فرکانس یک سیستم به تعادل توان حقیقی بستگی دارد. در حقیقت زمانی که تغییر در بار یا در تولید رخ می­دهد، این تغییر به صورت لحظه ای در گشتاور خروجی ژنراتور، اثر می­ گذارد که منجر به ایجاد عدم تطابق بین گشتاور مکانیکی و گشتاور الکتریکی می­ شود که به نوبه خود باعث تغییر سرعت می­ شود و نهایتا تغییر فرکانس سیستم را در پی دارد. در واقع می­توان گفت در عملکرد حالت ماندگار سیستم قدرت، تقاضای افزایش یا کاهش بار نخست در شکل انرژی جنبشی ذخیره شده در مجموعه محرک­ها در ژنراتورها تامین می­ شود که نتیجتا تغییرات سرعت در روتور ژنراتورها و تغییر فرکانس را ایجاد می­نماید.
کنترل بار فرکانس که برای چندین سال به عنوان بخشی از کنترل کننده­ها در طرح سیستم­های قدرت استفاده می­ شود و برای بهره برداری ایمن از سیستم قدرت ضروری است[۵۱].

۲-۹-۱ اهداف کنترل فرکانس شبکه قدرت
کنترل بار فرکانس یک مسئله بسیار مهم در بهره برداری سیستم­های قدرت و کنترل برای تامین برق مورد نیاز و قابل اعتماد با کیفیت مطلوب است. کنترل ضریب اتوماتیک یک سیستم کنترل بازخورد، تنظیم قدرت خروجی ژنراتور است تا فرکانس را در مقدار تعیین شده­ای تثبیت کند. یکی از اهداف AGC^[6] که حفظ فرکانس سیستم در مقدار اسمی ۵۰ هرتز است. که به منظور کنترل آن در لحظات اولیه پس از وقوع اختلال بار تولید کنترل اولیه فرکانس نیاز می­باشد. هدف از کنترل اولیه فرکانس بازگرداندن فرکانس به محدوده مجاز و حفظ فرکانس در آن محدوده تا زمانی که کنترل ثانویه وارد عمل گردد، می­باشد. وظیفه اصلی کنترل اولیه فرکانس به عهده گاورنر واحدها می­باشد و از آنجایی­که در پی وقوع یک اختلال تمام گاورنرهای شبکه عمل می­نمایند تنظیم مناسب این کنترل کننده­ها از اهمیت ویژه­ای برخوردار است بنابراین با تنظیم پارامترهای گاورنر می­توان سهم هر واحد در کنترل فرکانس و زمان وارد عمل شدن آن را تنظیم نمود.
اهمیت تنظیمات فوق زمانی مشخص می­گردد که بدانیم این کنترل­ کننده­ها در تمام شرایط بهره ­برداری و در پاسخ به تمام اختلالات بار تولید محتمل در شبکه بایستی به طور مناسب عمل نمایند و فرکانس را به بهترین صورت کنترل نمایند. سیستم قدرت به هم پیوسته است و به چند حوزه فرکانس تقسیم می­ شود. فرم یکپارچه برای تمام ژنراتورها در جهت تشکیل یک گروه کنترلی منسجم استراتژی مورد نیاز است که نه تنها حفظ ثبات فرکانس را داشته باشد بلکه قدرت پیوند به حالت خطای صفر ماندگار را دارد و تغییر فرکانس در یک جای شبکه بر دیگر نقاط آن اثر می­ گذارد[۵۱]. با توجه به رشد مداوم سیستم برق در اندازه، پیچیدگی و تنوع منابع مشکل نوسانات فرکانس با توجه به تغییرات غیر قابل پیش بینی بار به موضوعی جدی تبدیل شده است. این تغییرات بار تصادفی در نتیجه عدم تطابق توان تولیدی و مصرفی است، این عدم تطابق باید اصلاح شود زیرا تولید و توزیع برق کافی و قابل اطمینان با کیفیت مطلوب بسیار مهم است و در غیر این آسیبی جدی به تجهیزات وارد می­آیند[۵۲].
با توجه به شبکه دو ناحیه شکل ۷ :[۴۶]
دو نوع مختلف از تجهیزات کنترلی برای بهینه­سازی حالت گذرا AGC استفاده شده است. از جمله این تجهیزات کنترلی افزودن یک واحد فاز شیفتر کنترلی تریستری (TCPS) در Tie line می­باشد .
شکل (۲-۶) تابع کنترلی کنترل کننده TCPS^[7] می­باشد .
out in
شکل ۲-۶: تابع کنترلی کنترل­ کننده TCPS
دیگر تجهیز کنترلی تعبیه واحد­های خازنی ذخایر انرژی (CES) در هر یک از نواحی می­باشد.
شکل۲-۷ : واحد خازنی ذخایر انرژی (CES)
با سه نوع الگوریتم هوشمند کارایی این دو تجهیز مورد مقایسه قرار گرفته شده است، الگوریتم CRPSO^[8] بهینه­ترین بهره­ها و بهترین پاسخ را نسبت به دو الگوریتم دیگر داده است. با مقایسه تجهیز TCPS و CES^[9] در نتایج مشهود است که قرار دادن واحد کنترلی CES در هر دو ناحیه کارایی حالت گذرا را برای محدوده وسیعتری از اختلالات بار فراهم می­ کند و پاسخ حالت گذرا را بهبود می­دهد[۴۶]. این تجهیز کنترلی توانسته انحراف فرکانس سیستم را بین بازه [۰ -۰.۰۰۸] محدود کند و بعد از ۱۲ ثانیه به مقدار صفر برساند.شکل۱۰[۴۶].
سیستم­­های قدرت امروزی مستلزم افزایش هوش و انعطاف­پذیری در کنترل و بهینه­سازی برای تضمین حفظ تعادل میان بار و تولید به دنبال یک اختلال جدی هستند . ریز شبکه­ ها اکثرا از انرژی­هایی برای تولید الکتریسیته استفاده می­ کنند که به طور طبیعی دستخوش تغییرند. این عدم قطعیت در سیستم­های قدرت باعث ناتوان شدن سیستم­های کنترل کلاسیک شده است. برای حل این مشکل روش ترکیب قواعد فازی بهینه شده با الگوریتم هوشمند ازدحام ذرات برای کنترل کننده PI ارائه شده است[۴۷]. شکل (۲-۸) شبکه ایزوله با کنترل کننده PI می­باشد که متشکل از یک واحد دیزل ، یک واحد خورشیدی و بادی و پیل سوختی به همراه باتری و چرخ طیار می­باشد.
شکل ۲-۸ : شبکه ایزوله با کنترل کننده PI
تعییرات بار را به صورت پله در نظر گرفت با تغییرات ۲% و از سه کنترل کننده PI و PI-Fuzzy و PI-pso Fuzzy استفاده کرده که بهترین نتایج با کنترل­ کننده PI-pso Fuzzy می­باشد به طوری که انحراف فرکانس کل سیستم را بین بازه [۰ -۰.۰۱۲] محدود کرد و ۴ ثانیه طول می­کشد که انحراف فرکانس به صفر برسد. دو استراتژی کنترلی دیگر هم پیاده شده که در استراتژی اول تنها دیزل در کنترل فرکانس شرکت می­ کند و در استراتژی دوم پیل سوختی هم در کنار دیزل در این کنترل مشارکت می­ کند.
شکل (۲-۹) مدل کنترل فرکانسی ریز شبکه می­باشد . [۴۷] .
شکل ۲-۹: مدل کنترل فرکانسی ریز شبکه
با توجه به یافته­های مقاله مشارکت پیل سوختی با دیزل ژنراتور برای کنترل فرکانس پاسخ بهتری را به دست می­دهد چرا که انحراف فرکانس را از -۰.۰۱۲ به -۰.۰۸ هرتز رسانده است[۴۷].
۲-۰۱ کنترل کننده­ها
در مطالعات کنترل­ کننده جهت تنظیم قدرت خروجی سیستم تولید پراکنده به کار می­رود که جهت رسیدن به وضعیت تعادل قدرت بر اساس تغییرات ناگهانی تولید و یا بار استفاده می­ شود. بر اساس کاهش انحراف فرکانس عدم تعادل بین تولید و تقاضا در وضعیت تولید و بار حذف می­ شود و توسط کنترل کننده ها تنظیم میگردند[۱]، [۵۳].
۲-۱۱ کنترل کلاسیک
منظور از کنترل­ کننده کلاسیک برای یک سیستم، تعیین ضرایب K_d،K_iوK_p است. بسته به کاربرد، عملکرد مطلوب خروجی سیستم می­توان به شیوه ­های متفاوتی بیان شود. در این بخش از نوشتار، چهار ویژگی مهم زمانی پاسخ یک سیستم استفاده شده و معیار ما از مطلوبیت خروجی سیستم به واسطه آن­ها تعریف خواهد شد. این ویژگی­ها عبارتند از: زمان صعود، زمان نشست، بیشترین فراجهش و انتگرال قدر مطلق خطا. در ادامه تعریف مختصری از هر یک از این ویژگی­ها بیان شده و از روی آن­ها معیار و بهینگی پاسخ خروجی تعریف می­ شود[۵۴].
۲-۱۱-۱ زمان صعود
زمان صعود^[۱۰] زمانی است که در طی آن پاسخ سیستم از ۱۰ درصد مقدار نهایی خود به ۹۰ درصد آن می­رسد.
۲-۱۱-۲ زمان نشست
زمان نشست^[۱۱] به زمانی اطلاق می­ شود که بعد از آن زمان پاسخ سیستم در فاصله ۲ درصدی از پاسخ نهایی­اش باقی می­ماند.
۲-۱۱-۳ بیشترین فراجهش
ماکزیمم فراجهش^[۱۲] به صورت تفاضل مقدار دو پاسخ y_max و y_ss تعریف می شود. y_max و y_ss به ترتیب مقدار بیسینه پاسخ و حد نهایی آن را نشان می­دهد.
۲-۱۱-۴ انتگرال قدر مطلق خطا
انتگرال قدر مطلق خطا به صورت معادله (۲-۱) تعریف می­ شود.
(۲-۱)
به خاطر پیاده سازی زمان گسسته در محاسبه انتگرال حد بالای آن تا حد معین (معمولا تا سه برابر زمان نشست) در نظر گرفته می­ شود که جواب قابل قبولی برای این انتگرال به دست می­دهد.
بیش از ۹۰% کنترل کننده های امروزی کنترل کننده از نوع کلاسیک هستند. علت این امر آسانی و قابل فهم بودن این نوع کنترل کننده­ها، آسانی توضیح آن­ها به دیگران و کاربرد آسان آن­ها است. کنترل­ کننده هر سیستم به عنوان مغز فرمان دهنده در آن سیستم مهم­ترین نقش را در راستای عملکرد مطلوب آن دارد[۵۵]. برای کنترل موثر هر سیستم باید آن سیستم ابتدا درک و مدل سازی گردد. اکثر قریب به اتفاق فرآیندهای کنترلی استفاده از نظریه فیدبک منفی برای رساندن خروجی به یک سطح و یا نگه داشتن آن در یک محدوده مشخص می­باشد. به این صورت سیگنال خطا یا اختلاف بین خروجی فرایند و ورودی آن برای کنترل فرایند استفاده می­ شود و در این میان کنترل کننده دارای نقش اساسی می­باشد.
برای دستیابی به پاسخ سریع با درصد فراجهش کم در سیستم­های حلقه بسته در ابتدای پاسخ یعنی زمانی که سیگنال ورودی تازه اعمال شده است، باید از سیگنال کنترل بزرگ و کنترل سریع استفاده نمود ولی هنگامی که پاسخ به مقدار مطلوب نزدیک شد باید سیگنال کنترل را کوچک نمود و از کنترلی کند استفاده کرد. مهمترین عاملی که در طراحی مورد نظر قرار می گیرد درصد فراجهش است. این مقدار از آن جهت اهمیت دارد که مقدار زیاد آن باعث وارد شدن زیان به سیستم می­ شود اما در بسیاری از سیستم ها برای سرعت بخشیدن به پاسخ سیستم مجبوریم مقداری فراجهش را قبول کنیم. بنابراین هدف اغلب طراحی، کاهش دادن درصد فراجهش بدون لطمه خوردن به پاسخ سیستم می­باشد. متداول­ترین نوع کنترل کننده کلاسیک، کنترل کننده دارای سه بخش تناسبی ، مشتقی و انتگرالی یا PID می­باشد که دارای فرم کلی به صورت معادله (۲-۲) است[۵۵].
(۲-۲)
در این حالت ضریب k_p جهت افزایش سرعت پاسخ سیستم، افزایش دقت به کار می­رود و اگر ضزیب k_p بسیار بزرگ باشد سرعت انحراف بیشتر می­ شود و ممکن است سیستم به حالت ناپایداری برسد. ضریب k_d جهت افزایش و بهبود عملکرد دینامیکی سیستم به کار می­رود و همچنین ضریب k_i جهت حذف خطای حالت ماندگار به کار می­رود ولی اگر مقدار آن بیش از حد زیاد باشد باعث پدیده اشباع در سیستم شده و ناپایداری را در سیستم به همراه می ­آورد. اغلب جهت تنظیم این ضریب در کنترل کننده PID از روش زیگلرنیکولز استفاده می­ شود.
۲-۱۲ تنظیم پارامترهای کنترل­ کننده PID با روش زیگلرنیکولز
در این روش مقادیر انتگرالی و مشتق گیر را برابر صفر قرار داده و k_p را طوری تنظیم می­کنیم که پاسخ مطلوب بدون در نظر گرفتن خطای نهایی به دست آید. سپس k_p را افزایش می­دهیم و T_d را طوری تنظیم می­کنیم که فراجهش سیستم کاهش یابد آنگاه k_i را طوری تنظیم می­کنیم که مقدار خطای حالت ماندگار به حداقل برسد این مراحل را تا حدی ادامه می­دهیم که k_p به اندازه کافی و ممکن بزرگ باشد. ایراد اصلی کنترل کننده­ های PID مدت زمان زیاد جهت تنظیم پارامترها و سختی آن جهت تنظیم نهایی که باید به صورت بهینه باشد است [۵۶-۵۷].
مراحل کار در این روش به صورت زیر است:
K_p را تا حدی افزایش می­دهیم سیستم نوسان کند این گین را k_u می­نامیم.
زمان بین دو پیک خروجی سیستم را اندازه گرفته آن را t_u می­نامیم.
مقادیر گین های کنترل کننده ها را از روی جدول (۳-۱)تنظیم می­کنیم.

