۲-۷-۱- مسجد
نخستین ساختمان اسلامی در طول تاریخ، بنّای مسجدی بود که در شهر مدینه به دستور پیامبر اکرم(ص) بنّا شد. که در آن زمان علاوه بر نماز گزاری، محّلی بود برای آموزش‌های دینی و سایر برنامه‌های اسلامی. که این امر تا مدّت ها بعداز پیامبر(ص) به حیات خود ادامه داد. به طوری که مسجد، مرکز مهمّی برای امور مختلف اجتماعی شد. در این میان بوده که گروه صوفیان از مساجد عمومی بهره گیری‌های مختلف اجتماعی خود را آغاز کردند. دلیل عمده‌ی بهره گیری صوفیان از مساجد عمومی را کیانی شرح می‌دهد: «علت استفاده‌ی صوفیان از مساجد آن بوده که اولاً در قرون نخستین اسلامی مرکزی رسمی به نام خانقاه وجود نداشت، دیگر آنکه مسجد محور فعالیّت‌های مختلف فرهنگ اسلامی و بر خوردار از‌یک موقعیّت شایسته‌ی تبلیغی بود، بدین سبب زاهدان و صوفیان هم اصول و اندیشه‌های بنیادی آیین تصوّف را در مساجد ابراز و القا می‌کردند. » (کیانی، ۱۳۶۹: ۷۸) امام قشیری در مورد استفاده‌ی صوفیان از مساجد می‌نویسد: «حصری. ۳۷۱هـ. .ق در صحن جامع منصور درباره‌ی توحید سخن می‌گفت. » (قشیری، ۱۳۸۸: ۵۱۴)علاوه بر این مساجد از همان آغاز پیدایش مرکزی بوده جهت سکونت افراد فقیر و بی‌جا و مکان و هم چنین مسافران و غریبان. چنانکه‌ یاران مهاجر پیامبر اکرم (ص) که به نام اهل صفّه شهرت داشتند، در گوشه ای از مسجد مدینه اقامت کرده بودند. پس حداقل استفاده‌ی صوفیان از مساجد این بوده که علاوه بر بهره گیری از اعتکاف، می‌توانستند مدّتی موقّت درآنجا اقامت کنند. سهروردی در عوارف المعارف می‌نویسد: «نقل عن ابراهیم بن ادهم انه کان معتکفاً بجامع البصره مده. » (سهروردی،۱۳۸۴: ۱۵۰) ابونصر سراج طوسی نیز در اللمع خاطر نشان کرده: «رویم۳۰۳هـ.ق از محمّد بن اسماعیل نقل می‌کند که گفته است: من و ابوبکر دقاق و ابوبکر کتّانی بیست سال مسافرت می‌کردیم، با مردم آمیزشی نداشتیم، به هر شهری که می‌رسیدیم، اگر در آنجا شیخی بود، نزدش می‌رفتیم و سلامی می‌کردیم و تا غروب نزد او می‌نشستیم و اوّل شب به مسجد می‌آمدیم و درآنجا به عبادت می‌پرداختیم. » (سراج طوسی، ۱۳۸۸: ۱۸۹) نهایتاً بعد از تأسیس مراکز خانقاهی، بخش وسیعی از بهره گیری‌های مختلف اجتماعی که در مساجد حاصل می‌شد، به کانون‌های خانقاهی منتقل شد و صوفیان و مسافران به آن مراکز نیز روی آوردند.

۲-۷-۲- مدرسه
قبل از تأسیس بنّای خانقاها، مدرسه از مؤسساتی بود که درآن جا به امور تربیتی مریدان و طالبان حقیقی پرداخته می‌شد. می‌توان گفت بین این دو کانون انسان ساز، ارتباطی نزدیک بوده چرا که بعضی از صوفیان و مشایخ آنها بعداز سپری کردن دوران تحصیل علم و دانش اندوزی، راهی خانقاه می‌شدند. محمّد بن منوّر در اسرارالتوحید از ابوعلی فارمدی نقل می‌کند: من در ابتدای جوانی به نیشابور بودم و به طالب علم… . محبت این طایفه در دل من زیادت شد… برفتم و رختها از مدرسه به خانقاه کشیدم و به خدمت استاد امام مشغول شدم. ( اسرار التوحید، ۱۳۷۹پ: ۱۲۸) گاه هم در این بین اتفّاق می‌افتاد که شخصی از خانقاه به مدرسه نقل مکان می‌کرد و سعدی در گلستان می‌نویسد:

۲-۷-۳- دویره
دویره در آیین صوفیان محّلی بوده که صوفیان در آن جا اجتماع می‌کردند و با‌ یکدیگر به گفتگو و بحث می‌پرداختند. آنها علاوه بر این، در این مکان از مسافران و غریبان و مهمانان هم فکر و هم‌ عقیده‌ی خود پذیرایی به عمل می‌آوردند. امّا با گذشت زمان این محّل بتدریج در بین صوفیان به معنی خانقاه معمول می‌شد وآنان قسمتی از برنامه‌‌ها و اعمال خانقاهی خود را درآن جا اجرا می‌شد. در مقدّمه‌ی ترجمه‌ی رساله‌ی قشیریه، استاد فروزانفر اشاره می کند: «نوع دگر از ابنیه‌ی مخصوص صوفیان دویره است که ظاهراً خانقاهی کوچک‌یا اقامتگاهی، برای درویشان مسافر بوده که در مدخل‌یا چسبیده به خانقاه بزرگ بنّا می‌کردند و این نوع بنّا در شهرهای خراسان وجود داشت مانند: دویره‌ صوفیه در نسا و دویره‌ی دلارام در سرخس و دویره‌ی سهل در اعیان» (فروز انفر ۱۳۸۸: ۲۱-۲۰-۱۹، مقدمه‌ی«قشیریه»)
۲-۷-۴-صومعه
صومعه از بنّاهای مربوط به راهیان مسیحی بوده که آنها در این بنّاهای بسیار کوچک خود، به عبارت می‌پرداختند. کیانی در مورد صومعه ها شرح داده: «صومعه عبارت بود از بنّای محقری که راهبی مسیحی در آن سکونت کرده و به عبادت می‌پرداخت. صومعه ها غالباً در بیابانها و بر فراز کوهها ساخته شده و از نظر معماری، ساختمانی نوک تیز و بلند و باریک بود تا در برابر عوامل ویرانگر طبیعی دوام و مقاومت بیشتری داشته باشد. » (کیانی، ۱۳۶۹: ۹۲)قابل ذکر است که واژه‌ی صوامع در قرآن به عنوان مرکز عبادت آمده است: « الذین اخرجوا من دیارهم بغیر حقّ الا ان‌یقولوا ربنّا اللّه و لولا دفع اللّه الناس بعضهم ببعض لهدمت صوامع و بیع و صلوات و مساجد‌یذکر فیها اسم اللّه کثیراً ولینصرنّ اللّه من‌ینصره إنّ اللّه لقوی عزیز. » (قرآن مجید، ۴۱/۴۲) صوفیان واژه‌ی صومعه را نیز در مسلک خود مورد استفاده قرارمی دادند. و در مورد آیین آنان صومعه به محّل اقامت و عبادت و خلوت ا
طلاق می‌شد. و برخی از مشایخ و مشاهیر آنها دارای صومعه بودند. هجویری در کشف المحجوب اشاره کرده که حبیب عجمی دارای صومعه ای بوده و در آنجا به عبادت می‌پرداخت: «اندر میان این طایفه معروف است که چون حسن از کسان حجاج بگریخت به صومعه حبیب اندر شد. ایشان بیامد و گفتند: «یا حبیب، حسن را جایی دیدی؟ «گفتا)بلی) گفتند: (کجاست) گفت: « اینک در صومعه‌ی من است. » به صومعه اندر آمدند، کس را ندیدند. » (هجویری،۱۳۸۸: ۱۳۶)
۲-۷-۵- رباط
یکی از کانون‌هایی که در آن نظامات خانقاهی اجرا می‌شد رباط نام داشت و باید دانست که این کانون رباط منشأ و مبدأ ظهور خانقاه و امور مربوط به آن است و قبل از آن که مرکز خانقاهی به صورت رسمی بوجود آید، رباط ها محّل و مرکزی بودند که قبل ازآن صوفیان در آنجا اقامت می‌کردند و به انجام اعمال خانقاهی اقدام می‌کردند.کیانی برای توضیح بیشتر در مورد این کانون می‌نویسد: «واژه‌ی رباط کلمه‌ی عربی است در قرآن، در پنج مورد که عبارت اند از سوره ها و آیات شماره‌های ۲۸/۹، ۱۸/۱۳، ۸/۱۱، ۸/۶۲، ۳/۲۰۰ به ترتیب آمده است که در سه موردآن هم به معنی اطمینان و آرامش و درمورد دیگر به معنی استعداد و آمادگی است و هم در این مورد اخیر است که منشأ وجود خانقاهی گشته و ضمن ترکیب با تعدادی روایات، به صورت‌ یک مستند اسلامی موجب رباط سازی و رباط نشینی به عنوان جهاد و دفاع و پیامد اعمال مربوط بدان گردیده است. » (کیانی، ۱۳۶۹: ۶۶)سعدی نیز رباط را در جایگاه سکونت صوفیان و درویشان دانسته:

(سعدی،۱۳۸۴: ۱۰۲)
۲-۷-۶- آرامگاه
از قدیم ترین بنّاهایی که بشر در طول تاریخ ساخته آرامگاه‌ یا مقبره می‌باشد. که این ساختمان ها جهت اهمیّت دادن به پیامبران و پیشوایان مذهبی و دانشمندان و هم چنین امرا و سلاطین بنّا می‌شدند. چنان که از جاودانه ترین این بنّاها، بنّاهایی است که برای پیامبران و پیشوایان دینی و مذهبی ساخته شده است . چرا که پیروان ادیان مختلف خاک پیامبران و پیشوایان مذهبی را متبرّک می‌دانستند. و به زیارت آنها می‌رفتند. و حتّی در آنجا اعتکاف می‌کردند سعدی نوشته: « بر بالین تربت‌یحیی پیامبر معتکف بودم در جامع و مشق. » (سعدی،۱۳۸۵: ۱۰۴) هجویری در کشف المحجوب این نکته را چنین خاطر نشان کرده‌اند: «سه ماه بر تربت با‌یزید بسطامی مجاور بودم. » (هجویری، ۱۳۸۸: ۷۷) مردم آن روزگاران بر این باور بودند که آثار قدرت این بزرگان در اطراف آرامگاه آنها قابل رؤیت است. چنان که آنها به این نتیجه رسیده بودند که، برخی از اولیاء الله در قبر با مردم زنده سخن می‌گویند. آنها معتقد بودند که با‌ یزید بسطامی از داخل قبر خود با ابوالحسن‌خرقانی سخن می‌گفت و او را به سوی خود می‌خواند. مولوی در این باره در مثنوی آورده‌:

شرکت­های اتوبوس­رانی

دندانپزشک­ها

شرکت­های هواپیمایی

خرده فروشان

آرایشگران

۲-۱-۷) رابطه وفاداری مشتریان با رضایت و سودآوری
بررسی تأثیر رضایت بر وفاداری از مهم­ترین موضوعات مطالعات سال­های اخیر بوده است. برخی از مطالعات نشان داده­اند که یک ارتباط مستقیمی میان رضایت مشتریان و وفاداری آن­ها وجود دارد. مشتریانی که راضی شوند وفادار خواهند ماند و مشتریانی که ناراضی هستند به فروشندگان دیگر رجوع می­ کنند. معمولاً از رضایت به عنوان پیشگویی­کننده خریدهای آتی شرکت استفاده می­ کنند. مشتریان راضی احتمال زیادی دارد که خریدهای خود را تکرار کنند، مشتریانی که راضی شده ­اند کم­تر از رقبا فریب می­خورند. از رضایتمندی به عنوان ضرورت اولیه برای وفاداری یاد می­ شود(Dick-Kunal,2011) اگر چه رضایت مشتری عامل مهمی برای وفاداری مشتریان است اما تحقیقات نشان می­دهد که تنها عامل نیست(Heskett,2011) در سال ۱۹۸۴ شاخص رضایت مشتریان در آمریکا ^[۲۰] به ­وجود آمد که هدف اولیه از ایجاد آن توسعه وفاداری مشتریان بود. در اصل مدل ACSI رضایت مشتری از ارزش برند آغاز می­ شود و با کیفیت درک­شده، انتظارات مشتریان، رضایت مشتری ادامه می­یابد. مطالعات انجام شده نشان می­دهد که هرچه رضایتمندی بیش­تر شود، وفاداری نیز بیش­تر خواهد شد. در واقع وقتی که میزان نارضایتی بالا باشد، مشتریان برای خروج از شرکت یا بیان نارضایتی بهانه خواهند داشت(Lu-Seock,2012).

