سوالات به درست یا غلط تقسیم نشده اند و کلیه پاسخهای شما درست تلقی می گردد.

• • پرسشنامه به هیچ وجه جنبه امتحان و یا ارزشیابی ندارد بلکه صرفا استفاده علمی خواهد داشت .

• • پاسخها واطلاعات داده شده شما امانت تلقی و در اختیار هیچ کس دیگر قرار نخواهد گرفت .

• • • معمولا اولین احساس شما درست ترین پاسخ به سوال است بنابراین پاسخ واقعی شما مهم است .

  

• • نتایج کلی تحقیق جهت استفاده به نفع شما در اختیار مدرسه گذاشته خواهد شد .

******************************
تذکرمهم : اگر چنانچه این پرسشنامه در منزل و در حضور بزرگترها تکمیل می گردد انتظار می رود آنان اجازه دهند کودکان خود پاسخ مناسب سوالات را انتخاب کنند و درصورت نیاز ، تنها به درک مفهوم و معنی سوالات و گزینه ها کمک نمایند .
*******************************
از اینکه وقت گرانبهای خود را صرف مطالعه و تکمیل پرسشنامه نموده و با ما همکاری می کنید صمیمانه سپاسگزاری می نمایم .

هویت برند چهارچوبی را برای کل برند فراهم می آورد که از طریق آن، می توان حدود موقعیت گذاری را تعیین کرد، ابزار بیان آن را قانونمند ساخت و از وجه تمایز و دوام آن اطمینان حاصل کرد.(کاپفرر، 1385)

2-2-7- منابع تشکیل دهنده هویت برند
بهترین رهیافت شناخت درونی یک نام تجاری از راه علائم تجاری آن صورت می گیرد. ویژگی هایی که آن را در طی زمان به شکلی خاص، منحصر به فرد می کند. این امر موشکافی درباره مواردی مانند نشانه ها، خود محصول یا خدمات، لوگوها، اسم تجاری، نشان کشور مبدأ، مضامین تبلیغاتی و حتی بسته بندی را الزامی می کند. در اینجا دو دیدگاه در خصوص منابع تشکیل دهنده هویت برند آورده شده است.
2-2-7-1- دیدگاه کلر^[144]
از نظر کلر منابع تشکیل دهنده هویت برند شامل نشانه ها، لوگوها و علائم تجاری می باشند.

1. 1. نشانه ها: نشانه ها به مشتریان کمک می کند تا محصولات و خدمات سازمان را به یاد بسپارند. نشانه ها می توانند عنصر اساسی سرقفلی برند شده و به متمایز ساختن ویژگی ها و مشخصات برند کمک کنند. از آنجا که نشانه ها از ماهیت بصری برخوردارند بنابراین حفظ و به خاطر سپردن آنها راحت از نام برند است. نشانه ها می توانند مواردی همچون لوگوها، افراد، اشکال هندسی، تصاویر کارتونی یا شخصیت ها و هر عنصر بصری دیگری را شامل شوند. مثل تندیس پرنده هما در هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، شیر یا سر اسب در ایران خودرو و دایره ای که به سه قسمت تقسیم شده در مرسدس بنز. نشانه ها وسیله ای نیرومند به منظور جلب توجه افراد و بالا بردن شخصیت برندها از طریق علاقمند ساختن مشتریان به آنها
      (شخصیت ها) به شمار می روند.

1. 1. لوگوها: لوگو طرح گرافیکی منحصر به فردی است برای نشان دادن شرکت، محصول، خدمت یا سایر هویت ها به جامعه. لوگو معرف و نماینده سازمان است و مشتریان را با شرکت آشنا می سازد. مشتریان در پرتو به یادسپاری لوگو می توانند از محصول یا خدمت در ذهن خود تصویر بسازند. لوگو تایپ( یک نام ساده یا بزرگ شده)، آیکون یا تصویر( نام یا نشانه ای بصری برای اشاعه یک موقعیت بازار)، شعار( بهترین شیوه انتقال پیام شرکت به مصرف کنندگان) از عناصر لوگو می باشند.

1. 1. علائم تجاری: علامت تجاری یا مارک^[145] نشانه، طرح یا هر شناسه یکتا و بی مانندی است که به مردم در تشخیص برند کمک می کند. یک برند مشهور از مارک تجاری محبوبی برخوردار است که به مصرف کنندگان در خرید محصول مرغوب و با کیفیت کمک می کند. علامت تجاری به طور کلی نشان دهنده منبع تجاری محصول یا خدمت است. بر پایه ارزش ویژه برند از دیدگاه مشتری^[146] باید عناصر برند را به گونه ای انتخاب کرد که میزان آگاهی از برند را در مشتری تقویت کرد و تداعی های ذهنی قدرتمند و منحصر به فرد از برند را تسهیل نمود و احساسات مثبتی را در مشتری برانگیخت. آن دسته از عناصر برند که بتوانند تأثیرات مثبتی را در ذهن مشتری ها برانگیزاند، می توانند بر ارزش ویژه برند بیفزایند و تداعی ها و پاسخ های مناسب تری را در ذهن مصرف کنندگان ایجاد کنند.( کلر، 1389)