۲- ۴- ۵- کاربرد نظریه نمایندگی در حرفه حسابداری و حسابرسی
از جمله مواردی که در آن نظریه نمایندگی نقش بسزایی را ایفا می کند شامل موارد زیر است.
- کاربرد نظریه نمایندگی در حسابرسی.
- کاربرد نظریه نمایندگی در پاداش مدیریت.
کاربرد نظریه نمایندگی در درقراردادهای استقراض – ساختار سرمایه.
کاربرد نظریه نمایندگی در در خرید و ادغام شرکت ها.
کاربرد نظریه نمایندگی در در حسابداری مدیریت.
نظریه نمایندگی و اطلاعات حسابداری و گزارشگری.
نظریه نمایندگی و نظام راهبری شرکتی.
در ادامه به توضیح پیرامون هر یک از موارد فوق پرداخته می شود.
۲- ۴- ۵-۱ - کاربرد نظریه نمایندگی در حسابرسی
از جمله عوامل عوامل توجیه کننده تقاضا برای حسابرسی، نظریه نمایندگی است. چنانچه هر یک از طرفین نمایندگی - مالک و نماینده- در پی حداکثر کردن منافع شخصی خود باشند و در صورتی که اعمال نظارت بر عملکرد نماینده نیز مستلزم صرف هزینه باشد، این امر دلیل قانع کننده ای برای طرح این ادعاست که نماینده ممکن است همواره در پی تأمین منافع شخصی خود به بهترین شکل ممکن نباشد. بر همین منظور از جمله ساز وکارهایی که مالکان می توانند نظارت بر عملکرد نمایندگان و کارگماران خود داشته باشند، فرایند عملیات حسابرسی است. به طور کلی در به کارگیری این نظریه با تاکید بر مفروضات ذیل این استنتاج مطرح می شود که مالک، متقاضی خدمات حسابرسی است (امیر اصلانی، ۱۳۸۴).