مطالعات، ارتباط مثبت بین وفاداری مشتری و سودآوری را نشان می­دهد البته همه مشتریان وفادار سودآور نیستند. سود­آوری مشتریانی که خریدهای خود را تکرار می­ کنند ( مشتریان وفادار) بسیار بالاتر از مشتریان دیگر است. از آنجایی که ماندگاری و تکرار خرید مشتریان بسیار با اهمیت و سودمند است، شرکت­ها آن­ها را به روش­های گوناگون از جمله ارسال کارت تبریک، هدیه تولد، هدیه به مناسبت­های دیگر و عوامل دیگر به خود وابسته کرده و علاقمند می­نمایند(Dick-Kunal,2011). در بسیاری از مطالعات وفاداری را در دو بعد نگرشی و رفتاری در نظر می­گیرند. امروزه با پیچیده­تر شدن هر چه بیشتر بازارها بسیاری از شرکت­ها به اهمیت وفاداری مشتریان می­پردازند و فعالیت­های بسیاری را برای بهبود این امر شروع کرده ­اند. یکی از فعالیت­ها، برنامه ­های وفاداری مشتریان است که شرکت برای وفادار ساختن هرچه بیش­تر مشتریان انجام می­دهد و به نوعی مشتریان را تحریک برای وفاداری می­ کند. همانطور که بحث شد نتیجه تحقیقات رابطه مثبتی را میان وفاداری و رضایت مشتریان اثبات کرده ­اند یعنی هر چه رضایت مشتریان از محصول یا برند یک سازمان بیش­تر باشد وفاداری آن­ها به آن برند یا محصول بیش­تر خواهد شد. امروزه شرکت­ها تلاش می­ کنند تا مشتریان فعلی خود را حفظ کنند و سهم خود را از آن­ها افزایش دهند(حمیدی­زاده و همکاران؛۱۳۹۰).
-تبلیغ کلامی مثبت و توصیه به دیگران
-تعامل برای خرید مجدد محصولات سازمان با بهره گرفتن از خدمات آن
-کاهش تمایل برای تعویض تأمین کننده و مراجعه به رقبای سازمان
-افزایش میزان تحمل مشتری در برابر افزایش قیمت محصول
-تمایل برای برقراری رابطه طولانی مدت با سازمان
سودآوری سازمان
وفاداری مشتری
رضایت مشتری
شکل۲-۱: ارتباط رضایت مشتری با وفاداری مشتری و سودآوری سازمان(حمیدی­زاده و همکاران؛۱۳۹۰)
۲-۱-۸) وفادار­سازی مشتریان در بانک­ها
بسیاری از محققان برای تدوین استراتژی­ های وفادارسازی، مشتریان را بر اساس سطوح وفاداری آن­ها تقسیم می­ کنند. به طور کلی نگرش­ها و رفتارهای گروه ­های مختلف مشتریان متفاوت است. لذا این برنامه­ ها بایستی متناسب با هر یک از سطوح مورد نظر برای وفادارسازی مشتریان فعلی، جذب مشتریان جدید و احیای مشتریان قدیمی به بانک باشد. همچنین ارزش درک­شده توسط هر یک از گروه ­های مشتریان از برنامه­ ها متفاوت است. به همین جهت است که نیازها­، اهداف و ارزش­های شخصی هر یک از گروه ­های خاص مشتریان با گروه ­های دیگر متفاوت است. برنامه ­های مورد نظر را می­توان به شرح زیر پیاده­سازی نمود(یحیایی ایله­ای؛۱۳۸۹: ۶۰-۵۸):
برنامه های مالی
بانک­ها با ارائه برنامه ­های وفادارسازی مالی می­توانند روابط خود را با مشتری گسترش دهند. در این برنامه­ ها، بانک سعی می­ کند تا با ارائه محرک­های قیمتی مشتریان خود را افزایش دهد. به طور کلی آیتم­های زیر می­توانند نمونه ­ای از برنامه ­های مالی در صنعت بانک­داری برای وفاداری مشتریان باشد:
الف) بانک­ها برنامه­هایی جهت امتیازات ویژه را فراهم می­ کند.
بانک­ هدایایی را برای انجام مبادلات منظم بانکی تقدیم می­ کند.
اگر مشتری مبالغی بیش­تر از یک مبلغ معین موجودی داشته باشند، بانک تخفیف­های بیش­تری برای او در نظر می­گیرد.
بنابراین استراتژی وفادارسازی از طریق اجرای برنامه ­های مالی به طور مثبت ارزش­های اقتصادی و مادی ادراک شده توسط مشتری را تحت تأثیر قرار می­دهد.
برنامه های اجتماعی
در استراتژی وفادارسازی از طریق اجرای برنامه ­های اجتماعی، توسعه و گسترش روابط بانک و مشتری از طریق تعاملات شخصی، روابط دوستانه و هم­ ذات­ پنداری­ها (خود را یکی دانستن) اجرا خواهد شد. طرفداران این استراتژی اهمیت ویژه­ای را برای ارتباط مداوم و منسجم با مشتری، مطلع بودن از او، یادگیری درباره نیازهای او و حفظ رابطه مثبت با او قائل هستند. همچنین این برنامه­ ها به طور مثبت هیجانات و احساسات مشتری را در مورد استفاده او از خدمات را تحت تأثیر قرا می­دهد و در جهت شکل­ گیری ارزش عاطفی نسبت به بانک و استفاده از خدمات آن گام بر می­دارد. مهم­ترین معیارهای وفادارسازی برنامه ­های اجتماعی عبارتند از :
بانک ارتباط و تماس با مشتری را حفظ می­ کند و رابطه خوبی با او برقرار می­ کند.
بانک به نیازهای مشتری توجه دارد و در راستای برآورده ساختن آن تلاش می­ کند.
بانک جهت خاتمه دادن مشکلات مربوط به تعاملات مالی به مشتری کمک می­ کند.
بانک از نظرات مشتری درباره خدمات سوال می­ کند.
بانک برای مشتری کارت­های تبریک یا هدایایی در روزهای خاص می­فرستد(محمدی؛۱۳۹۲: ۸۰).
برنامه ­های بنیادین
روش سوم افزایش وفاداری مشتری، طراحی و اجرای برنامه ­های بنیادین است. در این برنامه­ ها، بانک برای مشتریان هدف خود مزایایی با ارزش افزوده فراهم می­ کند، به طوری که فراهم کردن این مزایا برای بانک مشکل یا گران است و در جای دیگر نیز به آسانی و بلافاصله در دسترس قرار نمی­گیرد. به طور کلی در برنامه ­های بنیادین، بانک تلاش می­ کند تا با فراهم کردن خدمات ارزشمندی که از سایر منابع دست­نیافتنی است، مشتریان خود را حفظ کند. با توجه به اینکه ارائه برنامه بنیادین توسط هزینه تغییر بانک و پیوستن به رقیب را برای مشتریان ما افزایش می­دهد، لذا بسیاری از محققان این برنامه­ ها را در رتبه نخست سلسله مراتب برنامه ­های وفادارسازی دانسته و آن را به عنوان بزرگترین فرصت ایجاد مزیت رقابتی پایدار می­دانند. معیارهای برنامه ­های بنیادین وفادارسازی در بانک عبارتند از :
بانک روش­های متنوعی را برای فراهم کردن اطلاعات برای مشتریان ارائه می­نماید.
بانک برای مشتری خبر، گزارش و یا اطلاعات مبادله­ای که او نیاز دارد ، فراهم می­ کند.
بانک به منظور حل مشکلات مشتری، محصولات یا خدماتی را از سایر منابع فراهم و ارائه می­نماید(یحیایی ایله­ای؛۱۳۸۹: ۶۰).
بخش دوم
اعتماد مشتری
۲-۲-۱) مقدمه
به دست آوردن اعتماد مشتریان، بهایی دارد. با این­که متخصصان امنیتی فن‌آوری اطلاعات از این امر به خوبی آگاه هستند، اما هنوز هم با این مقوله به عنوان یک چاره‌اندیشی ثانویه رفتار می‌کنند. این مساله باعث می‌شود که شرکت‌ها هزینه‌های مالی بسیار زیادی را برای بازیابی اعتماد از دست‌رفته‌ی مشتریان و همچنین روابط کسب‌و‌کار از بین‌رفته متحمل شوند(هاشمی؛۱۳۹۲).
بخش‌های مالی، اعتماد مشتری را به عنوان یک عامل جدی به شمار می‌آورند. هیچ‌گاه سهام‌داران مؤسسات مالی، اعتمادی که مشتریان به مؤسسه دارند را بی‌اهمیت نمی‌شمارند و این مساله را به خوبی می‌دانند که تمامی ارزش شرکت آن‌ها بر اساس این اعتماد ساخته شده­است. این چنین ارزش نهادن به مشتری باید در کسب‌و‌کار جهانی نیز گسترش یابد و کنترل میزان اعتماد مشتریان باید به یک جزء اصلی از مدیریت امنیت تبدیل شود(Pavlou,2012).
در این بخش ابتدا به تعریف اعتماد مشتری پرداخته و سپس با ارائه ابعاد و مکانیزم­ های ایجاد اعتماد در مشتری و … سعی می­ شود گامی در جهت آشنایی با این مفهوم مهم برداشته شود.
۲-۲-۲) تعاریف و مفاهیم اعتماد مشتری
اعتماد عامل تسهیل­کننده تعاملات بشری است، اعتماد به افراد امکان انجام تراکنش­های تجاری را داده و به حرکت روان­تر اقتصاد کمک می کند. از طرف دیگر، عدم اعتماد خود یک حالت ذهنی مفید است که ما را در دوری جستن از سیستم­ها یا افراد و سازمان­های غیر قابل اعتماد و ناسالم توانا می سازد. اعتماد به عنوان قدرتمندترین ابزار بازایابی مبتنی بر رابطه است. با توجه به مطالعات بری^[۲۱] مشتریان تنها بر پایه و اساس اعتماد تصمیم به خرید اینترنتی می­گیرند(Berry,2011).
از نظر لفظی تعاریف زیادی از اعتماد وجود دارد. بعضی از محققان این تعاریف را متناقض و گیج­کننده می­دانند. بعضی بر این اعتقادند که تعریف این واژه مشکل بوده وعده­ای نیز ترجیح می­ دهند که آن­را تعریف نکنند. همۀ این مشکلات در زمینه تحقیقات بانکداری اینترنتی نیز ارائه شده است. چه محققانی که اعتماد را بصورت تمایل به باور داشتن تعریف می­ کنند و چه آن­هایی که اعتماد را بصورت باورهایی با در نظر گرفتن ویژگی­های مختلف گروه دیگر چون انصاف، خوبی، توانائی، خیرخواهی، صداقت و قابلیت پیش ­بینی در نظر می­گیرند، با چنین مشکلاتی مواجه هستند. بعضی از محققان اینترنتی، به هر دلیل، بطور مشخص تعریفی از اعتماد ارائه نداده­اند. یک تعریف واحد به محققان کمک خواهد کرد تا مدل­هایی از تجارت الکترونیکی را ارائه دهند که معنای مشترکی بین محققان و دیگر دست اندرکاران را مورد ارتباط قرار دهند(Hoffman,2014).
چرا تعریف واژه “اعتماد” همراه با اشتباه و یا تعریف آن از طرف برخی محققان با بی میلی روبرو بوده است؟ یک دلیل این است که هر رشته اعتماد را از دیدگاه خود مد نظر قرار داده است ؛ بطوری­که روانشناسان اعتماد را بصورت یک خصیصه شخصی، جامعه شناسان آن­را بصورت یک ساختار اجتماعی و اقتصاددانان آن را بصورت یک مکانیسم انتخاب اقتصادی مد نظر قرار داده­اند. طرفداران یک رشته ممکن است نقطه نظر رشته­ های دیگر در مورد اعتماد را درک نکرده و آن­را مورد تصدیق قرار ندهند. بنابراین تعاریف موجود، بسیار متفاوت بوده و اغلب در طول یک خط بین رشته­ای تجمیع می­شوند(بشیری و همکاران؛۱۳۹۳). ­
مایر^[۲۲] اعتماد را به عنوان تمایل فرد به آسیب­پذیر بودن در مقابل عملکرد طرف مقابل­، بر اساس این تصور که طرف مقابل، فعالیت مورد انتظار وی را بدون کنترل و نظارت مستقیم انجام خواهد داد، تعریف کرده است(Mayer et al,1995). در تعریفی دیگر اعتماد به عنوان اعتقاد و یا انتظار از این­که گفته و یا تعهدی که فروشنده عنوان می­ کند، قابل اتکا است و فروشنده از آسیب پذیری خریدار سوءاستفاده نخواهد کرد، آورده شده است (Geyskens et al,2011).