2-2-7-2- دیدگاه کاپفرر
کاپفرر، محصولات یا خدمات، قدرت اسم، کاراکترها و نمادها، علائم تجاری و نشانه ها، ریشه های جغرافیایی و تاریخی و تبلیغات را به عنوان منابع تشکیل دهنده هویت برند ذکر می کند. از نظر وی هر نام تجاری اعم از اینکه مدیریت شود یا خیر، برنامه ریزی شود یا خیر، موفق شود یا نشود، از طریق ارتباطات تجمعی خود یک تاریخچه، یک فرهنگ، یک شخصیت و یک بازتابش کسب می کند.
الف) محصولات: محصول اولین منبع هویت نام تجری است. یک نام تجاری از طریق محصولات یا خدماتی که ارائه می دهد برنامه خود را آشکار و خصلت یگانه خود را نمایان می سازد. ویژگی های نام تجاری فقط زمانی حاصل یک معناست که عمیقاً در قلب محصول یا خدمت، جای گیرد.
ب) قدرت اسم: اسم یک نم تجاری غالباً دلالت بر نیات آن دارد. اسم یکی از قدرتمندترین منابع هویت برند است. اگر محصولی با ویژگی برانگیخته شده توسط نام تجاری، همتا نیست بهتر است نام تجاری تغییر یابد. یک اسم( نظیر یک هویت) باید مدیریت شود. برخی اسامی ممکن است دو معنی داشته باشند. هدف یک برنامه ارتباطی آن است که معنای مورد نظر را بنمایاند و دیگر موارد را پس براند.
ج) کاراکترها و نمادها: کاراکترها با صدای بلند درباره هویت نام تجاریشان صحبت می کنند. در واقع آن ها به عنوان چهره های نام تجاری انتخاب شده اند. زمانی که یک کاراکتر برای مدت طولانی با یک نام تجاری تداعی شد، جزء یا ذره ای از آن می شود.
د) علائم تجاری و نشانه ها: درست همان طور که امضای فرد می تواند شخصیت امضاکننده را نشان بدهد، این نمادها نیز این امکان را می دهند که ذات درونی نام تجاری و برداشتی که از خود دارد را مورد بررسی قرار دهد.
ه) ریشه های جغرافیایی و تاریخی: برخی از محصولات با نام تجاری خود، هویت کشور مبدأشان را حمل می کنند. برخی از نام های تجاری نیز تمامی تلاش خود را به خرج داده اند تا هویت ملی خود را بزدایند.
ی) تبلیغات: تبلیغات عامل مهمی است که تاریخچه یک نام تجاری، یک خرده فروش یا هر شرکتی را نشان می دهد. هر نام تجاری حرفی برای گفتن دارد که تنها از طریق ارتباطات قابل گفتن است.
2-2-8- صفات مشخصه برند
صفات برند تجسم ویژگی ها و مشخصه های منسوب به برند است. این ویژگی ها بر سرشت یا طبیعت ذاتی برند دلالت دارند. صفات برند مجموعه خصوصیاتی است که جنبه های مادی و شخصیتی برند را برجسته می سازند. صفات از طریق تصاویر، پنداره ها، کنش ها یا پیش فرض های ذهنی ایجاد و شکوفا می شوند. صفات مشخصه برند به خلق هویت برند کمک خواهد کرد.(ویلر^[147]، 2009)
یک برند نیرومند باید از این صفات برخوردار باشد:

1. 1. تناسب: برند نیرومند باید انتظارات مردم را تأمین و مطابق با خواست آنها عمل نماید. برای ترغیب مردم به خرید محصول باید بر طول موج افکار، نظرات و تمایلات آنها حرکت نمود. در غیر این صورت حتی اگر محصول شما یکتا و بی مانند باشد افراد آن را نخواهند خرید.

1. 1. جایگاه مناسب: برند نیرومند باید از چنان جایگاهی برخوردار باشد که همواره در ذهن تمام مخاطبان هدف خود حضور داشته و آنها آن را به دیگر برندها ترجیح دهند.

1. 1. تحمل پذیری: برند نیرومند کسب و کار را در کارزار رقابت وارد خواهد کرد. برای حضور در کارزار رقابت باید از ظرفیت تحمل پذیری بالایی برخوردار بود. برند مقاوم و تحمل پذیر سازمان را به سمت نوآوری و موفقیت سوق خواهد داد.

1. 1. اعتبار: برند نیرومند باید مطابق با وعده ای که به بازار می دهد عمل نماید. روش مورد استفاده به منظور اشاعه برند در میان مخاطبان یا مشتریان باید به دور از صحنه سازی و کاملاً واقع بینانه باشد. در برندسازی مبالغه جایز نیست، زیرا مشتریان دوست دارند وعده های شما را باور کنند.

1. 1. الهام بخش: برند نیرومند باید در طبقه ای که به خاطرش به شهرت رسیده است، الهام بخش بازار بوده و در آن طبقه نسبت به دیگران برتری داشته باشد. برای مثال برتری نایک در صنعت پوشاک ورزشی به خاطر پیراهن های جرسی پلو^[148] آن است.

1. 1. بی همتایی: برند قوی باید متمایز و بی همتا باشد و شما را از سایر رقبای فعال در بازار مجزا نماید.