- تضاد منافع بین مدیر و سهامدار منجر به سوء رفتار مدیر می گردد.
- نحوه سو رفتار مدیریت از سوی سهامدار قابل پیش بینی است.
- میزان زیان ناشی از سوء رفتار قابل برآورد است.
- سهامدار در شرایطی است که برای جبران زیان برآوردی اش می تواند حقوق و مزایای مدیر را تعدیل کند.
- میزان تعدیلات بیش از هزینه حسابرسی است.
- حسابرسی اعتماد نسبی را برای نیروی بازدارنده یا کشف کننده سوء مدیریت فراهم می سازد.
۲- ۴- ۵-۲ - کاربرد نظریه نمایندگی در پاداش مدیریت
ارائه پاداش به مدیریت از جمله مواردی است که منجر به ایجاد انگیزه در مدیران و همچنین اعمال کنترل بر عملیات مدیر در شرکت شده و در نتیجه مدیران نیز در جهت منافع سهامداران و اعتبار دهندگان فعالیت می کنند. نوع پاداش که بتواند تعارض بین مدیران و سهامداران را کاهش دهد، موضوع دیگری است که کم و بیش در مبحث انواع قراردادها مورد بحث قرار گرفت به صورت کلی این قراردادها انگیزشی بر دو نوع هستند:
۱) مبتنی به سود حسابداری.
۲) مبتنی بر ارزش شرکت.
به اعتقاد بسیاری روش مبتنی به سود حسابداری قادر به تحقق هدف همسو سازی مدیران و سهامداران نمی باشد ولی طرح هایی که منجر به سهامدار شدن مدیران می شود، همسویی مناسب ایجاد می کند.
به هر حال در تنظیم قراردادهای پاداش باید به ویژگی های شرکت، صنعت، اندازه شرکت و مشکل اداره شرکت توجه شود، همچنین می بایست متوسط عمر مدیریت متناسب با دوره به بار نشستن طرح های بلندمدت شرکت باشد یعنی این که تصمیمات استراتژیک مدیر در پاداش او در نظر گرفته شود (برگر و بناسورسی^[۵۲]، ۲۰۰۶).
۲- ۴- ۵-۳ - کاربرد نظریه نمایندگی در قراردادهای استقراض- ساختار سرمایه
رابطه بین منافع سهامداران و مدیران بر ساختار سرمایه شرکت نیز تأثیر می گذارد. سهامداران و مدیران در منابع مالی بلند مدت با هم اختلاف دارند. اگر نرخ هزینه بدهی کمتر از نرخ بازده بعد از مالیات سهامداران باشد در این صورت سهامداران ترجیح می دهند که شرکت، به جای اندوخته کردن سود آن را تقسیم کند و نیاز مالی خود را از طریق استقراض تأمین کنند؛ در صورتی که مدیران ترجیح می دهند از منابع سود انباشته استفاده کنند زیرا استفاده از استفراض موجب ایجاد هزینه های مربوط به بدهی (هزینه بهره) شده همچنین تعهداتی را برای شرکت به همراه دارد که به دنبال آن، ریسک شرکت افزایش می یابد. از آنجایی که میزان ریسک شرکت به طور مستقیم بر ارزش شرکت و عملکرد مدیران مؤثر است؛ مدیران با این امر (افزایش ریسک) مخالفند. به همین منظور مبانی نظری نمایندگی در این باره می تواند مشکلاتی که بین سلایق و دیدگاه های مدیران و سهامداران وجود دارد را مرتفع کند (هنری^[۵۳]، ۲۰۱۰)
۲- ۴- ۵-۴ - کاربرد نظریه نمایندگی در خرید و ادغام شرکت ها
خرید شرکت منجر به بزرگ شدن سازمان می شود و مدیران که به حداکثر ساختن اندازه سازمان مایل دارند با اتخاذ تصمیمات غیر بهینه برای خرید، نیاز روانی خود را از لحاظ دستیابی به قدرت و ارزش های اجتماعی در شرکت های بزرگتر ارضا می کند. تصمیمات غیر بهینه مدیر مربوط به مواردی است که مدیران بدون توجه به مسئله موفقیت و سود آوری شرکت و با درنظر گرفتن منافع شخصی خود، از خرید سایر شرکت ها استقبال می کنند (هنری، ۲۰۱۰).
۲- ۴- ۵- ۵- کاربرد نظریه نمایندگی در حسابداری مدیریت
به سیستم حسابداری مدیریت به عنوان یک سیستم اطلاعاتی نگاه می شود که اطلاعات خروجی از این سیستم مبنایی برای تصمیم گیری و کنترل است ، از جمله مواردی که در این سیستم با نظریه نمایندگی مرتبط است بحث تخصیص و تسهیم هزینه ها و قیمت گذاری انتقالی می باشد.
حسابداری سنجش مسئولیت بر این موضوع تاکید می کند که نباید هزینه های غیرقابل کنترل به مدیریت بخش تسهیم و تخصیص داده شود زیرا در اینصورت مدیر در معرض مخاطره اخلاقی قرار می گیرد و امکان دست کاری اطلاعات و گزارشگری بیمار به وجود می آید.
تئوری نمایندگی و پیشرفت های اخیر آن نویدهای زیادی را برای پیشرفت حسابداری مدیریت می دهد، همچنین تئوری نمایندگی توضیحی در مورد علت استفاده از اغلب روش های مهم حسابداری مدیریت را فراهم می کند به عنوان نمونه مشخص می کند که چرا باید عملکرد مدیران را در سازمان یا بخش های زیر مجموعه آن مورد ارزیابی قرار داد، فایده بودجه بندی و کنترل چیست، چگونه می توان با انطباق اهداف در سازمان دسترسی پیدا نمود، چه معیارهایی برای کنترل و ارزیابی عملیات باید به کار برد و به طور کلی چرا کنترل در سازمان لازم است و چرا انواع کنترل ها در سازمان های گوناگون متفاوت است.
نظریه نمایندگی در چهار زمینه در مباحث مربوط به حسابداری مدیریت کاربرد دارد. این موارد عبارت است از جنبه نظری، جنبه عملی، زمینه های تجربی و زمینه های فرهنگی.
در مورد اول (جنبه های نظری) پیشرفت های زیادی در خصوص تعیین قرار داد بهینه ای که بتواند انگیزه کافی جهت نماینده ایجاد کند تا در منافع مال اقدام کند بوجود امده است در نتیجه نوع قراردادهای بهینه بین سهامدار و مدیر در شرایط مختلف تعیین گشته است.
درباره جنبه های عملی نیز ایجاد روش های کنترل با اهمیت بوده که یکی از یافته های مهم نظریه نمایندگی است، به منظور کاهش اثرات عدم تقارن اطلاعات یعنی نماینده و مالک با انطباق اهداف و جلوگیری از منافع شخصی مدیر باید روش های کنترل مناسبی در سازمان ایجاد گردد .
افزون بر موارد فوق، پژوهش های تجربی زیادی نیز در زمینه های گوناگون نظریه نمایندگی انجام شده است. از جمله نتایج مهم پژوهش های تجربی صورت گرفته بر مبنای نظریه نمایندگی ، اشاره به نوع رفتار مدیران، طراحی قراردادها، برنامه ریزی و کنترل، ارزیابی عملیات و بودجه بندی و تأثیر فرهنگ است. پژوهشگران به نتایج بسیار مهم و جالبی در این زمینه ها دست یافته اند؛ یافته های مربوط به تأثیر فرهنگ، فرض های اساسی الگوی نمایندگی را شدیداً دگرگون ساخته است. اما به علت محدودیت های پاره ای از این مطالعات از نظر ساختاری و اجرایی و مشکلات مربوط به روایی داخلی و خارجی، یافته ها باید با دقت مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند و قطعی نیستند (نمازی، ۱۳۸۴).
۲- ۴- ۵-۶ - نظریه نمایندگی و اطلاعات حسابداری و گزارشگری
موضوع دیگری که در قالب نظریه نمایندگی بحث شده است، گسترش میزان دسترسی سهامداران به اطلاعات صحیح و به موقع، برای ارزیابی عملکرد شرکت و مدیریت است. با توجه به آن که افشای اطلاعات حسابداری منجر به تحمیل هزینه به شرکت می گردد. مدیران از آن جهت که باعث ایجاد هزینه ها و مخارج اضافی برای شرکت می شود، با این موضوع مخالف هستند. اما از سویی دیگر سهامداران برای ارزیابی شرکت و تصیم گیری پیرامون سرمایه گذاری های خود، نیازمند چنین اطلاعاتی هستند. در مواردی مدیران شرکت ها برای بهتر نشان دادن عملیات شرکت اطلاعات را دست کاری و مورد تحریف^[۵۴] قرار می دهند. و به این روش سهامداران را در ارزیابی شرکت و عملکرد به خطا می اندازند. در این رابطه نظریه نمایندگی می تواند با بهره گرفتن از ضرورت دهی به حسابرسی، این اطمینان را برای سرمایه گذاران بالقوه و بالفعل ایجاد کند تا این موضوع - تحریف و دست کاری اطلاعات- در پایین ترین سطح خود وجود دارد (ماکسی میلیانو و دیگران^[۵۵]، ۲۰۰۹).
همچنین موضوع دیگری که در این زمینه گزارشگری اطلاعات حسابداری مطرح است؛ تغییر در روش ها یا برآورد های حسابداری برای دستیابی به اهداف مدیریت است. به عنوان مثال کاربرد روش های تسریعی در محاسبه هزینه استهلاک، عملکرد شرکت را صحیح نشان نمی دهد و به نفع سهامدار نیست، زیرا مدیریت با این روش سود ابرازی و مالیات را در سال های اول کمتر و وضعیت نقدینگی را بهتر نشان می دهد ولی در سال های بعد عکس این موضوع صادق است. در حقیقت مدیریت از روش های مختلف حسابداری جهت هموارسازی سود و ایجاد یک نرخ رشد ثابت استفاده می کند.
۲- ۴- ۵-۷ - نظریه نمایندگی و نظام راهبری شرکتی
نظام راهبری شرکتی ^[۵۶] از جمله جنبه های اصلی و پویا در دنیای تجارت امروز بوده که تبیین مبانی نظری این موضوع به طور قابل توجهی رو به افزایش است. اولین مفهوم عبارت نظام راهبری شرکتی ، از واژه ای لاتین بـه معنای هدایت کردن گرفتـه شده که معمولا ًبرای هـدایت کشتی به کار مـی رود و دلالت براین دارد که اولین تعریف نظام راهبری شرکتی به راهبری تمرکز دارد تا کنترل (حساس یگانه، ۱۳۸۴).
تعاریف متفاوتی در مورد نظام راهبری شرکتی وجود دارد. تعاریف موجود از نظام راهبری شرکتی در یک طیف وسیع شامل دیدگاه محـدود، و در سویی دیگر دیدگاهی گـسترده تر قرار دارند. از جمله تعاریف بیان شده در مورد نظام راهبری شرکتی ؛ می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- نظام راهبری شرکتی عبارت است از تعدادی مسئولیتها و شیوه های اعمال شده توسط هیأت مدیره و مدیران موظف با هدف مشخص کردن مسیر راهبردی که تضمین کننده دستیابی به اهداف، کنترل ریسکها به طور مناسب و مصرف منابع به طور مسئولانه است.
- نظام راهبری شرکتی مجموعه ای از قوانین، مقررات و روشهایی است که تعیین می کند شرکتها چگونه و به نفع چه کسانی اداره شود.
- نظام راهبری شرکتی (حاکمیت واحد تجاری) عبارت است از تعدادی مسئولیت ها و شیوه ‌های به کار برده شده توسط هیأت مدیره و مدیران موظف با هدف مشخص کردن مسیر راهبردی است که تضمین کننده دستیابی به هدفها، کنترل ریسکها و مصرف مسئولا‌نه منابع می باشد.
چارچوب های نظری متفاوتی که برای توضیح و تحلیل نظام راهبری شرکتی مطرح شده با توجه به زمینه علمی خاص، بوده که از جمله مبانی نظری که توجیه کننده مفاهیم نظام راهبری شرکتی بوده شامل نظریه نمایندگی است. با این توضیح که؛ آغاز حاکمیت شرکتی از طریق مالکیت سهام تاثیر چشمگیری بر روش کنترل شرکتها داشت و بدین ترتیب مالکان اداره شرکت را به مدیران تفویض کردند. جدایی مالکیت از مدیریت (کنترل) منجر به یک مشکل سازمانی مشهور به نام مشکل نمایندگی شد. با بررسی موضوع از زوایای مختلف نهایتاً جانسن و مک لینگ مبانی تئوری نمایندگی را مطرح کردند. در این تئوری مدیران شرکت را به عنوان کارگزاران و سهامداران را به عنوان کارگمار معرفی کردند.در تئوریهای مالی یک فرض اساسی این است که هدف اولیه شرکتها افزایش ثروت سهامداران است. در تئوری نمایندگی نیز از فرضیات اصلی این است که کارگمار و کارگزار با هم تضاد منافع دارند (حساس یگانه، ۱۳۸۴).
۲- ۵- عملکرد شرکت^[۵۷]
با گسترش فعالیت های اقتصادی؛ به تدریج مالکیت شرکت ها از مدیریت آن جدا شد و بحث مسئولیت پاسخگویی به ‌وجود آمد. با تمایز مالکان از مدیران و توجه به این که مالکان آگاهی کمی از مسائل مالی دارند و به اطلاعات گزارش ‌شده از سوی مدیریت متکی هستند آنان به ارزیابی عملکرد مدیریت نیاز دارند و در این ارزیابی ناچار به استفاده از اندازه‌گیری هستند. از سویی دیگر، اعتبار دهندگان و سرمایه گذاران بالقوه در ارزیابی پروژه های سرمایه گذاری های خود از معیار های عملکرد مالی شرکت و مدیریت استفاده می کنند. علاوه بر این؛ ضرورت ارائه اطلاعات قابل اتکا و مربوط در جهت تصمیم گیری استفاده کنندگان درون سازمانی و برون سازمانی شرکت، منجر به استفاده از روش ها و تکنیک های مختلف مالی در ارزیابی شرکت ها شده است.