مدل فوق اندازه گیری ابعادکارآفرینی استراتژیک را در حالت تخمین غیر استاندارد مرتبه دوم نشان می دهد. نتایج تخمین (قسمت زیرین شکل) حاکی از مناسب بودن مدل است. با توجه به خروجی لیزرل مقدار  محاسبه شده برابر با ۴۷/۱۲۸ می باشد. پایین بودن میزان این شاخص نشان دهنده تفاوت اندک میان مدل مفهومی با داده های مشاهده شده پژوهش است. همچنین مقدار RMSEA برابر با ۰۶۳/۰ می باشد. که نشان از خوبی برازش دارد. حد مجاز RMSEA، ۰۸/۰ است؛ مشاهده می‌شود که این مقدار کوچکتر از این حد مجاز است که این مقدار نیز نشان از خوبی برازش دارد. برازندگی مدل شاخص GFI و AGFIیعنی اندازه ای ازمقدار نسبی واریانس ها وکورایانس هاست که به گونه ای مشترک به وسیله مدل توجیه می شود.هرچه این مقدار به یک نزدیکتر باشد برازش داده ها مناسب تر خواهد بود. این مقدار در اینجا برابر به ۹۵/۰ و ۹۲/۰ است که مناسب می باشد.
نمودار ۴-۱۳ مدل اندازه گیری ابعادکارآفرینی استراتژیک در حالت تخمین استاندارد مرتبه دوم
منبع: یافته های پژوهش
مدل اندازه گیری ابعادکارآفرینی استراتژیک در حالت تخمین استاندارد مرتبه دوم میزان تاثیر هر کدام از متغیرها و یا گویه ها را در توضیح واریانس نمرات متغیر یا عامل اصلی را نشان می‌دهد. برای ابعادکارآفرینی استراتژیک در حالت تخمین استاندارد تحلیل عاملی تاییدی مرتبه دوم هر کدام از عوامل که بارعاملی بزرگتری داشته باشد دارای تاثیر بیشتر از سایر عوامل و در نتیجه گفته می شود که تأثیر بیشتری خواهد داشت. نتایج نشان می‌دهد، متعادل کننده اکتشاف و بهره برداری دارای بیشترین بار عاملی ( ۸۴/۰) بوده در نتیجه در اولویت اول قرار دارد و بیشترین تأثیر را بر کارآفرینی استراتژیک دارد. در مدل فوق دیده می شود که تفکر استراتژیک با بار عاملی ( ۶۳/۰ ) بعد از متعادل کننده اکتشاف و بهره برداری دارای بالاترین بار عاملی بوده، در نتیجه در اولویت دوم و به همین ترتیب نوآوری مستمر با بار عاملی ( ۵۶/۰) دارای کمترین بار عاملی بوده در نتیجه در اولویت آخر قرار دارد و گفته می‌شود دارای کمترین تأثیر بر ابعادکارآفرینی استراتژیک به نسبت عوامل دیگر می‌باشد.