1. 1. جذابیت: برند نیرومند باید جذاب و خوشایند مخاطبان خود باشد، باید عاملی که باعث جذب افراد به سوی شما می شود، شامل وعده شما به مشتریان و ارزشی باشد که در اختیار آنها قرار می دهید. (جعفرپیشه،1391)

2-2-9- دیدگاه های تعیین هویت برند
تا کنون نظرات مختلفی در خصوص هویت برند مطرح شده اند که در جدول شماره 2-2 به صورت خلاصه آمده و در ادمه به تعدادی از آن ها به تفصیل پرداخته شده است.
جدول2-2- مفهوم سازی هویت برند(منبع: برمن و دیگران(2009))

(بهار،۱۳۵۸،ج۱ : ۵۵۷)
همچنین چکامه دوبیتی “افکار پریشان” را دربارۀ اسرار خلقت، که همواره موجب پیداش شک و تردید متفکران جهان بوده است، سرود:

چیست هستی؟ افقی بس تاریک

و در آن نقـطــۀ شـکـی مشـهــود

عشـق بســتم بحقــایق یک یک

راست گویم همه وهم است و دروغ

(همان: ۳۷۰)
اوج بیان اینگونه دیدگاه ها، قصیده طولانی «ثوره فی الجحیم» و دیوان «النزغات» زهاوی و قصیده «جهنم» بهار است. زهاوی قصیده « ثوره فی الجحیم» را در سال ۱۹۲۹ یعنی اواخر حیات خود به پیروی از کمدی الهی و رساله الغفران سرود. این قصیده، سفری خیالی به عالم پس از مرگ است که شاعر در آن انحراف عقیدتی مردم را به باد انتقاد میگیرد. در برخی مسائل «شاعر چون مسلمانی مردد در ایمان خود وارد موضوع شده است و در آن لطایف فکری و خیالی جدیدی آورده است.»(الریحانی،۱۹۵۷: ۲۴۲) به همین علت جنجالهای زیادی بوجودآورد و زمانی که از طرف ملک فیصل مورد عتاب قرار گرفت در پاسخ گفت: «از برافروختن آتش انقلاب در زمین ناتوان گشتم، پس آنرا در آسمانها برافروختم»(ناجی،۱۹۶۳: ۶۸) بنابراین، از سوی دیگر، سستی مردم را در مقابل ستمگران به باد انتقاد گرفته و آنها را به شورش علیه مستبدین برمیانگیزد.

دیوان نزغات هم حاوی برخی از دیدگاه های او درباره باورهای دینی است؛ وی دراینباره چنین میگوید: «این دیوان در زمان زندگیام در هیچ مجله یا روزنامهای منتشر نشده است و بعد از مرگم منتشر خواهد شد، چرا که آن اشعار باعث برافروختن دیدگاهای متعصبان میگردد و چنان جنجالی علیه من بوجود میآورد که فقط خدا از عاقبتش آگاه است».(همان: ۶۹) بعد از مرگ زهاوی این اشعار در کتاب “الزهاوی و دیوانه المفقود” به دست هلال ناجی در سال ۱۹۶۳ به چاپ رسید.
بهار در قصیده «جهنم» به علمای قشری مذهب تاخته و تصورات واهی و هول انگیز عوام نسبت به عذاب دوزخ را مسخره کرده است. این قصیده یکی از اولین قصائدی که بهار در سال ۱۲۸۷ه.ش/ ۱۹۰۸م. یعنی هنگامی‌که شاعر فقط بیست و یک سال داشته، سروده است. بهار در این شعر به مخالفت گروهی از قشریان محافظه‌کار که نهضت آزادیخواه مشروطه را باب میل خود نمی‌دیدند و رهبران آن جنبش را تکفیر می‌کردند، اشاره کرده و رو‌در‌رویی مذهب و سیاست دسته‌ه ای مترقی را نشان داده است.
نکته قابل توجه این است که تاثیرپذیری «ثوره فی الجحیم» از این قصیده دور از ذهن نیست، چه بسا دوستی زهاوی و بهار و سفرش به ایران برای شرکت در هزارۀ فردوسی در این موضوع بسیار تاثیر گذاشته است. البته باید توجه داشت که موضوعات و حتی عنوان هر دو قصیده با کمی تفاوت شبیه هم هستند.
اصلیترین مسائلی که دربارۀ باورها و عقاید نادرست مردم، در اشعار بهار و زهاوی با زبان طنز مورد نقد قرار گرفته است را میتوان در چند موضوع زیر خلاصه کرد:
جبر و اختیار: در دوران زهاوی و بهار هر اتفاقی چه نیک و چه بد را قضا و خواست الهی میدانستند؛ این تفکر زمانی آسیبرسان است که با تفکر “جبر” اشتباه شود و باعث کاهلی و سستی در برابر تمامی سختیها و ستمهای دیگران شود. در واقع علت اصلی حوادث در این دوران برای مردم چیزی جز جبر نبود، که از آن با عناوینی چون “قضا و قدر، چرخش دوران و فلک” در اصطلاح فارسی و “النوامیس، الدهر و اراده السماء"در اصطلاح عربی یاد میکردند. چه بسا ضعف اراده و تسلیم سریع در برابر مستبدین و ظالمان و عقبماندگی و نادانی از همین تفکر نشأت میگیرد. زهاوی درباره این موضوع چنین میسراید:
إنَّ إعتقادَ المسلمینَ مِنَ التَعاسَهِ بِالقَدَر وَ القُولُ بِالآجالِ فهی إذا أتت بَطلَ الحَذرِ
(همان: ۳۲۵)
(اعتقاد مسلمین به قضا و قدر و اینکه اگر زمان مرگ فرارسد دیگر هیچ هشداری در آن تاثیری ندارد، از کاهلی و سستی آنها سرچشمه میگیرد.)
همچنین وی در ابیات زیر دربارۀ تفکرا مردم به قضا و قدر الهی چنین میگوید:

ما ذَکرتُ (…) ذا إلا تذَکرتُ جَحیما

لَیس (…) الناسِ للناسِ کَما قالُوا رَحیما

جَعَل الناسُ سِوی بَعض شَقیاً أو سَقیماً

خَلَـقَ الطاعُونَ و الهیضَهَ و السِّلَ الألیما

(همان: ۳۲۵)
(من هر آن که خدا را به یاد میآورم جهنم بر ذهنم خطور میکند. پروردگار مردم آنگونه که میگویند مهربان نیست. مردم را یا بدبخت و یا ناتوان و مریض قرار داده است و بیماریهای طاعون و وبا و سل دردناک را آفریده است.)
شاعر در این ابیات بشیوۀ مبالغه با بیان انحرافات فکری و کجفهمیها، آنها را به چالش کشیده و میگوید: مردم با ترسیم همیشگی عذاب الهی و بیتوجهی به رحمانیت الهی، خدایی رادر ذهن دیگران بوجود آوردهاند که وقتی به یاد میآوریم، سریع جهنم و عذاب الهی، به ذهن ما خطور میکند. از سویی دیگر قضا و قدر الهی را بر اساس ذهنیات مردم عادی، مجسم کرده و دربارۀ آنها میگوید: خدایی که مردم به وجودآوردهاند، خدایی است که برای بندگان خود در دنیا و آخرت جز شر و بدی نخواسته است و عامل اصلی تمامی بدیها خداست. با خواسته و قضای الهی است که انسان گناه انجام میدهد و بعبارت دیگر انسان هیچ اختیاری ندارد و در همه حال مجبور است و در مقابل این گناهان اجباری دچار عذاب الهی میشود. بهار در داستان تمثیلی «دختر گدا» که ذکر گردید، علاوه بر ترسیم فقر و مسکنت، با بهره گرفتن از مبالغه، همانند زهاوی انحرافات فکری مردم را دربارۀ قضا و قدر الهی به چالش کشیده و آن را نقد میکند. وی در بیت آخر این قصیده چنین میگوید:

_{خلاصه ای از یافته های پژوهش های قبلی}

برنامههای درسی هسته اصلی تمامی برنامهها و محور همه فعالیتهای تعلیم و تربیت را تشکیل میدهد. با توجه به نظریهها و تحقیقات، برنامه درسی دانشگاهی اقتضا میکند که تصمیمهای مربوط به مراحل و فرایند برنامه ریزی درسی از جمله طراحی، تدوین، اجرا و ارزشیابی و بازنگری برنامهدرسی از درون دانشگاه و جامعه پیرامون آن اتخاذ شود. یکی از مهمترین مباحث مربوط به آموزش عالی بازنگری در کیفیت آموزش عالی و نهاد دانشگاه و تبیین رابطه میان آموزش عالی با نیازهای جامعه است. در آموزش عالی هم باید برنامههای درسی رشته های مختلف مورد ارزشیابی قرار گیرند و سپس تصمیمگیری شود. این رهیافت جهانی نمایانگر آن است که توجه به کیفیت نقش کلیدی و راهبردی در توسعه آموزش عالی خواهد داشت(کیامنش، ۱۳۸۴).
در این تحقیق از مدلی که توسط فرانسیس کلاین در برنامهدرسی ارائه شده استفاده شده است. این مدل عناصر برنامهدرسی را در ۹ عنصر ( شامل: هدف، محتوا، راهبردهای یادگیری، گروهبندی، فعالیتهای یادگیری، مواد آموزشی، مکان، زمان و ارزشیابی است) مورد توجه قرار داده است، که یک نگرشی جامع نسبت به برنامهدرسی است. از آنجایی که وجود این نه عنصر در هر برنامهدرسی ضروری است و تفکر درباره آنها، شکلدهنده هر برنامهدرسی میباشد، مورد توجه و بررسی قرار گرفته است.
در این ارزیابی نگرش فراگیران (برنامهدرسی از دیدگاه تجربی) مورد توجه قرار گرفته است. نگرش آنها نسبت به برنامهدرسی بسیار حساس و تعیینکننده میباشد. زیرا اگر تلقی فراگیران از برنامهدرسی به گونهای باشد که آنرا معنیدار و مرتبط با نیازها و علایق خود نشمارد، هرگز آنچه راکه از آنها انتظار میرود فرا نخواهند گرفت. همچنین باید گفت که کلیه تلاشهایی که در برنامه ریزی درسی انجام میگیرد، به برنامهدرسی تجربی منتهی میشود(مهرمحمدی به نقل از یزدانی، ۱۳۸۸).
به طور خلاصه در این پژوهش عناصر برنامهدرسی تحت عناوین اهداف محتوا، راهبردهای یادگیری، گروهبندی، فعالیتهای یادگیری، مواد آموزشی، مکان، زمان و ارزشیابی مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. این عناصر ابعاد یک برنامهدرسی را نشان میدهد که برنامهریزان درسی در طراحی برنامههای درسی با آن سرو کار دارند.

بنابراین در این تحقیق پژوهشگر قصد دارد طی نظرخواهی از عقاید و نظرات اساتید و دانشجویان درباره برنامهدرسی موجود و نیز شناسایی تغییرات و اصلاحات لازم از دید آنها، برنامهدرسی حاضر را متناسب با نیازهای شناسایی شده و برمبنای علمی مطابقت دهد.