در این پرونده، خواسته شرکت تأمین ماسه ریخته‌گری، ابطال اجرائیه کلاسه ۶۴ - ۸۵/ش اجراء ثبت به طرفیت شهرداری فیروزکوه بوده و وکیل شرکت خواهان عمده جهات قانونی دادخواست تقدیمی را تبصره(۲) ماده(۴) آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد لازم‌الاجراء ذکر کرده و در جهت موضوعی نیز توضیح داده است چون میزان بدهی در رأی کمیسیون ماده۷۷ قانون شهرداری دقیقاً مشخص نگردیده است و در نتیجه موضوع اجرائیه منجّز نیست، بنابراین اجرائیه صادره باطل می‌باشد. رأی کمیسیون ماده۷۷ که در قالب پاسخ به تقاضای شهرداری صادر گردیده به این صورت است: «با توّجه به پیشنهاد فوق‌الذکّر شهرداری فیروزکوه که اعلام داشته عوارض شهرداری به استناد دفاتر فروش کارخانه تأمین ماسه به میزان هر تن یکصد و پنجاه ریال از تاریخ ۱۶/۱۰/۱۳۶۳ است با آن موافقت می‌گردد».

دادگاه حقوقی یک دماوند به پرونده رسیدگی کرده و براساس تصمیم مورخ ۱۵/۷/۱۳۶۵ نظر خود را دایر به قانونی بودن صدور اجرائیه بابت عوارض فاصله زمانی ۱/۱/۱۳۶۴تا ۱۱/۲/۱۳۶۴و غیر قانونی بودن مازاد آن اعلام می‌دارد.این تصمیم مورد اعتراض وکیل شرکت خواهان واقع شده و شعبه بیست و یکم دیوان عالی کشور مطابق دادنامه شماره ۹۳۶ - ۲۱ نظریه استنباطی دادگاه حقوقی یک را مردود اعلام و پرونده را جهت رسیدگی قانونی به دادگاه بدوی برمی‌گرداند.در قسمتی از رأی دیوان عالی کشور چنین آمده است: «در تصمیم مورخ ۱۱/۲/۱۳۶۴کمیسیون ماده ۷۷ قانون شهرداری‌ها اشاره‌ای به تشخیص بدهی شرکت تأمین ماسه ریخته‌گری به مبلغ دو میلیون و پانصد هزار ریال در حقّ شهرداری فیروزکوه بابت عوارض نشده تا صدور اجرائیه کلاسه ۶۴- ۸۵/ش ثبت فیروزکوه به مبلغ دو میلیون و پانصد هزار ریال مستند به مبلغ مندرج در تصمیم فوق و منطبق با ماده ۷۷ باشد… و به صراحت تبصره(۲) ماده (۴)آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجراء مصوّب ۱۳۵۵، ورقه اجرائیه را فقط نسبت به موضوعاتی می‌توان صادر نمود که در سند منجّزاً قید شده باشد که چون در ماده ۷۷ قانون شهرداری اشاره به صدور اجرائیه طبق مقررات اسناد لازم‌الاجرا شده، … فلذا صدور اجرائیه… به لحاظ معیّن نبودن میزان بدهی در تصمیم مزبور انطباقی با قانون ندارد و باید اجرائیه مذکور کلّاً به علّت فوق به استناد قانون اصلاح بعضی از مواد قانون ثبت و قانون دفاتر اسناد رسمی مصوّب ۱۳۲۲ باطل گردد». دادگاه حقوقی یک به استناد رأی دیوان حکم بر ابطال اجرائیه صادر می کند و در اثر فرجام‌خواهی شهرداری فیروزکوه، شعبه بیست و یکم دیوان عالی کشور به شرح ذیل دادنامه اخیر‌الصّدور دادگاه حقوقی یک را تأیید می کند: «با توجه به محتویات پرونده و جهات مذکور در رأی شماره ۹۳۶ - ۲۱ مورخ ۹/۱۱/۱۳۶۵ این شعبه، حکم شماره ۱۷ - ۲۳/۲/۱۳۶۶ دادگاه حقوقی یک دماوند مبنی بر ابطال اجرائیه شماره ۶۴ - ۸۵/ش اجرای ثبت فیروزکوه به لحاظ معیّن نبودن میزان بدهی در تصمیم موّرخ ۱۱/۲/۱۳۶۴ و منجّز نبودن رأی کمیسیون ماده ۷۷ قانون شهرداری‌ها مخالفتی با قانون ندارد…» .( بازگیر،چ۱، ۱۳۸۰، ص ۲۷۸ - ۲۷۷٫)
۱۰ - مع‌هذا،سؤالی که مطرح می‌شود اینکه چنانچه در سندی که قانوناً وصف لازم‌الاجرائی دارد،موضوع اجرائیه منجّزاً تعیین نشده باشد ولی متعاقباً تنظیم‌کنندگان سند لازم‌الاجراء آن را طی سند دیگری تعیین و از سوی متقاضی صدور اجرائیه به مرجع ثبتی اعلام گردد، آیا صدور اجرائیه وتعقیب عملیات اجرایی بر مبنای جدید مجاز خواهد بود؟
در بعضی از تألیفات حقوقی به طور کلی ارائه پاسخ مثبت به این سؤال مستفاد می‌گردد. به عقیده ایشان: «هرگاه در سند ثبتی، تعهد معلّق به امری شده باشد، پس از تحققّ آن امر است که می‌توان گفت تعهد نامبرده در سند منجّز است و می‌توان برای اجرای آن تقاضای صدور اجرائیه نمود»(حمیّتی واقف، چ۱، ۱۳۸۲،ص ۱۳۴). به نظر ما این عقیده صحیح نیست؛ زیرا لازم‌الاجرائی قانوناً وصف سندی است که منجّز بودن جزء لاینفکّ سند مذکور محسوب شده است. بنابراین تنجیز بعدی موضوع اجرائیه از دو حالت خارج نخواهد بود که هر کدام حکم مخصوص به خود را دارد؛ اول اینکه - تنجیز سند غیر منجّز به وسیله طرفین یا شفاهاً اظهار(که از فرض مسأله خارج است)و یا در سند دیگری منعکس گردیده است (مانند سند عادی) که اساساً لازم‌الاجراء نیست ، در این حالت هرچند منجّز نمودن موضوع اجرائیه ناظر به سند لازم‌الاجراء قبلی است و فرض مسأله نیز این است،ولیکن چون مطابق سیاق ماده(۵۰) نظامنامه دفاتر اسناد رسمی و تبصره ماده(۴)آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا تنجیز باید در متن سندی منعکس گردیده باشد که آن سند ذاتاً لازم‌الاجراء است، لذا توافق به موضوع منجّزی در خارج از سند لازم‌الاجراء به هیچ وجه قابل اعتنا نخواهد بود(کاتوزیان،چ۱،۱۳۷۸، ص۱۹- ۱۸). دوم اینکه - طرفین با ابقاء مندرجات سند قبلی، به موجب سند دیگری در دفترخانه اسناد رسمی، موضوع تعهّدات سند سابق را مشخّصاً معلوم نمایند و یا اینکه برای مثال، شهرداری با مراجعه به کمیسیون موضوع ماده (۷۷) قانون شهرداری،تقاضای تعیین میزان دقیق عوارض متعلّق به مؤدّی را مطرح نموده و کمیسیون نیز به موجب رأی اصلاحی،در مقام تعیین میزان دقیق عوارض مربوطه برآید.هرچند در این حالت، امکان صدور اجرائیه ثبتی فراهم می‌گردد،ولیکن تحقّق این موضوع متکّی به سندی است که خود نیز فی حدّ ذاته لازم‌الاجراء است و به علاوه نقص سند قبلی را با حفظ سایر شرایط مرتفع ساخته است. بنابراین و با ملاحظه اینکه اجراء، موضوعی کاملاً تشریفاتی و شکلی است و باید با توجّه به وصف تشریفاتی آن مقررّات مربوطه تفسیر گردد، پاسخ سؤال مطروحه، بدون ملاحظات فوق‌الذّکر، منفی خواهد بود(کاتوزیان،بی تا،ص ۳۱۴٫)
۱۱ - از ماده(۲۳۹)آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجراء و بند(۲۱۳) مجموعه بخشنامه‌های ثبتی (مجموعه بخشنامه‌های ثبتی؛ چاپ روزنامه رسمی، صفحه ۹۳) خلاف پاسخی که انتخاب شد، نتیجه‌أی حاصل نمی‌گردد.بند(۲۱۳)مجموعه بخشنامه‌های ثبتی مقرر می‌دارد:«قراردادهایی که طرفین نسبت به پرونده اجرایی در حضور مدیر ثبت یا مأمورین اجرای ثبت، در حدود صلاحیّت قانونی آنها منعقد می‌نمایند،ذاتاً رسمی بوده و در حدود مقررّات لازم‌الاجراء می‌باشد». حکم ماده(۲۳۹)آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجراء نیز تقریباً مشابه بند(۲۱۳) مجموعه بخشنامه‌های ثبتی است^[۸].
حال باید به این سؤال جواب دهیم که به چه دلیلی مقررّات مذکور، نظریه مخالف پاسخ انتخابی را تقویت نمی‌کند؟ به دلیل اینکه با وجود تبصره(۲) ماده(۴) آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجراء،حکم مندرج در ماده(۲۳۹)آئین‌نامه مذکور(و به تبع آن بند ۲۱۳ مجموعه بخشنامه‌های ثبتی)ناظر به موضوعات مربوط به بعد از صدور اجرائیه و عملیات اجرائی است و از معلوم نمودن موضوع اجرائیه که لزوماً باید در حین تقاضا و صدور اجرائیه محرز و مشخص باشد، منصرف است.تقلیل وجه موضوع اجرائیه و یا افزایش بهره یا اجور به میزان صدی دوازده در سال(ماده ۱۲۳آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجراء)می‌تواند مثال‌هایی برای این مقررّات تلقی گردد.
در نتیجه چنانچه اجرائیه‌ای با وصف معلوم نبودن موضوع سند مربوطه صادر و در حین عملیات اجرایی، طرفین در حضور مأمور ثبتی بخواهند اشکال مذکور را مرتفع نمایند، چون برطرف کردن این اشکال جز از طریق قانونی ممکن نیست و از حیث ساز و کار حقوقی دلیلی بر نفوذ اراده طرفین در تصحیح اجرائیه‌ای که حین‌الصدّور به لحاظ فقدان شرط تنجیز باطل بوده است وجود ندارد،لذا باید مقررّات مذکور را به موضوعات دیگری جز معلوم نمودن موضوع اجرائیه ناظر دانست و از تفسیر مخالف احتراز نمود. خاصّه آنکه از جهت ساز و کار اداری و تشکیلاتی نیز (پرونده اجرایی) مذکور در مقررات فوق‌الذکّر به مرحله بعد از صدور اجرائیه راجع است^[۹].( کریمپور،چ ۱، ۱۳۸۷، ص ۱۱۵ - ۱۱۳٫)
