۶۰.۹۱۱۳

۸۷.۵۱۰۲

۷۳.۷۵۸۰

اگر به جدول (۵-۶) با دقت نگاهی بیفکنیم متوجه خواهیم شد که سطر مربوط به ۵ مشتری دارای نرخ بهبود ۱۰۰ است زیرا همان­طور که قبلا گفتیم (با توجه به جدول (۵-۵)) نرخ بهبود روش­های دیگر صفر است.
نرخ بهبود روش پیشنهادی نسبت به روش­های GA، PSO وHPSO را در شکل (۵-۷) می­توان ملاحظه نمود.
شکل(۵-۷): نمودار نسبت نرخ بهبود روش پیشنهادی
از نمودار شکل (۵-۷) به این نتیجه می­رسیم که الگوریتم روش پیشنهادی نسبت به روش­های دیگر، برای ۵ مشتری دارای بیشترین نرخ بهبود و برای ۱۰ مشتری دارای کمترین نرخ بهبود می­باشد؛ این حقیقت را می­توان با توجه به شکل (۵-۶) نیز متوجه شد؛ از آن­جا که نمودار روش پیشنهادی در شکل (۵-۶) برای ۵ مشتری با تفاوت زیادی از سه روش دیگر قرار گرفته است، در شکل (۵-۷) نیز در بالاتر از دیگر نمودارها قرار دارد و نمودار روش پیشنهادی در نمودار شکل (۵-۶) برای ۱۰ مشتری که با تفاوت کمتری نسبت به دیگر روش­ها است نیز پایین­ترین نمودار شکل (۵-۷) می­باشد.

اگر بخواهیم نمودار شکل (۵-۷) را به صورت جزئی­تر مورد بررسی قرار دهیم، درمی­یابیم به­ دلیل این­که مقادیر نرخ بهبود روش­های GA، PSO وHPSO برای ۵ مشتری که از رابطه (۵-۱) بدست آمدند دارای مقدار یکسان (صفر) بودند بنابراین نرخ بهبود روش پیشنهادی نسبت به این روش­ها که از رابطه (۵-۲) حاصل شد نیز دارای مقدار یکسان (صد) می­باشد؛ هم­چنین می­توان گفت که نمودار مربوط به ۵ مشتری برای روش پیشنهادی دارای بهبود ۱۰۰ درصد نسبت به سه روش دیگر است و باز می­توان به این نتیجه رسید که به دلیل تفاوت قابل ملاحظه­ی نمودار روش پیشنهادی در نمودار شکل (۵-۶) برای ۵ مشتری می­باشد.

نتیجه ­گیری
از نمودارها و مقادیر بدست آمده به وسیله الگوریتم روش پیشنهادی و مقایسه­ آن­ها با مقادیر و نمودارهای سه روش (GA، PSO،HPSO) ارائه شده در مقاله پایه به این نتیجه می­رسیم که الگوریتم روش پیشنهادی توانسته است نسبت به روش­های این مقاله، مقادیر بهینه­تری را تولید کند. الگوریتم پیشنهادی نه تنها از روش GA موجود در مقاله دارای هزینه­ کمتر یا به عبارت دیگر بهینه­تر است بلکه توانسته است بهینه­تر بودن خود را نسبت به دو روش دیگر (PSO وHPSO) نیز به اثبات برساند. در تمامی مقادیر مربوط به ۵ مشتری، روش پیشنهادی کارایی بالایی را از خود نشان داده است. کارایی الگوریتم پیشنهادی با سه روش فراابتکاری دیگر مورد مقایسه قرار گرفت؛ نتایج بدست آمده برتری الگوریتم پیشنهادی را نسبت به الگوریتم­های دیگر نشان می­دهد.
فصل ششم
نتیجه ­گیری