فصل سوم
روش شناسی تحقیق

روش انجام پژوهش
در پژوهش حاضر به ارزیابی کیفیت برنامه درسی رشته مدیریت وبرنامه ریزی آموزشی در مقطع کارشناسی از دیدگاه دانشجویان واعضای هیات علمی در سال تحصیلی۹۰-۸۹پرداخته شد وسعی شد برنامه درسی رشته مذکور براساس الگوی کلاین از دید دانشجویان واعضای هیات علمی این رشته مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد وراهکارهایی برای بهبود آن مطرح گردد،بنابر این روش پژوهش، توصیفی-پیمایشی می‌باشد که در خلال آن از مطالعه کتابخانه ای و (مطالعه اسناد و مدارک مرتبط به همراه زمینه یابی پرسشنامه ای) به طور تلفیقی استفاده شده است. البته پژوهش نظر خواهی صرف نبوده بلکه با عنایت به نتایجی که حاصل شده است مجموعه ای از تدابیر و راهکارهای عملی برای بهبود کیفیت برنامه درسی این گرایش ارائه خواهد شد.
جامعه ونمونه آماری
جامعه آماری پژوهش حاضر شامل:
- اعضای هیات علمی رشته مدیریت وبرنامه ریزی آموزشی در دانشگاه های دولتی شهر تهران درسال تحصیلی۹۰-۸۹ می باشد. تعدادکل افراد۴۳ نفر ازدانشگاه های ؛ الزهرا، تهران، تربیت معلم، شاهد، شهید بهشتی، علامه طباطبایی می باشند،که جمعا۳۰نفر از اعضای هیا ت علمی به پرسشنامه مذکور پاسخ دادند.

- همچنین دانشجویان سال آخر مقطع کارشناسی رشته مدیریت وبرنامه ریزی آموزشی در دانشگاه های دولتی شهر تهران در سال تحصیلی۹۰-۸۹ می باشند. تعدادکل افراد۱۸۴ نفر ازدانشگاه های ؛ الزهرا، تهران، تربیت معلم، شاهد، شهید بهشتی، علامه طباطبایی می باشند، که مجموعا۱۳۰نفر به پرسشنامه پاسخ دادند. دلیل انتخاب دانشجویان سال چهارم در پژوهش حاضر از نظر محقق این بود که دانشجویان سال چهارم به دلیل گذراندن تعداد واحد های درسی بیشتر وکسب آگاهی وشناخت بهتر نسبت به رشته مورد نظر می باشد.

در تعیین اثر زمان بر لیچینگ این کانسنگ، مشخص شده است که لیچینگ منگنز، مس و روی در ۳۰ دقیقه­ی اول کامل شده است. بر همین اساس، زمان بهینه برای این آزمایش­ها، ۱ ساعت در نظر گرفته شده است. در دمای ۹۵ درجه­ سانتی ­گراد بازیابی منگنز به ۸۴ درصد رسیده است. هم­چنین افزایش درصد جامد پالپ باعث کاهش کارایی لیچینگ شده است[۲۹].