۱۲ - چنانچه اجرائیه‌ای در مورد سند لازم‌الاجرائی که در آن تعهدات به نحو معلّقی قید شده باشد صادر گردد، شخص ذینفع می‌تواند صدور حکم بر بطلان چنین اجرائیه‌ای را از مرجع صالحه درخواست نماید. از آنجا که اعتراض به منجّز نبودن موضوع اجرائیه شکایت از(دستور اجرا) تلقی می‌گردد،مرجع صالح برای رسیدگی به چنین خواسته‌ای محاکم دادگستری خواهد بود. مطابق ماده(۱)قانون اصلاح بعضی از مواد قانون ثبت و قانون دفاتر اسناد رسمی مصوّب سال ۱۳۲۲: «هرکس دستور اجرای اسناد رسمی را مخالف با مفاد سند یا مخالف قانون دانسته یا از جهت دیگری شکایت از دستور اجرای سند رسمی داشته باشد،می‌تواند به ترتیب مقرر در آئین دادرسی مدنی اقامه دعوی نماید».از این رو، در صورتی که متعهد سندی که نسبت به آن اجرائیه صادر گردیده است در حین عملیات اجرایی با تمسّک به معلوم نبودن موضوع سند لازم‌الاجراء،به رئیس ثبت شکایت نماید(ماده ۲۲۹ آئین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجراء)رئیس ثبت موظف است به اعتبار صلاحیت مرجع قضایی اظهار نماید.هرگاه رئیس ثبت به این موضوع توّجه ننماید،هیأت نظارت باید پرونده را به دادگستری ارجاع کند، در غیر این صورت، رأی هیأت نظارت در دیوان عدالت اداری قابل نقض خواهد بود.به موجب ماده (۲) قانون اصلاح بعضی از مواد قانون ثبت مصوّب ۱۳۲۲:«مرجع رسیدگی به دعاوی ناشی از دستور اجرای اسناد رسمی دادگاه صلاحیت‌دار محلی است که در حوزه آن دستور اجرا داده شده».بنابراین و برای مثال در صورتی که سند لازم‌الاجراء در دفترخانه اسناد رسمی تنظیم گردیده باشد،خواهان باید در دادگاهی اقامه دعوی نماید که دفترخانه تنظیم‌کننده سند لازم‌الاجراء در حوزه آن قرار گرفته، هرچند اجرائیه مربوط به تحویل مال غیر منقولی باشد که در حوزه دادگاه دیگری واقع شده است.مع‌الوصف،صرف تقدیم دادخواست ابطال اجرائیه به استناد معلوم نبودن موضوع اجرائیه،مانع از جریان عملیات اجرایی نیست.در صورت صدور حکم بر بطلان دستور اجراء و یا قرار توقیف عملیات اجرایی(چنانچه توقیف جزء خواسته باشد)عملیات اجرایی متوقّف خواهد شد(مواد ۳ و ۴ قانون سال ۱۳۲۲) ^[۱۰]. قانون اصلاح بعضی از مواد قانون ثبت و قانون دفاتر اسناد رسمی مصوّب۱۳۲۲در عین اختصار قانون کاملی است.(هفته‌نامه دادگستری - شماره ۱۱۰ - ص ۸)
فصل دوم:
انتقال اسناد تجاری در حقوق ایران
-۲فصل دوم: انتقال اسناد تجاری در حقوق ایران
۲-۱- مبحث اول:جایگاه ظهر نویسان در انتقال سند تجاری و مسئولیت ظهر نویسان
-۱-۱-۲گفنار اول: انتقال به منظور دریافت یا واگذاری
به صراحت ماده ۷۷۲ ق.م.«مال مرهون باید به قبض مرتهن یا به تصرف کسی که بین طرفین معین می گردد داده بشود… » ممکن است بخواهیم مصلحتأ قبض را شرط صحت عقد رهم ندانیم،اما در اسناد تجاری، با انجام ظهر نویسی در تمام نظامهای حقوقی ،می باید برگه مربوطه به تصرف ذینفع نیز داده شود والا رهن برات در نطفه عقیم می ماند.
شرایط صحت معاملات در ماده ۱۹۰ ق.م . در خصوص رهن اسناد براتی هم لازم الرعایه می باشد:
توافق قصد و رضا،واهلیت راهن و مرتهن .مضافا ،راهن می بایست صاحب برگه شناخته شود.
پس وکیل در وصول برات،اصولا حق گرو گذاشتن آن را ندارد، مگر اختیارات کافی برای این منظور به دست آورد باشد.
شخص ورشکسته نیز پس از حکم ورشکستگی،به موجب ماده ۴۱۸ ق.م. مشار الیه از دخالت در اموال خویش محروم بوده و مجاز به چنین عملی نیست وپیش از حکم توقف نیز اگر رهن دادن سفته برای تحکیم پرداخت دین ذمه ای(عادلی)قبلی صورت پذیرد ،به حکم فراز سوم ماده ۴۲۳ قابل ابطلال خواهد بود.(صفری،۱۳۸۴،ص ۱۷ )
۲-۱-۲-گفتار دوم: اقسام انتقال سند
-۱-۲-۱- ۲بند اول - قهری:انتقال قهری به این صورت است که شخصی فوت می کند و حقوق حاصل از ،حق کسب و پیشه به ورثه شخص منتقل می گردد.
-۲-۲-۱- ۲بند دوم-ارادی:حقوق حاصل از کسب و پیشه،گاهی اختیاری و با میل و رغبت مالک به فرد دیگری منتقل می شودکه ممکن است با سند عادی باشد یا سند رسمی.(اخلاقی،۱۳۸۶،ص ۴)
-۳-۱-۲ گفتار سوم: مفهوم ومعنای ظهرنویسی
ظهر به معنای پشت است . ظهرنویسی یا پشت نویسی عبارت است از این که دارنده سند تجاری مطالبی را که حاکی از منظور اوست در پشت سند بنویسد و امضا کند.به عبارت دیگر ظهرنویسی ان است که دارنده سند تجاری به موجب ان دستور می دهد تا مبلغ مندرج در سند به دیگری پرداخت شود. (همان، ص ۲-۳).
۴-۱- ۲- گفتار چهارم:شرایط ظهرنویسی
-۱-۴-۱-۲بند اول:شرایط ماهوی
مانند اهلیت،چون ظهر نویسی یک عمل حقوقی و مالی است و وقتی شما ظهر نویسی می کنید می خواهید خودتان را متعهد کنید لذا شخص باید عاقل،بالغ و رشید باشد ماده ۱۹۰ قانون مدنی
-۲-۴-۱-۲بند دوم:شرایط صوری
شرایط اجباری شرایط اختیاری
شرایط اجباری عبارتند از :
کتبی بودن: پس ما ظهر نویسی شفاهی نداریم و اگر من شفاها ظهرنویسی کردم مثلا سند را در وجه شخص معین است و بیایم و بگویم من این را به شما منتقل کردم(انتقال صورت نمی گیرد مگر اینکه سند در وجه حامل است که با قبض و اقباض قابل انتقال است)ظهر نویسی یک نوع نوشتن عبارت پشت سند است پس حتما باید کتبی باشد لذا ظهر نویسی شفاهی نداریم .
انعکاس در خود سند:پس ظهر نویسی باید در خود سند و پشت سند قید شود(سوال:چنانچه در پشت سند جا نبود چه باید کرد؟مثلا سند زیاد منتقل شده و زیاد دست به دست شده باشد(مثلا ۲۰ بار)و دیگر جایی برای امضای شخص دارنده یعنی همان ظهر نویس جدید نیست باید چه کرد؟می گویند اگر جا نبود شما می توانید روی برگ ضمیمه ظهر نویسی کنید یعنی یک برگه پیوست برات کنید و باید ضمیمه شود و مشخص گردد که این برگه مال همین برات است و روی همان برگه باید ظهر نویسی کرد(در همه اسناد تجاری)حالا اگر این برگه گم شد یا مفقود شد و یا ثابت نشد که متعلق به این برات است ، آن ظهرنویسی ها اعتبار ندارد.پس زمانی ظهر نویسی اعتبار دارد که ضمیمه بودن برگه به برات مشخص شود،اگر ثابت نشد تاثیری ندارد .
درج مهر یا امضاء: برای ظهر نویسی مهر یا امضاء کفایت می کند و لازم نیست که حتما باید امضاء شود حتی چک ، چک لزوما بت امضاء صادر می شود،اما با مهر قابل ظهرنویسی است.چنانچه امضای ما پشت سند باشد صرف امضای پشت سند ظهر نویسی محسوب می شود،اما اگر بر روی سند نه پشت سند امضاء کردیم و قصد ما ظهرنویسی است تصریح به ظهرنویسی شود والا در حکم ضمانت تلقی می شود
شرایط اختیاری ظهرنویسی عبارتنداز :
نام گیرنده یا منتقل الیه:منتقل الیه کسی است که برات را می گیرد و نام دارنده برات منظور است نه ظهرنویس، قبلا گفته شد ظهرنویسی سه حالت دارد یا در وجه شخص معین است و نام گیرنده را می نویسیم و یا در وجه حامل است و یا سفید است و یا فقط امضاء است و یا فقط مهر است
تاریخ ظهرنویسی:این خیلی مهم است و دلیل اهمیتش برای تشخیص اهلیت ظهرنویس:چون ظهرنویس نیاز به اهلیت دارد(چون یک عمل حقوقی است و باید دید که ظهر نویس در آن موقع اهلیت دشته یا خیر،باید به تاریخ ظهرنویسی مراجعه کرد)(همان،ص۶-۸)
-۵-۱- ۲گفتار پنجم:اقسام ظهرنویسی
ظهرنویسی ممکن است به یکی از سه منظور ذیل انجام گیرد: ظهرنویسی برای انتقال،ظهرنویسی به منظور وکالت و ظهرنویسی به عنوان تضمین .
-۱-۵-۱- ۲بند اول:ظهرنویسی برای انتقال
قسمت اول ماده ۲۴۷ ق.ت تصریح می کند:” ظهرنویسی حاکی از انتقال برات است.” بنابراین ظهرنویسی طریق انتقال حقوقی است که به برات و اسناد تجاری تعلق می گیرد، بدون آنکه این انتقال مشمول تشریفات انتقال طلب طبق مقررات قانون مدنی گردد.ظهرنویسی،انتقال مکرر این اسناد را تسهیل می کند و واگذاری سند با واگذاری حقوق توام است و لزومی به توجیه ندارد.برات نوشته‌ای است که به موجب آن، شخصی به دیگری دستور می‌دهد مبلغی وجه را در موعد معین به شخص ثالثی بپردازد. دستور دهنده را برات‌کش یا صادرکننده یا برات دهنده می‌نامند. کسی که این دستور را دریافت می‌کند برات‌گیر و کسی که وجه برات باید به وی پرداخته شود دارنده‌ی برات نام دارد.
برات مانند هر سنددیگری این قابلیت را دارد که به شخص دیگری واگذار شود یا به عبارت دیگر مالکیت آن به شخص دیگری منتقل گردد. لیکن از آن‌جایی که برات یک سند تجاری است و اسناد تجاری باید به سادگی قابل نقل و انتقال به غیر باشند قانون‌گذار شیوه‌ی خاصی را برای انتقال برات پیش بینی نموده است. این شیوه عبارت است از ظهرنویسی. بنابراین ظهرنویسی وسیله‌ی انتقال مالکیت برات است که از طریق امضای برات توسط دارنده‌ی قبلی(ظهرنویس)و تسلیم آن به دارنده‌ی جدید صورت می‌گیرد. چون امضای انتقال دهنده‌ی برات و همچنین عباراتی که حکایت از انتقال مالکیت برات می‌کند، معمولاً در ظهر(پشت)ورقه‌ی برات نوشته می‌شود، این عمل حقوقی ظهرنویسی یا پشت نویسی نام‌ گرفته است.(عرفانی،۱۳۸۸، ص ۳۶)
البته ظهرنویسی به غیر از انتقال مالکیت برات کاربرد‌های دیگری نیز دارد که در جای خود قابل بررسی است.