نتیجه ­گیری و پیشنهادهای آینده
در نظر گرفتن شرایط عدم قطعیت برای مساله VRP امروزه از اهمیت بسزایی برخوردار است چرا که این مساله را به دنیای واقعی نزدیک­تر می­نماید و در نهایت کاربرد آن را توسعه می­بخشد. پایدار بودن جواب­های مساله در شرایط عدم قطعیت سبب کاربردی­تر کردن VRP و نزدیک­سازی آن به مسائل دنیای واقعی می­گردد.
با توجه به این­که برآورده کردن تقاضای مشتریان یکی از اهداف زنجیره تامین می­باشد، چگونگی برخورد با میزان نامشخص آن به مسـاله VRPSD کمک می­ کند تا در برآورده کردن میـزان خواسته­ های مشتری به گونه ­ای عمل کند که علاوه بر ارضاء تقاضای مشتریان، اهدافی همچون مسافت، زمان و… نیز کمینه گردد.
در این پژوهش ما روشی را با بهره گرفتن از الگوریتم ژنتیک ارائه دادیم که هنگام قرارگیری در شرایط عدم قطعیت از جمله مقدار نامشخص تقاضا، علاوه بر حفظ بهینگی، جواب­های پایداری برای مساله فراهم می­ کند. تابع هدفِ تعریف شده در این روش از سه جزء تشکیل شده است که دو جزء آن سعی در مینیمم کردن مسافت­های طی شده دارد که مربوط به هزینه­ های سفر می­باشد و جزء دیگر آن که برای کـمینه­سازی میزان جریمه ناشی از عدم برآورده کـردن میزان تقاضای مشتری تـلاش می­ کند، با هزینه­ های عدم سرویس به مشتریان در ارتباط است. همچنین به منظور ارزیابی نتایج، مساله VRPSD به صورت جداگانه برای سه گروه از مشتریان در اندازه­ های ۵، ۱۰ و ۱۲ مشتری حل شده است. سپس نتایج روش پیشنهادی با روش­هایی از قبیل: «الگوریتم ژنتیک»، «بهینه­سازی ازدحام ذرات» و «بهینه­سازی ازدحام ذرات ترکیبی» مورد مقایسه قرار گرفت. با بررسی نتایج مشخص شد که پاسخ مساله برای اندازه ۵ مشتری دارای کارآیی بسیار زیادی است و همان­طور که از نمودارهای آن مشخص است، این اندازه نیز از نرخ بهبود بیشتری نسبت به سه روش دیگر برخوردار است.
کار آینده بر روی تجزیه و تحلیل در مورد مسائل پیچیده­تر تمرکز دارد. استفاده از الگوریتم پیشنهادی برای مسائل پیچیده­ دنیای واقعی در مقیاس­های وسیع­تر یکی از موضوعات تحقیق ما در آینده خواهد بود. برای تحقیقات آینده، الهام از مباحث ما یکی از موضوعات پیشنهاد شده در جهت تلاش برای رسیدگی به بیش از یک جنبه از عدم قطعیت در یک مساله با حفظ پایداری جواب می­باشد.
پیوست­ها
کد برنامه مسیریابی وسایل­نقلیه
این کد مربوط به برنامه مسیریابی وسایل­نقلیه با تقاضای تصادفی است که جواب های پایداری را با در نظر گرفتن تقاضای نامشخص مشتریان بدست می ­آورد. این کد در برنامهMatlab 7.12.0 (R2011a) نوشته و اجرا شده است.
برنامه اصلی با نام gapermutation.m می­باشد که در داخل آن توابع زیر صدا زده می­ شود:
تابع create_permutations.m : این تابع وظیفه ایجاد جمعیت را بر عهده دارد.
تابع traveling_salesman_fitness.m : محاسبه میزان برازندگی هر کروموزوم بر عهده این تابع می­باشد.
تابع crossover_permutations.m : انجام عمل ادغام در این تابع صورت می­گیرد.
تابع mutate_permutations.m : عمل جهش کروموزوم ها بر عهده این تابع است.
تابع traveling_salesman_plot.m : در نهایت بهینه­ترین مسیر توسط این تابع رسم می­گردد.
کد مربوط به برنامه اصلی (gapermutation.m)
%% Genetic Algorithm Permutation
clc;
clear
%_____________________________________________________________________
%% initialize variable
maxgeneration=20;
%% generate random locations of cities
cities =10;
locat = zeros(cities,2);
locat(1,1) = 35;
locat(1,2) = 29;
locat(2,1) = -14;
locat(2,2) = -4;
locat(3,1) = 35;
locat(3,2) = -29;
locat(4,1) = -10;
locat(4,2) = -35;
locat(5,1) = -10;
locat(5,2) = -60;
locat(6,1) = 0;
locat(6,2) = 24;
locat(7,1) = -34;