۲-۷-۸ لیچینگ با نیتروژن دی­اکسید و محلول نیتریک اسید
فرایند نیتروژن-نیتریک برای بازیابی منگنز از سنگ معدن توسعه داده شده است. این فرایند شامل لیچینگ کانه با NO₂، تجزیه و درنتیجه تشکیل Mn(NO₃)₂ در محلول است. نیتراسیون سنگ معدن منگنز Cuyuna Merrit (با ابعاد زیر ۶۵ مش)، در ۵ ساعت بازیابی منگنز را به ۹۵درصد در محلول آهن و فسفات می­رساند. با کنترل کردن جریان NO₂ و حذف فشار هوا، تشکیلHNO₃ حتی با مقدار کم ۳/۰ گرم از منگنز می ­تواند ادامه داشته باشد. با توجه به فلوشیت شکل ۲-۱۹، تبخیر محلول باردار، می ­تواند موجب رسوب آهن و فسفر شود. ثابت شده، حرات دادن تجزیه­ی الکترولیتی محلول حاصل از فیلتر، توسط جریان متناوب، بهترین روش برای تجزیه­ی نمک و به دست آوردن MnO₂ با خلوص بالا است. همچنین از HNO₃ برای بازیابی فلزات با ارزش در ضایعات هیدرومتالورژی استفاده شده است[۱۴].
شکل۲-۱۹- بلوک دیاگرام برای تولید هیدرومتالورژیکی از محصولات منگنز فعال و غیر فعال[۲۹]
لیچینگ کانسنگ کم عیار منگنز در منطقه­Um-Bogma در مصر، با بهره گرفتن از اسید نیتریک و در حضور ملاس^[۱۵] به عنوان کاهنده بررسی شده است. در این روش مقدار آهن حل شده در محلول کم بوده است. پارامترهای مورد بررسی در این آزمایش­ها، مقدار اسید نیتریک، مقدار ملاس، دمای لیچینگ، مدت زمان لیچینگ و درصد جامد پالپ هستند. با توجه به شکل ۲-۲۰، با افزایش غلظت اسید نیتریک از ۴/۰ مولار به ۳/۳ مولار، بازیابی منگنز از ۲/۲۹ درصد به ۹/۹۹ درصد رسیده ­است. به منظور ارزیابی اثر غلظت ملاس بر بازیابی منگنز، طی آزمایش­هایی که نتایج آن مطابق نمودار شکل ۲-۲۱ است؛ مشخص شد که با افزایش غلظت کاهنده بازیابی منگنز افزایش می­یابد. هم­چنین اثر تغییرات دما بر بازیابی منگنز مشخص شد. مطابق شکل ۲-۲۱، بازیابی منگنز با افزایش دما افزایش یافته است[۳۰].
شکل۲- ۲۰- تاثیر غلظت اسیدنیتریک بر بازیابی عناصر موجود در کانسنگ[۳۰] شکل۲- ۲۱- تاثیر غلظت ملاس بر بازیابی عناصر موجود در کانسنگ[۳۰]
شکل۲- ۲۱- تاثیر دما بر بازیابی عناصر موجود در کانسنگ[۳۰]
هم­چنین طی این آزمایش­ها، زمان و دمای بهینه برای رسیدن به بازیابی بالای منگنز، به ترتیب ۲ ساعت و ۹۵ درجه­ سانتی ­گراد به دست آمده است[۳۰].
۲-۸ استحصال منگنز از محلول­های لیچینگ
روش­های مختلف برای جداسازی منگنز و بازیابی آن از محلول­های لیچ بررسی شده است. روش­های اصلی برای بازیابی منگنز عبارتند از: استخراج حلالی، رسوب سولفیدی، تبادل یونی، رسوب هیدروکسیدی و رسوب اکسایشی(اکسیداتیو)[۳۱].
در میان این روش­ها، رسوب اکسایشی توسط اکسنده­های ارزان مانند مخلوط سولفور دی­اکسید و اکسیژن بهترین انتخاب برای بازیابی منگنز است، هم­چنین در روش استخراج حلالی با استخراج کننده­ های ارزان روش بعدی برای بازیابی، استخراج و خالص سازی محلول­های لیچ منگنز از دیگر فلزات است[۳۱].
۲-۸-۱ بازیابی منگنز به روش استخراج حلالی
جدایی منگنز از دیگر فلزات واسطه در فرآیندهای هیدرومتالورژی با بهره گرفتن از دی-(دو اتیل هگزیل) فسفریک اسید (ترکیب فعال در D2EHPA)، بی(۲،۴،۴ تری متیل پنتیل) فسفریک اسید(ترکیب فعال در CYANEX272)، کربوکسیلیک اسید (Versatic 10) توسط انجام شده است. از D2EHPA برای جدایی منگنز از کبالت در آزمایش­های متعدد استفاده شده است که هم از لحاظ اقصادی مناسب و هم­چنین بهترین انتخاب برای زمانی است که در محلول خوراک مقدار زیادی کلسیم نباشد. D2EHPA نسبت به CYANEX272 و Versatic 10 واکنشگر اسیدی­تری است، که اجازه جداسازی در pH پایین­تر را در نتیجه، با اجتناب از خنثی سازی محلول لیچ را می­دهد. دما نیز بر انتخاب منگنز در مقابل فلزات خاکی (منیزیم و کلسیم) با استفاد از D2EHPA، اثر قابل توجهی دارد[۳۲].
استخراج حلالی جایگزین امیدوار کننده ­ای نسبت به روش­های رسوبی برای بازیابی منگنز از محلول است. D2EHPA به عنوان ارزان­ترین معرف برای استخراج انتخابی از منگنز بر دیگر ناخالصی­ها از جمله نیکل، کبالت و منیزیم شناسایی شده است. عامل اصلی هزینه برای تنظیم pH، آمونیاک است. که به نظر می­رسد بر اساس قیمت­های فعلی در صنعت، تولید منگنز و معرف آمونیاک قابل قبول است[۳۲].
۲-۸-۲ بازیابی منگنز به روش رسوب شیمیایی
هدف از آزمایش­های ترسیب، مطالعه­ بازیابی منگنز از باطله­هایی است که شامل چندین فلز هستند. هم­چنین انتخابی بودن آهن، از نظر تولید MnSO4 با خلوص بالا اهمیت ویژه­ای دارد. پنج راسب شیمیایی مختلف مورد استفاده قرار می­گیرند. رسوب کربناته با بهره گرفتن از NaHCO₃، Na₂CO₃ و CaCO₃ انجام می­ شود. رسوب هیدروکسیدی با بهره گرفتن ازCa(OH)₂ و رسوب اکسایشی توسط مخلوطی از گاز O₂/SO₂ انجام شده است[۳۲].
رسوب سولفیدی برای بازیابی منگنز از پسآب­های صنعتی به دلیل برخی از ویژگی­های نامطلوب این روش، در نظر گرفته نمی­ شود. اول، این روش نیاز به کنترل آلودگی و مدیریت دارد، دوم این که، به مراحل جداسازی از سایر ناخالصی ها نیاز دارد و در آخر که مهم­ترین نیز است، این که منگنز سولفید یک محصول مناسب برای صنعت منگنز نیست[۳۱].