شرایط ظهرنویسی برات برای انتقال:از آن جایی که ظهرنویسی علاوه بر انتقال مالکیت برات،آثار خاص دیگری نیز دارد که در تعیین حدود مسئولیت هریک از ظهرنویسان موثر است،قانون گذار برای تحقق امر ظهرنویسی شرایط ویژه‌ای، پیش بینی نموده است که به بررسی آنها می‌پردازیم:

امضای ظهرنویس:وقتی که دارنده‌ی برات، تصمیم به انتقال آن به شخص دیگری می‌گیرد، باید به نحوی از انحاء، این اراده ی خود را ظاهر ساخته و آن را در ورقه‌ی برات منعکس سازد. نحوه‌ی تجلی اراده‌ی ظهرنویس، توسط قانون‌گذار مشخص شده است؛ که عبارت است از امضای ورقه‌ی برات توسط ظهرنویس(دارنده‌ای که قصد انتقال مالکیت برات خود را به دیگری دارد).در حقیقت ظهرنویس با امضای برات اعلام می‌دارد که تمام حقوق خود را که از برات ناشی می‌شود، به دارنده ی جدید برات منتقل می کند.(افتخاری، ۱۳۸۰ ،ص ۹۱٫)

قید نام منتقل الیه:به موجب ماده‌ی ۲۴۶قانون تجارت درج نام کسی که برات به‌وسیله‌ی ظهرنویسی به وی منتقل می‌شود، الزامی نیست. چنان‌چه نام این شخص در ظهرنویسی قید شود، این ظهرنویسی،"ظهرنویسی به نام شخص معین"خواهد بود.مثل آن که نوشته شود؛ لطفاً در وجه آقای… پرداخت شود. لیکن چنان‌چه هیچ نامی از منتقل الیه در ظهرنویسی قید نشود،این ظهرنویسی،ظهرنویسی در وجه حامل خواهد بود.معنا و مفهوم ظهرنویسی در وجه حامل این است که دارنده‌ی قبلی برات یا همان ظهرنویس بدون آن‌که در ظهرنویسی نامی از منتقل الیه ببرد،آن را امضا نماید تا از آن پس هرکسی که برات را در دست داشت،مالک آن شناخته شود و برای مطالبه‌ی وجه آن محق باشد.( عرفانی، ۱۳۸۰، ص۳۷)

تاریخ ظهرنویسی:اگر چه به موجب ماده‌ی ۲۴۶ق.ت، قید تاریخ ظهرنویسی ضروری نمی‌باشد،لیکن قید این تاریخ می‌تواند از جهات متعددی مفید واقع شود. مهم‌ترین مورد کاربرد آن برای تشخیص اهلیت ظهرنویس یا ورشکستگی‌ وی به هنگام ظهرنویسی است.چرا که اگر ظهرنویس در آن زمان فاقد اهلیت بوده یا ورشکسته باشد، ظهرنویسی وی باطل و بلا اثر خواهد بود .(خزاعی، ۱۳۸۰، ص ۹۶)

جمع کل

۲۲۵۹

۳۳۸

۱۰۰

نمودار(۳-۲): توزیع فراوانی نمونه آماری مورد بررسی بر حسب نواحی آموزش و پرورش
۳-۵ ابزار گردآوری اطلاعات
۳-۵-۱ مطالعات کتابخانه ای
جهت گردآوری اطلاعات در زمینه مبانی نظری و ادبیات تحقیق، از منابع فارسی و لاتین کتابخانه‌ای، پایان نامه ها، مقالات، کتاب‌های مورد نیاز و نیز از شبکه جهانی اطلاعات (اینترنت) استفاده شده است. بدین صورت که محقق سعی نموده با مراجعه به کتابخانه دانشگاه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی و جستجو در بانک‌های اطلاعاتی داخلی و خارجی از آخرین دستاوردهای مطالعات و تحقیقات انجام شده در زمینه ی موضوع مورد پژوهش استفاده و آگاهی کسب نماید.
۳-۵-۲ جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه
به منظور جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل اطلاعات در این پژوهش از پرسشنامه استفاده گردیده است که شامل پرسشنامه استاندارد هوش فرهنگی ارلی و انگ (۲۰۰۳) و پرسشنامه استاندارد تعهد سازمانی آلن و مایر (۱۹۹۰) می باشد.
پرسشنامه های بکار برده شده در این پژوهش دارای سؤالات بسته پاسخ بوده و با مقیاس لیکرت در یک طیف هفت درجه ای (کاملاً مخالفم، تا حدودی مخالفم، مخالفم، نه موافق و نه مخالفم، موافقم، تا حدودی موافقم، کاملاً موافقم) طراحی شده اند.
۳-۵-۲-۱ پرسشنامه هوش فرهنگی
پایه ی نظری این پرسشنامه براساس تعریف ارلی و انگ (۲۰۰۳) از هوش فرهنگی است که بنا به تعریف آن ها هوش فرهنگی “توانایی یک فرد در راستای سازگاری موفقیت آمیز با محیط های فرهنگی جدید که معمولاً با بافت فرهنگی خود فرد متفاوت است” می باشد. مقیاس هوش فرهنگی در سال (۲۰۰۳) توسط ارلی و انگ ساخته شد. براساس این پرسشنامه چهار مؤلفه اصلی هوش فرهنگی (فراشناختی، شناختی، انگیزشی و رفتاری) در ۱۹ سوال طبقه بندی شده اند.
سؤالات پرسشنامه (هوش فرهنگی) مربوط به هر مؤلفه آن در جداول ذیل منعکس شده است:
بعد فراشناختی: برای سنجش این بعد از هوش فرهنگی سه گویه مطرح شده است که شامل گویه های ۱-۲-۳ می باشد.

جدول (۳-۳): سؤالات مربوط به سنجش بعد فراشناختی هوش فرهنگی

ردیف

گویه

۱

هنگام تعامل با مردمی از فرهنگ متفاوت ، به دانش فرهنگی آنها آگاهی دارم.

۲

در تعاملات بین فرهنگی از دانش فرهنگی که به کار می گیرم ، آگاهم.

۳

هنگام تعامل با مردمی از فرهنگ متفاوت ، صحت و درستی دانش فرهنگی ام را بررسی می کنم .

بعد شناختی: برای سنجش این بعد از هوش فرهنگی شش گویه مطرح شده است که شامل گویه های ۴-۵-۶-۷-۸-۹ می باشد.
جدول (۳-۴): سؤالات مربوط به سنجش بعد شناختی هوش فرهنگی

ردیف

گویه

مطالعات انجام شده درباره موضوع پژوهش
جهت ایمنی تست ها هر ساله فرم های جدیدی از آزمون زبان انگلیسی تافل^[۱۲۴] به وجود می آید، این تست ها باید نمراتی به دست دهد که بتوان به صورت مبادله ای از آن استفاده کرد. برای این کار از همترازسازی استفاده می شود، این عمل تا قبل از سال ۱۹۷۸ از همترازسازی در مدل کلاسیک به دست می آمد ولی از آن به بعد از همترازسازی در مدل IRT استفاده می شود. تحقیقی با عنوان کاربرد IRT در مقیاس پردازی و همترازسازی تست تافل “صورت گرفته است که در آن مقیاس پردازی و سوال ها و نتایج همترازسازی تست متکی بر مدل های ۱ و ۲ پارامتری با نتایج متکی بر مدل ۳ پارامتری مقایسه شده است که نشان می دهد مدل ۳ پارامتری نسبت به ۱ و ۲ پارامتری بهتر است و مدل ۲ پارامتری از ۱ پارامتری بهتر است. همچنین نتایج تحقیق برای مدل ۳ پارامتری دلالت بر این دارد که همبستگی بین پارامترهای برآورد شده سوال ها متأثر از حجم نمونه است و کیفیت مدل برازندگی داده ها و کیفیت همتراز سازی برآورد شده به اندازه نمونه حساس نیست.