نمودار ۴-۱۴ مدل اندازه گیری ابعاد کارآفرینی استراتژیک در حالت عدد معناداری مرتبه دوم
منبع: یافته های پژوهش
خروجی فوق قسمت معناداری ضرایب و پارامترهای بدست آمده مدل اندازه گیری کارآفرینی استراتژیک در مرتبه دوم را نشان می‌دهد. که نشان می‌دهد کلیه سوالات با شاخص‌های کارآفرینی استراتژیک داری روابط می‌باشند.
۴-۴-۳- تحلیل عاملی تائیدی مرتبه اول ابعاد عملکرد سازمانی
نمودار ۴-۱۵ مدل اندازه گیری ابعاد عملکرد سازمانی در حالت تخمین غیر استاندارد مرتبه اول
منبع: یافته های پژوهش
با توجه به نتایج زیر که از خروجی نرم افزار لیزرل بدست آمده است برازش مناسب مدل را نتیجه می‌گیریم.
جدول۴-۲۱: شاخص های مناسب بودن برازش مدل انداز گیری ابعاد عملکرد سازمانی

مدل فوق اندازه گیری ابعاد عملکرد سازمانی را در حالت تخمین غیراستاندارد نشان می‌دهد. نتایج تخمین (قسمت زیرین شکل) حاکی از مناسب بودن مدل است. با توجه به خروجی لیزرل مقدار  محاسبه شده برابر با ۵۶/۱۸ می باشد. همچنین مقدار RMSEA برابر با ۰۳۳/۰ می‌باشد. که نشان از خوبی برازش دارد. حد مجاز RMSEA ، ۰۸/۰است؛ مشاهده می‌شود که این مقدار کوچکتر از این حد مجاز است که این مقدار نیز نشان از خوبی برازش دارد. هر چه این مقدار کمتر باشد مدل دارای برازش بهتری است. برازندگی مدل شاخص GFI و AGFI یعنی اندازه ای از مقدار نسبی واریانس ها و کورایانس هاست که به گونه‌ای مشترک بوسیله مدل توجیه می شود. هرچه این مقدار به یک نزدیکتر باشد برازش داده ها مناسب تر خواهد بود. این شاخص بستگی به حجم نمونه ندارد. این مقدار در اینجا برابر به ۹۷/۰ و ۹۹/۰ است که مناسب می باشد.
مدل اندازه گیری ابعاد عملکرد سازمانی در حالت عدد معناداری مرتبه اول
نمودار۴-۱۶ مدل اندازه گیری ابعاد عملکرد سازمانی در حالت معنا داری مرتبه اول
منبع: یافته های پژوهش
خروجی فوق قسمت معناداری ضرایب و پارامترهای بدست آمده مدل اندازه گیری عوامل مؤثر بر ابعاد عملکرد سازمانی را نشان می‌دهد. چنانچه عدد معناداری بزرگتر از ۲ یا کوچکتر از ۲- باشد رابطه موجود در مدل پژوهش معنادار خواهد بود. که نشان می‌دهد کلیه روابط معنادر می‌باشند.
۴-۴-۵- تحلیل عاملی تائیدی مرتبه دوم ابعاد عملکرد سازمانی
در تحلیل عاملی تائیدی مرتبه اول از سوال های پرسشنامه به ابعاد عملکرد سازمانی بازار یابی رسیدیم. در ادامه از تحلیل عاملی مرتبه دوم برای رسیدن به ابعاد عملکرد سازمانی استفاده شده است که شاخص‌های برازش مدل نشان دهنده این است که مدل دارای برازش نسبتاً خوبی است زیرا کای دو به درجه آزادی آن کمتر از ۳ بوده، همچنین ARMSE نیز کمتر از ۰۸/۰ است.
نمودار ۴-۱۷ مدل اندازه گیری ابعاد عملکرد سازمانی در حالت تخمین غیر استاندارد مرتبه دوم
منبع: یافته های پژوهش
با توجه به نتایج زیر که از خروجی نرم افزار لیزرل بدست آمده است برازش مناسب مدل را نتیجه می‌گیریم.
جدول -۲۲: شاخص های مناسب بودن برازش مدل انداز گیری عملکرد سازمانی در مرتبه دوم

نانو پوشش‌های ضد باکتری که کاربرد­های فراوانی در زمینه ­های بهداشتی و پزشکی دارند. از جمله نانو پوشش‌های هوشمندی هستند که از خواص فوتو­کاتالیستی نانو ذراتی نظیر TiO₂ در ساخت آن‌ها استفاده شده است. رادیکال­های هیدورکسیلی که در نتیجه جذب امواج UV بر روی سطح نانو ذرات TiO₂ تولید می­شوند می­توانند با تخریب غشای سلولی میکرو ارگانیسم‌ها به ساختار سیتوپلاسم آن آسیب جدی وارد کرده، نهایتاً موجب مرگ و تخریب آن گردند. میکروارگانیسم­های گوناگون در مقابل فعالیت فوتو­کاتالیستی TiO₂ از درجات حساسیت گوناگونی برخوردارند؛ به عنوان مثال ویروس­ها بیش از باکتری­ ها و باکتری­ ها بیش از هاگ­ها نسبت به خاصیت فوتو­کاتالیستی TiO₂ حساسیت نشان می­ دهند. تحقیقات ثابت کرده است که گند­زادیی با بهره گرفتن از نانو ذرات TiO₂، سه برابر کلراسیون و ۱/۵ برابر اوزوناسیون^[۷۰] مؤثر واقع می­ شود. مطابق آمار، خسارات اقتصادی ناشی از رسوب کپک، و جلبک­های دریایی بر روی کشتی­ها و سایر سازه­های دریایی، میلیارد­ها دلار در سال برآورد می­گردد که با کاربرد پوشش ­های نانو ساختار ضد­خزه می­توان به رفع این معضل کمک کرد.
۱-۱۲- مدل سینتیکی لانگمویر- هینشل وود^[۷۱]
تشخیص اولیه اینکه آیا واکنش تجزیه در شرایط جذب سطحی رخ می­دهد، یا سطح نیمه هادی TiO₂ صرفاً یک گونه فعال(^•OH) به وجود می‌آورد که در داخل محلول واجذب شده و متعاقباً واکنش می­دهد، مهم می­باشد. در زیر تمایز بین دو احتمال سینتیکی لانگمویر- هینشل وود (L-H) مورد بررسی قرار می­گیرد ]۱۰۹[.
عملکرد L-H به عنوان یک مدل خوب برای تفسیر واکنش­های جامد- گاز شناخته شده است. در این مدل پوشش سطح^[۷۲] (ө) متناسب با غلظت اولیه ماده جذب شونده (C_o) می­باشد که به صورت زیر تعریف می­ شود:

(۱)
که در اینجاK ثابت تعادل جذب و واجذب می­باشد. سرعت واکنش L-H متناسب با ө بوده و برابر است با:
(۲)
که k_r ثابت سرعت واکنش می­باشد. اگر بین دو یا چند گونه برای جذب موقعیت­های فعال سطح رقابت صورت گیرد مدل سینیتیکی L-H به صورت زیر تغییر شکل می­یابد. در این رابطه i گونه جذب شونده، رقابت کننده می­باشد ]۱۱۰[.
(۳)
برای واکنش­هایی که در سطوح بین فازی جامد- مایع رخ می­دهد می­توان از مدل سینیتیکی اصلاح شده L-H استفاده نمود.
فرضیاتی که در این مدل اصلاح شده به کار گرفته شده است عبارتند از:
در حالت تعادل تعداد مراکز جذب شده سطح ثابت باقی می­ماند.
با هر مرکز فعال سطح فقط یک ماده پیوند برقرار می­ کند.
گرمای جذب شده به وسیله جذب ماده برای هر محل جذب برابر بوده و به پوشش سطح وابسته نیست.
در بین مولکول‌های جذب شده مجاور بر روی سطح هیچ برهم کنشی وجود ندارد.
سرعت جذب سطحی ماده از سرعت هر واکنش شیمیایی ثانویه بزرگ‌تر است.
محصولات به دست آمده هیچ پیوند غیر برگشت­پذیری با سطح برقرار نمی­کنند.
با توجه به این فرضیات و معادله ۱ پوشش سطح (ө) متناسب با غلظت اولیه ماده جذب شونده می­باشد:
(۴)
که K_s ضریب جذب حلال و C_s غلظت حلال می­باشد ]۱۰۹[. در این شرایط سرعت واکنش سطحی تک مولکولی^[۷۳] برای مدل سینیتیکی اصلاح شده لانگمویر- هینشل وود در رابطه با واکنش­های فوتو­کاتالیزوری جامد- مایع عبارت است از:
(۵)
در اینجا مقدار C_s تقریباً ثابت بوده و بنابراین داریم :
(۶)
که ثابت جذب K_A متناسب با ثابت تعادل جذب و واجذب (K) می­باشد. با قرار دادن معادله ۶ در معادله ۵ نتیجه خواهد شد:
(۷)
(۸)
با توجه به فرمول فوق‌الذکر اگر ۱/R را نسبت به ۱/C_o رسم کنیم خطی به دست می ­آید که ۱/k_r عرض از مبدأ و ۱/k_rK_A شیب آن خواهد بود و دقت خط اعتبار مدل سینیتیکی L-H را به همراه دارد.
۱-۱۲-۱- تبعیت مدل اصلاح شده لانگمویر- هینشل وود از سینیتیک درجه یک
دو حالت نهایی در تعریف پوشش سطح (ө) ذرات نیمه هادی مشخص می­باشد :
۱- هر دوی واکنشگر و حلال برای کسب موقعیت­های فعال رقابت می­ کنند.
۲- هر دوی واکنشگر و حلال بر روی سطح بدون رقابت برای کسب موقعیت­های فعال جذب می­شوند.
با توجه به مطالب گفته شده برای مدل L-H، سرعت واکنش سطحی تک مولکولی ® متناسب با (ө) می­باشد و در معادلات ۹ و۱۰ وقتی که واکنشگر نسبت به محصولات خیلی بیشتر جذب سطحی شده به ترتیب آمده است:
(۹)
(۱۰)
k_r ثابت سرعت واکنش، (ө) کسری از سطح پوشیده شده به وسیله واکنشگر، K ضریب جذب واکنشگر، C_o غلظت اولیه واکنشگر، k_s ضریب جذب حلال و C_sغلظت حلال می­باشد.
از آنجا که سطح TiO₂ هیدراته شده با گروه ­های هیدروکسیل و مولکول­های آب، پوشیده شده است و به دلیل اینکه هر دوی واکنشگر و مولکول­های آب بر روی نیمه هادی از طریق پیوند هیدروژنی می­توانند جذب سطحی شوند، رقابتشان برای کسب موقعیت­های فعال نمی­تواند قابل اغماض باشد. به علاوه برای مقادیر C_o > C_s و در صورت ثابت باقی ماندن C_s در همه غلظت­های واکنشگر، سطح TiO₂پوشیده شده به وسیله حلال تقریباً تغییری نمی­کند ]۱۱۰[.
(۱۱)
(۱۲)
آشکار است که معادلات ۱۱ و ۱۲ مجموع معادله سرعت درجه صفر و درجه یک هستند و سهم آن­ها برای واکنش کلی به غلظت اولیه C_o بستگی دارد. وقتی که C_o خیلی کوچک باشد معادلات ۱۱ و ۱۲ به معادله ۱۳ کاهش پیدا می‌کند:
Ln(C_ο/C_t) =kt
(۱۳)
بنابراین رسم نمودار Ln(C_ο/C_t) نسبت به زمان تابش باید یک خط مستقیم باشد که شیب خط برابر ثابت سرعت مشاهده شده (k) است.
فصل دوم
بخش تجربی
۲-۱- معرف­ها و مواد مورد استفاده
معرف­ها و مواد اولیه مورد استفاده شامل ردانین، نانو تیتانیوم دی‌اکسید (آناتاز)، نانو روی اکسید (ZnO) و آب مقطر دو بار تقطیر می­باشد. مواد دیگر مورد استفاده شامل، سدیم هیدروکسید (NaOH)، هیدروژن کلرید (HCl)، پتاسیم دی هیدروژن فسفات (KH₂PO₄)، پتاسیم منو هیدروژن فسفات (K₂HPO₄)، پتاسیم هیدروژن فتالات (KHP)، بوراکس (Na₂B₄O₇.10H₂O) می‌باشند (که بیشتر در ساخت محلول­های بافری با pH مشخص مورد استفاده قرار می­گیرند).
۲-۲- دستگاه­های مورد استفاده
۲-۲-۱- سانتریفوژ
برای جداسازی اکسید روی و تیتانیم دی اکسید از مخلوط ناهمگن (Heterogeneous) واکنش، در این تحقیق از دستگاه سانتریفوژ مدل ۳۰۱ sigma استفاده شد.
۲-۲-۲- pHمتر

- تعهدات غیر واقعی که منجربه انتظارات غیر واقعی می شود
- درگیری و ارتباط ضعیف بین کارکنان
جالب توجه است، فن آوری جزء این دسته بندی ریسک قرار نمیگیرد.
تنها در گذشته،عدم آگاهی به علت کمبود آموزش در فن آوری موجب ضعف در  درک درست استفاده از ابزارها و تکنیک های فن آوری بوده است . علاوه براین ممکن است به علت نا آشنایی اعضای پروژه و کارشناسان با کاربرد نامناسب روبرو شوند.