در روش رسوب هیدروکسیدی منگنز به صورت، Mn(OH)₂ رسوب می کند، که به آرامی به ترکیب اکسیدهای هیدراته منگنز در حضور هوا، و یا در دمای ۳۰۰-۴۰۰ درجه سانتی ­گراد با هوادهی کلسینه شود که منجر به تشکیل MnO₂ می­ شود. به هر حال، رسوب نیاز به محلول با pH بالای ۹ دارد. در فرآیندهای هیدرومتالورژی، روش رسوب هیدروکسیدی به تنهایی ابزار مناسبی برای بازیابی و جداسازی منگنز نیست. رسوب کربناته­ی منگنز در pH ۵/۸ و با توجه به انتخابی بودن برای منگنز از نظر ترمودینامیکی مطلوب­تر است. این روش برای جداسازی منگنز در محلول­هایی است که شامل مقادیر ناخالصی منیزیم بیشتری نسبت به کلسیم است. به علاوه، منگنز کربنات، بعد از خشک شدن، می ­تواند مستقیما در صنعت منگنز فروخته شود و یا برای فرآیندهای EMD، CMD و EM استفاده شود[۳۱].
رسوب اکسایشی با هوا از نظر سینتیکی به آرامی در pH پایین(کمتر از ۸) انجام میشود؛ برای افزایش سینتیک به pH بالاتر به بهای ته­نشست منیزیم و یا با بهره گرفتن از اکسیژن خالص نیاز دارد[۳۳]. در روش رسوب اکسایشی، منگنز به شکل MnO₂/Mn₂O₃ به صورت غیر محلول بسیار انتخابی بوده، به ویژه هنگامی که محلول عاری از آهن است. مخلوطی از گاز O₂/SO₂ ارزان­ترین اکسیدکننده در این روش است که مناسب­ترین اکسیدکننده برای بازیابی منگنز از محلول­های زائد است[۳۱].
۲-۸-۳ بازیابی منگنز به روش تبادل یونی
تبادل یونی روشی مفید برای خالص سازی محلول­های منگنز و جداسازی فلزات دیگر مانند مس، آهن، کبالت، نیکل و سرب است. در مقایسه با روش رسوب سولفیدی این روش محیط زیست دوست­تر و از نظر مدیریت راحت­تر است[۳۱].
۲-۸-۴ مطالعه انجام شده برای بازیابی منگنز
براساس نتایج به­دست آمده از آزمایش­های متعدد، فلوشیت جدا کردن منگنز از محلول لیچ برای نمونه کانسنگ پیرولوزیت که با بهره گرفتن از اسیدسولفوریک به عنوان اسید و هیدروژن پراکسید به عنوان کاهنده تحت لیچینگ کاهشی قرار گرفته، مطابق شکل ۲-۲۳ است. محلول لیچ بعد از آزمایش­های لیچینگ کاهشی، شامل ۵/۲۸ گرم منگنز، ۱/۱۰ گرم آهن، ۲/۴ گرم منیزیم و ۴ گرم سیلیکا همراه با ۴/۲ گرم از دیگر ناخالصی­ها می­باشد. آزمایش­های مختلفی برای به­دست آوردن شرایط مناسب جهت جداسازی منگنز از محلول لیچ با بهره گرفتن از ۴ مولار آمونیوم هیدروکسید در دمای اتاق انجام شد. pH اصلی محلول لیچ ۸/۱ بوده که با بالا رفتن pH تا ۸، آهن به صورت هیدروکسید رسوب می­ کند. در pH ۵/۲، مقدار حذف آهن و منگنز به ترتیب ۴/۶% و صفر بوده است. با افزایش pH از ۵/۲ تا ۸، درصد رسوب آهن و منگنز به ترتیب به ۲/۹۸% و ۷/۰% رسیده است. به همین ترتیب در pH برابر ۹ رسوب آهن به ۱/۹۹% رسیده در صورتی که رسوب منگنز از محلول لیچ ۶/۴% است[۲۷].
شکل۲-۲۳– فلوشیت بازیابی منگنز و حذف آهن از محلول لیچ [۲۷]
در نهایت بعد از عمل فیلتراسیون و خشک شدن محلول، پودر به دست آمده آنالیز شده که حاوی بیش از ۴/۹۹% (۲۶/۱۵۰ گرم) MnSO₄.H₂O و کمتر از ۱/۰% آهن (FeSO₄) است[۲۷].
۲-۸-۴-۱ ترسیب منگنز و آهن
نتایج حاصل از مطالعات رسوب منگنز و آهن نشان داده است که با توجه به حضور گسترده­ی آهن در محلول­های هیدرومتالورژی و با توجه به ویژگی­های آن، به طور معمول آهن باعث کاهش بازده فنی و اقتصادی در جدایی فلزات می­ شود. مطابق شکل ۲-۲۳، دیاگرام Eh-pH برای سیستم منگنز- آهن- گوگرد نشان می­دهد که در حالت تئوری، وقتی pH و شرایط اکسیداسیون- احیا مقادیر مشخصی داشته باشند، آهن می ­تواند از منگنز جدا شود.
آهن ممکن است از منگنز سولفات محلول به صورت فلز یا آهن سولفید در pH صفر تا ۵/۸ وقتی که پتانسیل اکسیداسیون-احیا کمتر از ۵/۰- ولت است؛ و یا به صورت FeOOH وقتی pH بین ۱ تا ۵/۷ و پتانسیل اکسیداسیون-احیا بین ۲/۱ تا ۲/۰- ولت ، جدا شود (قسمت موج دار نمودار شکل ۲-۲۴) [ ۳۲].
شکل۲-۲۴- دیاگرام Eh-pH برای سیستم منگنز-آهن- گوگرد[۳۲]
با بهره گرفتن از روش­های اکسیداسیون یا کاهش، رسوب آهن و منگنز در شرایط مختلف برای پیدا کردن شرایط بهینه برای تولید محلول MnSO₄ عاری از آهن، مورد مطالعه قرار گرفته­اند[۳۲].
۲-۹ تولید منگنز الکترولیتی^[۱۶]
الکترووینینگ منگنز، فرایند بزرگی برای تولید منگنز الکترولیتی با خلوص بالاست. سیستم­های الکترووینینگ بر اساس واسطه­ها، مانند سولفات و کلرید طبقه ­بندی می­شوند. الکترووینینگ منگنز از محلول­های سولفات منگنز مرسوم است که برای تولید عمده فلز منگنز برای آلیاژهای فولاد، به خصوص در فولادهای خاص مانند فولادهای ضدزنگ کم کربن است. آهن(III) معمولا به روش رسوب هیدروکسیدی و سایر ناخالصی­ها مانند نیکل، کبالت، مس و روی توسط روش رسوب سولفیدی حذف می­شوند. محلول MnSO₄ نهایی برای تولید منگنز الکترولیتی مورد استفاده قرار می­گیرد[۱۴].
۲-۱۰ تولید منگنز دی­اکسید الکترولیتی^[۱۷]
منگنز دی­اکسید الکترولیتی از اکسیداسیون آندی محلول MnSO₄ با الکترود خنثی ساخته می­ شود[۱۴]:
آند:
Mn²⁺ + H₂O = MnO₂ + ۴H⁺ + ۲e^-
کاتد:
۲H⁺ + ۲e^- = H₂
به طور کلی:
Mn²⁺ + H₂O = MnO₂ + ۲H⁺ + H₂
مکانیسم رسوب MnO₂ روی آند به شکل Mn³⁺ به صورت تناسب زیر است[۱۴]:
Mn³⁺ + H₂O = MnO₂ + Mn²⁺ + ۴H⁺
۲-۱۱ تولید منگنز دی­اکسید شیمیایی^[۱۸]
منگنز دی­اکسید شیمیایی توسط روش­های مختلف تجزیه حرارتی نمک­های منگنز مانند MnCO₃ یا Mn(NO₃)₂ تحت شرایط اکسیداسیون تهیه شوند. منگنز دی­اکسید شیمیایی هم­چنین می ­تواند ناشی از کاهش ترکیبات منگنز با ظرفیت­های بالاتر مانند یون­های^- MnO₄ باشد.
MnO₂ با حرارت دادن MnCO₃ در دمای حدود ۵۰۰ درجه سانتی ­گراد در حضور اکسیژن یا هوا به دست می ­آید:
MnCO₃ + ½ O₂ = MnO₂ + CO₂
یک فرایند تجاری برای بازیابی منگنز دی­اکسید بر اساس تجزیه حرارتی محلول منگنز نیترات در دمای ۱۳۵-۱۴۶ درجه سانتی ­گراد برای تولید قابل ملاحظه­ی منگنز دی­اکسید شیمیایی خالص است[۱۴]:
Mn(NO₃)₂ = MnO₂ + ۲NO₂
فصل سوم