در همترازسازی دو تست هوش و استعداد تحصیلی سنین ۱۱ و ۱۲ ساله با مدل IRT که توسط عبدالرضا حشمتی در سال ۱۳۷۹ (جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد روان سنجی) انجام شد، نتایج زیر بدست آمد:
دو تست هوش و استعداد تحصیلی از اعتبار کافی برخوردار بودند و همتراز سازی این دو تست روی ۱۱ و ۱۲ ساله ها، با توجه به همبستگی های بدست آمده امکان پذیر بوده اند. از نتایج تحقیق مشخص شد آزمودنی های با نمره خام یکسان لزوماً توانایی یکسانی ندارند، همچنین برتری مدل ۳ پارامتری IRT بر مدل های ۱ و ۲ پارامتری IRT نیز ثابت شده است.
در کاربرد IRT در همترازسازی دو تست عزت نفس کوپر اسمیت و آیزنک که توسط احد نجفی (۱۳۷۶) انجام شد، پایایی به دست آمده برای تست های مذکور، بالا بوده است و تست رابطه نیز از اعتبار کافی جهت همترازسازی برخوردار بوده است. همچنین پارامترهای c,b,a و توانایی برآورده شده و سپس معادله خطی برای همترازسازی نمرات بر اساس شیب خط و عرض از مبداء بدست آمده است.
در سال ۱۳۸۰ نیز خانم مریم واشقانی فراهانی بر روی موضوع کاربرد روش همترازسازی همصدک در معادل سازی نمرات آزمون های ورودی دانشگاه ها (کنکور سال ۱۳۷۸) کار کرده است، در این پژوهش روش های همترازسازی همصدک زمانی که گروه ها نابرابرند بررسی شده است که در آن از آزمون هایی که دارای سوالات مشترک هستند استفاده شده است و با بهره گرفتن از برآوردهای مربوط به آن سوال عمل همترازسازی انجام شده است.
هم چنین در مقایسه ویژگی های دو فرم موازی آزمون های هوشی کتل بر اساس نظریه های قدیم و جدید اندازه گیری که در سال ۱۳۷۸ توسط خانم شیرین اکبری انجام شد، برای بررسی موازی بودن دو فرم A و Bمقیاس ۲ تست هوشی کتل از روش های آماری t وابسته، تحلیل واریانس دو راهه و قاعده گالیکسن استفاده شده است، نتایج تحقیق نشان دادند که بین میانگین ها، واریانس ها و ضرایب دشواری و تمیز دو فرم بر اساس نظریه کلاسیک آزمون، تفاوت معنا دار وجود ندارد. همچنین بین پارامترهای توانایی افراد، پارامترهای سوال، مقدارآگاهی آزمون و خطای استاندارد برآورد توانایی بر اساس نظریه سوال – پاسخ معنادار نبود. بر این اساس می توان به دو فرم آزمون هوشی کتل، مقیاس ۲ ، در نظریه کلاسیک، موازی و در نظریه سوال- پاسخ، به عنوان موازی ضعیف توجه نمود.
فاطمه شاطریان محمدی در پایان نامه ای به مقایسه سه روش همترازسازی همصدک هموار نشده ، نمرۀ مشاهده شده IRT و نمره حقیقی IRT در طرح گروه های نامعادل با سوالات لنگر پرداخته است . نتایج نشان داد که دو روش همترازسازی IRT با هم تفاوت بسیار اندکی داشته و از نتایج پایا تری نسبت به روش همصدک هموار نشده برخوردار بودند . از طرف دیگر مقایسه خطای استانداردهمترازسازی سه روش نیز نشان داد که دو روش همترازسازی IRT از میزان خطای کمتری ( نه خیلی متفاوت ) نسبت به روش همصدک هموار نشده برخوردارند .
پژوهش های خارج از کشور
درسال ۲۰۰۰ بکین طی رسالۀ دکتری خود به مقایسه روش های مختلف همترازسازی در تئوری سوال- پاسخ پرداخت . پس از مقایسه همترازسازی با بهره گرفتن از مدل راش ، با همترازسازی با بهره گرفتن از مدل سه پارامتریک لجستیک به این نتیجه رسید که این مدل نتایج همترازسازی مشابهی را تولید میکنند .نتایج همترازسازی حاصل از این شیوه با نتایج همترازسازی تحت مدل سه پارامتری مقایسه شد . در اینجا هیچ تفاوت نظام داری بین دو شیوه مشاهده نشد . در پژوهش حاضر نیز شاخصهای تفاوت کمترین میزان تفاوت را بین دو روش IRT گزارش دادند
جامعه آماری
بنابر نظر اغلب محققان ، جامعه عبارت است از همه اعضای واقعی با فرضی که علاقمند هستیم یافته های پژوهش را به آنها تعمیم دهیم (دلاور ، ۱۳۷۴). به منظور کسب اطلاعات دقیق در مورد یک جامعه بررسی یکایک عناصر جامعه مطلوب به نظر میرسد . معمولاً این کار غیر ممکن یا غیر عملی است . بنابراین، تنها میتوان نمونهای از آن جامعه را مشاهده کرد (کنوور ، ترجمه پرست ، ۱۳۷۲)
جامعه مورد مطالعه این پژوهش شامل دانش آموزان پسر پیش دانشگاهی شهر سقز هستند که در سال تحصیلی ۸۹-۱۳۸۸ در مدارس دولتی به تحصیل اشتغال دارند.
نمونه و روش نمونه گیری
روش نمونه گیری در این پژوهش با توجه به ماهیت آن روش تصادفی خوشه ای میباشد و حجم مورد نظر با توجه به ماهیت پژوهش در نظر گرفته میشود که در این پژوهش ۲۰۰نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند . بیشتر آگاهی ما در باره دنیای که در آن زندگی میکنیم از نمونه نتیجه شدهاند . در اغلب موارد نظراتی که از نمونه بدست میآوریم دقیق نیست ، ولی در بیشتر موارد نظر ما خیلی دقیق تر از موقعیتی است که نمونهای مشاهده نکردهاید و معمولاً هر قدر نمونه بزرگتر باشد نظریه ما دقیق تر است (کنوور ، ترجمه پرست ، ۱۳۷۲).
در این پژوهش ابتدا آمار جامعه از اداره آموزش و پرورش شهر سقز دریافت شد و براساس آمار دریافتی تعداد دانش آموزان پسر پیش دانشگاهی شهر سقز ۹۵۴ نفر بودند وبه علت جلوگیری از ورود به مدارس پیش دانشگاهی دخترانه فقط جنس پسر انتخاب شدند. که کل این تعداد در پیش دانشگاهی شهید باهنر در دو شیفت صبح و بعداز ظهر مشغول به تحصیل بودند.
بر همین اساس حجم نمونه از کل جامعه مورد نظر ۶ کلاس پیش دانشگاهی به میزان۲۰۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند.
با توجه به اینکه باید همه دانش آموزان به هر دو مقیاس هوشی کتل (فرم A و فرم B ) پاسخ میدادند دانش آموزانی که حتی به یکی از دو تست هم پاسخ نداده بودند از نمونه حذف شدند و همچنین افرادی که رونویسی کرده یا غایب بودند از نمونه حذف شدند و در آخر کل آزمودنی هایی که برای انجام پژوهش در نظر گرفته شدند ۱۸۰ نفر مشخص گردید.
روش پژوهش
این مطالعه از نظر نوع روش تحقیق یک مطالعه توصیفی – تحلیلی است که به منظور شناخت و آشنایی بیشتر با روش های گوناگون همترازسازی نمرات آزمون ها به روش همصدک، شرایط مفروضات هر یک از آنها و همچنین تطبیق شرایط عملی با شرایط نظری و در نتیجه انتخاب روشی مناسب براساس شرایط پژوهش انجام گردیده است.
ابزار پژوهش
ابزار مورد استفاده در این پژوهش عبارت است از:
فرم A و فرم B آزمون هوش کتل که یک آزمون هوشی غیرکلامی است و هرکدام از فرم ها شامل ۴ خرده آزمون به صورت زیر است.
الف: خرده آزمون سری تصاویر^[۱۲۵]
این خرده آزمون تقریباً مانند آزمون ماتریس هاست. در هر سوال یک سری از تصاویر که براساس منطق خاصی پشت سر هم تنظیم شده اند به آزمودنی ارائه میشود. آزمودنی باید رابطه بین تصاویر را کشف کند و تصویر آخری را که جای آن خالی است از میان پاسخ های پیشنهادی انتخاب کند. آزمودنی باید ابتدا قاعده را کشف کند و آن را برای یافتن پاسخهای درست سوال های بعدی به کار ببندد. این خرده آزمون ۱۳ سوال دارد و زمان لازم برای پاسخ دادن به سوال های آن ۳ دقیقه است.
ب: طبقه بندی^[۱۲۶]
در هر یک از پرسشهای این خرده آزمون ۵ تصویر نشان داده شده است که دو تا از آنها نسبت به بقیه تصاویر ناجور است؛ آزمودنی باید تصویری را که نسبت به بقیه تصاویر ناجور است و با آنها در یک طبقه قرار نمیگیرد، انتخاب کند. این خرده آزمون ۱۴ سوال دارد و زمان لازم برای اجرای آن ۴ دقیقه است.
پ: ماتریس ها^[۱۲۷]
پرسشهای مطرح شده در این خرده آزمون مانند ماتریسهای آزمون ریون است. این خرده آزمون ۱۳ سوال دارد و زمان لازم برای پاسخ دادن به سوال های آن ۳ دقیقه است.
ت: وضعیت توپولوژیکی (مکان شناختی)^[۱۲۸]