۴- هر جا قوانین راهنمایی و رانندگی به سود من باشد به آنها عمل میکنم.
۵- تا چه اندازه دیدهاید که رانندهای به خاطر داشتن نسبت آشنایی با مامور راهنمایی و رانندگی از جریمه معاف شود؟
۶- به چه میزان به خاطر تخلفات رانندگی جریمه شدهاید؟
۷- به چه میزان به خاطر تخلفات رانندگی به زندان یا بازداشتگاه رفتهاید؟

محققساخته

ناکامی منزلتی

۱- قوانین راهنمایی و رانندگی برای مردم عادی و طبقات پایین وضع شده و قانونگذار خود آن را رعایت نمیکنند.

۲- نسبت به رعایت قوانین و هنجارهای جامعه اهمیتی نمیدهم و تصور میکنم برای من تدوین نشده است.
۳- احساس میکنم که قادر به تغییردادن چیزی نیستم.
۴- دوست دارم از افراد توانمندتر از خودم فاصله بگیرم.
۵- دوست دارم که از شر خیلی چیزها در زندگی ام، خلاص شوم.

محققساخته

کنترلهای اجتماعی

۱- قوانین درست و کارآمد که جنبه اجرایی داشته باشد وضع نمیشود
۲- من خیلی تحت تاثیر اطرافیانم برای عدم پیروی از قوانین راهنمایی و رانندگی قرار میگیرم.
۳- دوستانم خیلی مرا به سرپیچی از قانون و مقررات راهنمایی و رانندگی تشویق میکنند
۴- اگر من از قوانین راهنمایی و رانندگی سرپیچی کنم دوستان و خانوادهام مرا سرزنش میکنند.
۵- چون اطرافیانم از دور زدن قانون راهنمایی و رانندگی نتیجه خوبی گرفتند من هم به این کار تشویق میشوم
۶- هر موقع میخواهم در رانندگی تخلفی را انجام بدهم، پلیس سر میرسد
۷- همیشه در هنگام رانندگی این احتمال را میدهم که پلیس به صورت نامحسوس وجود داشته باشد.

محققساخته

۳-۱۰) اعتبار و پایایی
دو خصوصیت ابزار اندازه گیری عبارتند از: ۱- اعتبار^[۲۳] ۲- پایایی^[۲۴]. مفهوم اعتبار به این سوال پاسخ میدهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می‌سنجد. بدون آگاهی از اعتبار ابزار اندازه گیری نمیتوان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت (سرمد، بازرگان و حجازی ۱۳۸۸: ۱۷۰). در این بررسی برای پی‌بردن به اعتبار پرسشنامه از اعتبار صوری^[۲۵] استفاده میشود. اعتبار صوری را می‌توان ناشی از میزان توافق چند متخصص دانست. در این راستا، پرسشنامهی تدوینشده به استاد راهنما و استاد مشاور که بر موضوع تحقیق اشراف دارند ارائه گردید تا نظرات خود را در خصوص تأیید یا عدم تأیید آن اعلام نمایند.
منظور از پایایی این است که اگر آزمایشی را چند بار تکرار کنیم یا تجزیه و تحلیل را به دفعات مختلف انجام دهیم، در همه موارد نتایج بهدست آمده یکسان باشد (ساروخانی ۱۳۸۰: ۱۵۱).
در این تحقیق برای اندازه گیری پایایی تحقیق از روش آلفای کرونباخ استفاده میشود. مقدار آلفای کرونباخ بین ۱- ۰ در نوسان بوده، هر چقدر مقدار آن به سمت ۱ میل کند یا نزدیک شود، بیانگر هماهنگی درونی گویه‌ها با متغیر مورد نظر است و وسیله اندازه گیری نیز به همان نسبت دارای روایی بالا خواهد بود. بعد از محاسبه پایایی، سوالاتی که باعث پایین آمدن پایایی کل میشوند، حذف خواهند شد. در این پژوهش نیز تعداد ۴۰ پرسشنامه بین رانندگان جوان توزیع شد و مشخص شد که سوالات از پایایی نسبتاً خوبی برخوردارند و به همان صورت در پرسشنامه نهایی مورد استفاده قرار گرفتند.
جدول ۳-۴) میزان پایایی شاخص‌های تحقیق