۲-۵- انواع ریسک
اساس توسعه مدل قیمتگذاری دارایی سرمایهای ، را مارکوئیتز (۱۹۵۲) و توبین (۱۹۵۸) بنا نهادهاند نظریههای اولیه، ریسک یک اوراق بهادار منفرد را ، انحراف استاندارد از بازدههایش معرفی کردند که به عنوان یک معیار بی ثباتی بازده ارائه میشد، بدینگونه که انحراف استاندارد بیشتر ، نشان دهنده ریسک بالاتری است. ویلیام شارپ (۱۹۶۴) و ترینور (۱۹۶۱) و لینتر (۱۹۶۵) و بلک (۱۹۷۷) از جمله محققانی بودند که کوشیدند از نظریه مارکوئیتز برای مکانیزم قیمتگذاری اوراق بهادار به طور موثری استفاده کنند (لیزنبرگ ۱۹۷۶) . در این تئوری مارکوئیتز فرض خود را بر این گذاشت که سرمایهگذاران الزاما در پی به حداکثر رسانیدن بازده مورد انتظار نیستند چراکه اگر آنها تنها در پی به حداکثر رسانیدن بازده مورد انتظار بودند ، فقط در یک قلم دارایی که دارای بیشترین بازده مورد انتظار بود سرمایهگذاری میکردند.این درحالیست که با یک بررسی اجمالی میتوان به این نتیجه رسید که اکثر سرمایهگذاران (چه فردی و چه نهادی) معمولا دارای پرتفویهای سرمایهگذاریاند. در توجیه این رفتار میتوان عنوان کرد که سرمایهگذاران همزمان به دو پدیده ریسک و بازده توجه میکنند(چارلز پی جونز،ترجمه تهرانی،۱۳۸۶).
بادرنظر گرفتن تئوری پرتفولیو و تئوری قیمتگذاری داراییهای سرمایهای میتوان ریسک کل را به دو بخش ریسک سیستمانیک و ریسک غیرسیستماتیک تقسیمبندی کرد.
ریسک غیرسیستماتیک + ریسکسیستماتیک = ریسک کل
۲-۵-۱- ریسک غیر سیستماتیک
همانطور که بیان شد بخش پیشبینی نشده بازده ، یعنی بخش ناشی از اخبار غیر مترقبه ،ریسک واقعی هر نوع سرمایهگذاری است، ریسک یک دارایی از اخبار غیر مترقبه – اتفاقات پیش بینی نشده ناشی میشود.نوعی از اخبار غیر منتظره ، ریسک غیر سیستماتیک نامیده میشود . ریسک غیر سیستماتیک آن است که یک سهم خاص یا سهم گروه کوچکی از شرکتها را تحت تاثیر قرار میدهد و از طریق تنوعبخشی میتوان آنرا کاهش داد. از آنجا که این نوع ریسکها منحصر به یک شرکت خاص هستند ، گاهی ریسکهای خاص یا منحصر به فرد نامیده میشوند. از عوامل مهم این ریسک میتوان کالاها و خدمات تولیدی شرکت یا صنعت ، نوع مدیریت ،فعالیت رقبا و ساختار هزینه های شرکت اشاره کرد ( جهانخانی و شوری،۱۳۸۹) .
۲-۵-۲- ریسک سیستماتیک
ریسک سیستماتیک یک ورقه بهادار، میزان حساسیت و تغییرپذیری بازده آن ورقه بهادار در مقابل تغییرات بوجود آمده در بازار است . به بیان آماری این ریسک درجه تغییرات بازده یک دارایی یا سرمایهگذاری خاص نسبت به تغییرات بازده مجموعه سرمایهگذاری بازار است و با بتا (β) اندازه گیری میشود به عبارتی ریسک سیستماتیک چگونگی عمل یک سهام را در ارتباط باسهام بازار نشان میدهد و بازده انتظاری دارایی به سطح ریسک سیستماتیک (بتا ) بستگی دارد. به بیانی ساده ، ریسک سیستماتیک یا ریسک غیرقابل کنترل آن بخش از ریسک کل سهام است که ناشی از عوامل بازار بوده و بطور همزمان بر قیمت کل اوراق بهادار تاثیر میگذارد. این ریسک را از طریق تنوعبخشی نمیتوان حذف نمود.از عوامل مهم این ریسک میتوان به تحولات سیاسی و اقتصادی ،چرخه های تجاری ، تورم و بیکاری اشاره کرد. در تحقیقات اخیر از ریسک سیستماتیک تقسیم بندی جدیدی نیز ارائه شده است که عبارت است از ریسک سیستماتیک نامطلوب و ریسک سیستماتیک مطلوب، دسته اول حساسیت بازدهی دارایی سرمایهای را هنگامی که بازار رو به پایین است،اندازه گیری میکند. به عبارت دیگر حساسیت بازدهی دارایی نسبت به بازار فقط در شرایط افت و کاهش بازار اندازه گیری می شود، دسته دوم حساسیت بازدهی دارایی سرمایه ای را هنگامی که بازار رو به بالا است اندازه گیری می کند(صادقی و همکاران،۱۳۸۹).
نمودار زیر تاثیر افزایش تعداد اوراق بهادار (تنوع بخشی) بر ریسک مجموعه های سرمایهگذاری نشان داده شده است.
ریسک پرتفوی
ریسک غیرسیستماتیک
ریسک سیستماتیک
تعداد اوراق بهادار در پرتفوی
نمودار(۲-۱) تاثیر افزایش تعداد اوراق بهادار در ریسک پرتفوی
ریسک سیستماتیک به عنوان هدف استراتژیک مستقیما بوسیله ترکیب بدهی به حقوق صاحبان سهام تحت تاثیر قرار میگیرد.تئوری کلاسیک مالی بیان میکند به دلیل آنکه سهامداران میتوانند ریسک سیستماتیک را کنترل کنند ،شرکت نباید با ایجاد تنوع در ساختار سرمایه بلند مدت تلاشی در جهت مدیریت ریسک انجام دهد ( همان منبع ).
پراسد در مقاله تحقیقی خود عنوان میکند که از طریق مدیریت ریسک سیستماتیک ساختار سرمایه بلند مدت ، مزایای بالقوه برای شرکت بدست میآید.سرمایهگذاران تلاش میکنند ریسک سیستماتیک موجود در پرتفویشان را کنترل کنند . در این تحقیق پراسد اشاره به تحقیق کیم و هیل واستن^[۱۲] میکند و در ادامه بیان میکند که ارتباط منفی میان بدهی و نوسانپذیری درآمدها وجود دارد .علاوه براین در بررسی هیل واستن نشان داد که ارتباط منفی بین بتا ،درآمدها و بازده وجود دارد.همچنین این مطالعه نشان داد که شرکتهای دارای بتای بالا، نوسان پذیری در آمدی بالائی نیز دارند و بنابراین ترجیح میدهند که نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام کمتری داشته باشند(جولای ،۱۳۸۸).
۲-۵-۲-۱- ریسک بنیادین^[۱۳] در برابر ریسک سیستماتیک
طبق بیان رایلی و براون ، عدهای از صاحبنظران مالی ، به تضاد بین معیار بازاری ریسک ( ریسک سیستماتیک) و معیارهای بنیادین ریسک ( ریسک تجاری و غیره ) عقیده دارند . تعدادی از مطالعات، ارتباط بین معیار بازاری ریسک و متغیرهای مالی بکار رفته در اندازه گیری فاکتورهای ریسک بنیادین مانند ریسک تجاری ، ریسک مالی و ریسک نقد شوندگی را نشان می دهند . نتیجه حاصل از این مطالعات نشان می دهد که ارتباط مهمی بین معیارهای بازاری ریسک و معیار های بنیادین ریسک وجود دارد . بنابر این معیارهای ریسک می توانند مکمل هم باشند . این سازگاری ، منطقی به نظر می رسد، زیرا در یک بازار سرمایه با عملکرد صحیح ، ریسک سیستماتیک می بایست ویژگیهای ریسک اصلی دارایی را منعکس نماید . به عنوان مثال ، انتظار می رود شرکتی که دارای ریسک تجاری و مالی بالایی است ، دارای میانگین ضریب حساسیت (β) بالایی نیز بالا باشد . همچنین می دانیم شرکتی که دارای سطح بالایی از ریسک اصلی و انحراف معیار بازده بالایی بر روی سهام است ، می تواند از سطح ریسک سیستماتیک پایینتری برخوردار باشد زیرا تغییرپذیری داراییها و قیمت سهام آن، به کل اقتصاد یا بازار ارتباطی ندارد . بنابراین می توان صرف ریسک را برای دارایی بصورت زیر مشخص کرد .( اسلامی بیدگلی ، ۱۳۸۶ ).
(ریسک کشوری، ریسک نرخ ارز، ریسک نقد شوندگی ، ریسک مالی ، ریسک تجاری) F = صرف ریسک
یا
(ریسک سیستماتیک ) F = صرف ریسک
۲-۵-۲-۲-ضریب بتا بعنوان شاخص ریسک سیستماتیک
ضریب بتا (β) یک سهم ، شاخص ریسک سیستماتیک آن سهم می باشد. ضریب بتا نشان می دهد که درصد تغییرات قیمت یک سهم چه درصدی از تغییرات شاخص کل قیمت سهام می باشد. برای مثال چنانچه ضریب بتا برای یک سهم برابر با عدد یک باشد، در آنصورت درصد تغییرات قیمت آن سهم بطور متوسط برابر با تغییرات کل شاخص قیمت سهام می باشد.
چنانچه ضریب بتای یک سهم بزرگتر(کوچکتر) از یک باشد ، درصد تغییرات قیمت یک سهم بطور متوسط بیشتر ( کمتر) از درصد تغییرات شاخص کل قیمت سهام خواهد بود.
همچنین آقای مندلکر^[۱۴] (۲۰۰۰ ) اثبات کرد که بتا حاصل سه عامل زیر است :