این خرده آزمون نوع خاصی از سوال ها را شامل می شود که بیشتر توسط کتل به کار رفته است. هر یک از پرسشهای این خرده آزمون از شش تصویر تشکیل شده است که هر یک شامل اشکال دایره، مربع یا دیگر اشکال هندسی با روابط مکانی مختلف است. در تصویر اول نقطه ای گذاشته شده است؛ که نسبت به دو یا سه شکل این الگو رابطه مکانی خاصی دارد. برای مثال نقطه در داخل دایره و در خارج مرجع جای دارد. آزمودنی باید از بین پنج شکل دیگر شکلی را نشان دهد که در آن نیز میتوانیم نقطه ای گذاشت که وضعیت توپولوژیکی آن با اشکال هندسی موجود در تصویر مانند تصویر اول باشد. در مجموع هر یک از فرم هایA و B مقیاس ۳ آزمون هوشی کتل دارای ۵۰ سوال است ، که به صورت گروهی و با محدودیت زمان اجرا میشود و آزمودنی از بین ۵ گزینه و۶ گزینه موجود در هر سال باید پاسخ صحیح را پیدا کرده و علامت بزند. شیوه نمرهگذاری برای این تست ها به این دلیل که مدل سه پارامتری IRT برای تجزیه و تحلیل استفاده شده است وبدین صورت است برای سوالاتی که آزمودنی پاسخی به سوال نداده است عدد صفر و برای سئوالاتی که دانشآموز هر کدام از گزینه های ۱ تا ۶ موجود در سوالات تست را انتخاب کرده بود همان شماره گزینه ۱، ۲، ۳، ۴، ۵ و۶ در نظر گرفته شد سپس با بهره گرفتن از کلید مربوط ، کارکرد در هر سئوال برای افراد مشخص گردید . به دلیل اینکه در IRT بایستی افرادی که نمره صفر و یا نمره ماکزیمم را کسب کردهاند از نمونه حذف شوند ، چنانچه فردی به تمام سئوالات پاسخ صحیح داده بود یا اینکه به هیچ یک از سوالات پاسخ صحیح نداده بود از نمونه حذف شد .
آزمون هوشی کتل یک آزمون نابسته به فرهنگ است که عامل G را اندازه می گیردیا به عبارت دیگر با هوش سیال درگیر است و این آزمون یک عامل را می سنجد. ویژگیهای روانسنجی مقیاس ۳ آزمون هوشی کتل نشان میدهد که در برآورد اعتبار این آزمون به روش بازآزمایی و فر م های همتا به ترتیب ضرایب ۷۰/۰ و ۷۷/۰ به دست آمده است و نتایج اعتبار به روش تصنیفی و همسانی درونی به ترتیب ۸۴/۰ و ۷۸/۰ به دست آمده است و در زمینه همبستگی نمرات آزمون هوشی کتل با سایر آزمون های هوشی نتایج تحقیقات ، همبستگی بالایی را نشان می دهد . و نتیجه کلی حاکی از آن است که آزمون هوشی کتل از اعتبار و پایایی کافی برای استفاده در ایران برخوردار است( جوکار ، ۱۳۷۲).
همچنین برخی از پژوهش ها همبستگی بین آزمون هوشی کتل و پیشرفت تحصیلی را ۳۱/۰ تا ۵۰/۰ و همبستگی بین این آزمون با سایر آزمون های هوشی از جمله وکسلر و استنفورد بینه را ۵۰/۰ تا ۸۹/۰ گزارش کرده اند . این همبستگی ها نشان می دهد که این آزمون ها عوامل مشترکی را می سنجد . بنابراین به نظر می رسد که این آزمون عامل g را اندازه گیری می کند . ( شکوهی یکتا ، ۱۳۸۵).
همچنین عملکرد آزمودنی های طبقات پایین فرهنگی – اجتماعی در آزمون وابسته به فرهنگ کتل ، بالاتر از عملکرد آنها در آزمون های کلامی است که از عامل فرهنگ تاثیر میپذیرند ولی توانایی پیش بینی تحصیلی و شغلی آزمون هوشی کتل از آزمون های کلامی کمتر است ( شریفی ، ۱۳۸۳).
پایایی^[۱۲۹] و ا^[۱۳۰]عتبار
در ارتباط با روش همسانی درونی دامنه ای از۷۷/۰ تا ۸۱/۰ برای فرم A و ۷۱/۰ تا ۷۹/۰ برای فرم B و با روش بازآزمایی (با اجرای بلافاصله) دامنه ای از ۵۸/۰ تا ۸۳/۰ گزارش شده است. علاوه بر این ضریب پایایی آزمون با بهره گرفتن از روش فرم های موازی دامنه ای از ۵۸/۰ تا ۷۲/۰ بوده است (سالویا^[۱۳۱] و یسلداک^[۱۳۲]، ۱۹۹۱).
ویژگیهای روانسنجی مقیاس ۳ آزمون هوش کتل نشان می دهد که در برآورد اعتبار این آزمون به روش بازآزمایی و فرم های همتا به ترتیب ضرایب ۷۰/۰ و ۷۷/۰ بدست آمده است و نتایج اعتبار به روش تصنیفی و همسانی درونی به ترتیب ۸۴/۰ و ۷۸/۰ به دست آمده است و در زمینه همبستگی نمرات آزمون هوش کتل با سایر آزمون های هوش نتایج تحقیقات، همبستگی بالایی را نشان می دهد. و در نتیجه کلی حاکی از آن است که آزمون هوش کتل از پایایی و اعتبار کافی برای استفاده در ایران برخوردار است.
همچنین برخی از پژوهش ها همبستگی بین آزمون هوشی کتل و پیشرفت تحصیلی را ۳۰/۰ و ۵۰/۰ و همبستگی بین این آزمون با سایر آزمون های هوش از جلمه وکسلر و استفوردبینه را ۵۰/۰ تا ۸۹/۰ گزارش کرده اند. این همبستگی ها نشان می دهد که این آزمون ها عوامل مشترک را میسنجند. بنابراین به نظر میرسد که این آزمون عامل (g) را اندازه گیری می کند (شکوهی یکتا، ۱۳۸۵).
همچنین عملکرد آزمودنی های طبقاتی پایین فرهنگی – اجتماعی در آزمون وابسته به فرهنگ کتل، بالاتر از عملکرد آنها در آزمون های کلامی است که از عامل فرهنگ تاثیر میپذیرد ولی توانایی پیش بینی تحصیلی و شغل آزمون هوشی کتل از آزمون های کلامی کمتر است (شریفی، ۱۳۸۳).
در مجموع هر یک از فرم های A و B مقایس ۳ آزمون هوش کتل دارای ۵۰ سوال است که به صورت گروهی و با محدودیت زمانی اجرا میشود و آزمودنی از بین ۵ گزینه موجود درهر سوال باید پاسخ صحیح را پیدا کرده و علامت بزند. شیوه نمره گذاری برای این سوال تست ها به این دلیل که مدل سه پارامتر IRT برای تجزیه و تحلیل استفاده شده است و بخاطر اینکه بتوانیم عامل حدس و گمان (Cg) را برای تمام سوالات در نظر بگیریم بدین صورت است که برای سوالاتی که آزمودنی پاسخ غلط به سوال داده عدد صفر و برای سوالاتی که گزینه درست را انتخاب کرده است عدد یک در نظر گرفته شده بدین ترتیب cg برای سوالات بسته به تعداد گزینه ها می باشد. سپس با بهره گرفتن از کلید مربوط، کارکرد در هر سوال برای افراد مشخص گردید. چنانچه فردی فقط به یک فرم از فرم های A و B پاسخ داده و یا به هیچ یک از سوالات پاسخ صحیح نداده باشد از نمونه حذف شد.
روش جمع آوری داده ها
شیوه اجرای آزمون: آزمون پس از معرفی و انجام اعمال مقدماتی ومعمولی به منظور مأنوس کردن آزمودنی ها با شرایط آزمایش، طرز پاسخ دادن به سوالات نمونه درهر یک از خرده آزمون ها را برای آزمودنی ها مطابق دستورالعمل توضیح داده و در این مورد آموزش لازم به آنها داده میشد. طرح مورد استفاده در این پژوهش طرح تک گروهی است و برای اجرای آزمون از آن استفاده شد . در این طرح دو فرم Aو B بر روی گروه واحدی از پاسخگویان اجرا شد . گروه نمونه به طور تصادفی به دو گروه الف و ب تقسیم شدند و هریک از دو فرم A و B بر روی گروه مجزایی از پاسخگویان اجرا شد . ابتدا فرم A بر روی گروه الف و فرم B بر روی گروه ب و سپس برعکس آن اجرا شد . فرض شد که این گروه ها به طور تصادفی انتخاب و معادل شده اند . .بعد از پایان اجرا و جمع آوری داده ها، پاسخنامه ها طبق کلید پاسخنامه آزمون تصحیح شدند.
لازم به ذکر است که این آزمون با محدودیت زمانی و به صورت یک آزمون سرعت مطابق با دستورالعمل اجرا شده است.
روش تجزیه و تحلیل داده ها
در این پژوهش برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS،EXCELو BILOG- MG استفاده شده است. با بکارگیری برنامه SPSS برای بررسی اعتبار و پایایی ضریب آلفای کروبناخ و برای نشان دادن اینکه بین میانگین و انحراف استاندارد اختلافی وجود ندارد، از آزمون T گروه های وابسته استفاده میشود. سپس بااستفاده ازBILOG ، براساس مدل سه پارامتری و روش بیشینه احتمال و همچنین با دشواری، شیب و حدس هر سوال و توانایی آزمودنی ها برآورد گردید.
به طور خلاصه تجزیه و تحلیل داده های پژوهش حاضر به ترتیب زیر انجام گرفته است.
- اجرای آزمون T وابسته برای بررسی تفاوت بین میانگین تست
- استفاده از روش های همترازسازی کلاسیک ( میانگین ، خطی و همصدک) و همترازسازی IRT
(نمره مشاهده شده و نمره واقعی)
- محاسبه همبستگی پیرسون بین دو فرم A و B
- برآورد ضریب پایایی از طریق محاسبه ضریب آلفای کرونباخ
- برآورد پارامترهای سوال و توانایی افراد با بهره گرفتن از BILOG -MG
- برآورد پارامترهای هر سوال و توانایی افراد در فرم B براساس پارامترها و توانایی افراد در فرم A با بهره گرفتن از برنامه-MG BILOG
مقدمه
در این فصل داده های حاصل از همترازسازی نمرات فرم A و B آزمون کتل (مقیاس ۳) در دانش آموزان پیش دانشگاهی شهر سقز با بهره گرفتن از مدل کلاسیک و IRT مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است . لازم به ذکر است که تمامی مراحل تجزیه و تحلیل داده ها ، توصیف و تفصیر استنباطی آن ها با بهره گرفتن از نرم افزارهای SPSS و BILOG-MG انجام گرفته است . ابتدا فراوانی و ویژگی های توصیفی جامعه آماری در دو فرم A و B به دست آمده است . در مرحلۀ بعد برای تجزیه و تحلیل داده ها و پاسخ به سه سوال پژوهشی در نرم افزار SPSS با بهره گرفتن از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون ، آلفای کرونباخ ، آزمون T وابسته ، آزمون تحلیل واریانس استفاده شده است در مدل کلاسیک از همتراز سازی میانگین و همصدک استفاده وبا هم مقایسه شده اند و در IRT در نهایت برای پاسخ به سوال چهارم در نرم افزار BILOG-MG پارامترهای ضریب دشواری ، ضریب تشخیص ، حدس و گمان و توانایی آزمودنی ها محاسبه شده است .
داده های توصیفی
جدول۴-۱ : توصیف آماری فرم A وB