معرفی مواد،روش­ها و تجهیزات
۳-۱ مقدمه
پیش از انجام آزمایش‌های پرعیارسازی منگنز، مطالعات شناسایی و بررسی نمونه ضروری است؛ زیرا بر اساس آن، روش‌ها و شرایط آزمایش‌، همچنین تجهیزات مورداستفاده در آزمایش‌ها، شناخته و معرفی می‌شوند. در این فصل، نتایج مطالعات شناسایی نمونه به‌تفصیل بررسی و ارائه‌شده است.
۳-۲ تهیه نمونه
برای اجرای آزمایش­های پرعیار سازی کانسنگ منگنز جیرفت و بر اساس برنامه­ ریزی­های به عمل آمده عملیات نمونه­برداری توسط کارشناسان معدن و کارفرما صورت گرفته و سپس به مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی ایران ارسال شده است. وزن نمونه ارسالی ۴۳۸ کیلو گرم و به شکل کلوخه­های به ابعاد متوسط ۱۰- ۱۵ سانتی­متر بوده است.
۳-۳ شناسایی نمونه
مطالعات شناسایی نمونه شامل، تجزیه شیمیایی عناصر موجود و هم­چنین مطالعات میکروسکوپی، کانی­شناسی، آنالیز سرندی و تجزیه پراش پرتو ایکس^[۱۹] قبل از آزمایش­های پرعیارسازی کانسنگ بوده است. به همین منظور، پس از انتخاب چند نمونه کلوخه­ای مناسب برای مطالعات کانی­شناسی میکروسکپی، برای تهیه زیرنمونه­های مورد نیاز، نمونه به ترتیب توسط سنگ شکن­های فکی، مخروطی و غلتکی تا ابعاد زیر ۳ سانتی­متر خرد شد. نمونه خرد شده پس از اختلاط و همگن سازی در محل دپوی مواد معدنی به روش مخروط و چهار قسمت کردن، به شکل مخروطی به ارتفاع حدود ۷۰ سانتیمتر (۶۰ تا ۷۵) درآمده، سپس در امتداد دو قطر عمود برهم توسط تیغه­های فلزی به ۴ قسمت مساوی تقسیم شده و دو بخش مقابل یکدیگر با هم مخلوط شدند. به این ترتیب کل نمونه به دو بخش تقسیم شد. با تکرار این مراحل بر روی بخش­های جدید و انجام تقسیمات متوالی زیر نمونه با وزن­های مختلف برای انجام آزمایش­های مورد نظر تهیه شد.