• • ریسکی که ناشی از ساختار دارایی شرکت بوده و بوسیله درجه اهرم عملیاتی بیان میشود .این متغیر میزان سرمایه شرکت را ارائه می دهد.

• • ریسکی که بواسطه ساختار مالی شرکت بوجود می آید و با درجه اهرم مالی بیان می شود . این متغیر میزان بدهی شرکت را نشان می دهد.

• • نهایتا ریسکی که ناشی از عدم اطمینان محیطی(^*β) است .

بنابر این ریسک سیستماتیک را در قالب ضریب بتا می توان بصورت زیر تعریف نمود.
(^*   )* ( DFL ) * ( DOL) =
باتوجه به توضیحات ارائه شده در بالا ، ریسک سیستماتیک شرکت غیر اهرمی برابر با ریسک تجاری آن است.
(^*   )* ( DOL) = _u
(_u   )* ( DFL ) =
معادله آخر بیان می کند که ریسک سیستماتیک هر شرکت حاصل دو عنصر است : ریسک تجاری (_u   ) و ریسک مالی (DFL)، این معادله نشان می دهد که با تامین مالی از طریق بدهی ، سطح ریسک سیستماتیک افزایش می یابد . تجربه این مدل پیشنهاد می کند که در یک سطح معینی از ریسک ، ارتباط منفی بین بدهی و ساختار دارایی شرکت وجود دارد(جولای،۱۳۸۸) .
۲-۶- تخمین بتای تاریخی
برای محاسبه بتا از مدل دو عاملی شارپ نیز استفاده میشود . بر طبق این مدل ، نرخ بازده پرتفوی بازار بعنوان متغیر مستقل و نرخ بازده سهام شرکت i بعنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده و معادله رگرسیون بر آورد می شود.
e _I,t + _i R _m.t   +_i   = R _i.t
R _i.t : بازده سهام شرکت i در زمان t .
_i β : بتای سهام شرکت i .
R _m.t : بازده پرتفوی بازار در زمان t .
e _I,t : عبارت خطا ( پسماند ) در بر آورد رگرسیون.
R _i.t : نشان دهنده انحراف بازده واقعی سهام i از خط رگرسیون در زمان t می باشد. _i   شیب خط و _i   عرض از مبداء می باشد .اگر R _i.t و R _m.t همبستگی کامل داشته باشند، e _I,t برای تمامی سالها صفر است و در این حالت تمامی نقاط روی خط رگرسیون قرار می گیرند.
همچنین چنانچه که فرض کنیم _i   ، _i   ، ^۲_e,i   در طول زمان ثابت باشند ، در این صورت معادله فوق برای هر لحظه از زمان صادق خواهد بود. در این صورت رویه مناسبی به منظور برآورد _i   ، _i   و ^۲_e,i   وجود خواهد داشت . البته باید توجه داشت که معادله فوق ، معادله یک خط مستقیم است. اگر ^۲_e,i   برابر با صفر باشد، در این صورت با بهره گرفتن از دو دسته اطلاعات (مشاهدات) ، میتوان _i   و _i   را برآورد کرد. با این حال وجود متغیر تصادفی e _I,t در معادله ، بدین معنی است که بازده واقعی ، پراکندگی را حول وحوش خط مستقیم خواهد داشت.
نمودار روبرو بیانگر این مطلب است. R _i.t
 i
 i
R _m.t
نمودار(۲-۲)رابطه بازده سهام با شاخص بازار
در این نمودار محور عمودی بیانگر بازدهی سهام i و محور افقی نشان دهنده بازدهی بازار است . هر نقطه بر روی این نمودار نشان دهنده بازدهی سهام i در طول یک فاصله زمانی معین ،( برای مثال یک ماه ) به ازای مقدار معینی از بازدهی بازار برای همان فاصله زمانی است. ( راعی، ۱۳۸۳).
همچنان که مشاهده می شود بازده های واقعی ، روی خط یا اطراف آن قرار دارند. شیب این خط میتواند تخمین خوبی از بتا ، و عرض از مبداء آن ، بر آورد خوبی از _i   باشد ، به منظور تخمین بتا برای یک دوره زمانی معین ( برای مثال ۶۰ دوره یعنی ، ۶۰ ،… ،۱ = t ) خواهیم داشت :
و برای تخمین رابطه _i   از رابطه بعدی استفاده می کنیم :