نام متغیرها

ضریب آلفا

فشار ساختاری اجتماعی

۷۶/۰

آگاهی از قوانین

۷۳/۰

وابستگی فرد به خانواده و نهادهای اجتماعی

۸۴/۰

اثرپذیری مجازاتهای رسمی

۷۹/۰

ناکامی منزلتی

الف: رویکردهای فقهی و حقوقی
در مورد این که شخص خواب هر گاه مرتکب قتل شود قصاص نمی‌شود، تقریباً اتفاق نظر وجود دارد و قواعد شرعی نیز چنین اقتضایی دارد، زیرا شخص خواب دارای اراده نیست و تعمدی هم در خواب رفتن نداشته است هر چند درباره‌ی حالتی که شخصی خود را با داروی خواب‌آور به حالت خواب ببرد و بداند که در حال خواب مرتکب قتل خواهد شد. شمول این ماده محل تأمل است. اما در مورد نحوه‌ی پرداخت دیه و مسئولیت جانی، اتفاق نظر وجود ندارد و در این جا به دو دیدگاه متفاوت اشاره می‌کنیم:

1. 1. دیه‌ی مقتول بر عهده‌ی شخص قاتل است و قاتل باید آن را از مال خود بپردازد. مرحوم ابن ادریس در این زمینه آورده است: «گفته شده که هر کس به خواب برود و در خواب بر روی دیگری بغلتد و او را بکشد، قتل شبه عمد محسوب می‌شود و باید دیه را از اموالش بدهد اما قصاص نمی‌شود».^[۵۴]

آنچه که اصول مذهب ما اقتضا می‌کند آن است که دیه را عاقله بپردازد. چون شخص خواب عمد در فعل و عمد در قصد ندارد و این نشانه‌ی قتل خطای محض است و خلافی نیست که دیه‌ی قتل خطای محض بر عهده‌ی عاقله می‌باشد و روایت‌های مخالف، خبرهای واحدی هستند که نباید به خاطر آن‌ها دست از دلیل‌های معتبر کشید. اما آنچه که در این جا بایستی حکم شود آن است که دیه مقتول بر عهده‌ی خود شخص خواب باشد و چون همه فقها این مبحث را در باب ضمان نفوس بیان کرده‌اند و عاقله در مورد ضمان نفوس مسئولیتی ندارند.^[۵۵]

2. 2. دیه‌ی مقتول بر عهده‌ی عاقله است زیرا قتل در خواب یکی از مصادیق قتل خطای محض است و در قتل خطای محض، مسئولیت متوجه عاقله می‌باشد. در این جا شخص خواب نه قصد فعل را دارد و نه قصد قتل را و این به معنای خطای محض است.

2. 2. اگر کسی که می‌داند در خواب، مرتکب قتل یا جرح خواهد شد، قصور کرده و بخوابد در حالی که زمینه ارتکاب جرم فراهم است، قتل یا جرم او عمدی به حساب می‌آید.^[۵۶]

2. 2. دیه مقتول به عهده بیت‌المال است زیرا مرتکب گناهی ندارد و از سوی دیگر نباید خون مسلمانی به هدر برود.

2. 2. 2. دیه‌ای به قتل یاد شده تعلق نمی‌گیرد، این نظریه متعلّق به مرحوم خوئی است که در توجیه آن چنین آورده است: «دلیل اینکه دیه‌ای به مقتول تعلق نمی‌گیرد آن است که دلیلی برای پرداخت دیه از مال قاتل یا از سوی عاقله وجود ندارد زیرا گروه اول ادعایشان آن است که شخص خواب چون اختیاری از خود ندارد در حکم سبب است و مسئول جنایت سبب، خود اوست اما این ادعا صحیح نیست زیرا جانی زمانی مسئول است که بتوان قتل را به صورت عمد یا شبه عمد خطای محض به او نسبت داده. گروه دوم نیز ادعایشان صحیح نیست چون در قتل خطای محض باید قصد کاری بشود اما با چیز دیگری برخورد شود در حالی که در این جا قصد کاری نشده است. بنابراین بهتر است که پرداخت دیه را منتفی بدانیم (حکم این مسئله مانند جایی است که شخصی بدون اختیار از بالای بلندی به روی شخصی بیفتد و او را بکشد).
   
   

   

روایت شرعی در این مورد به صراحت دیه را منتفی دانسته‌اند.^[۵۷]
ب: تحلیل مواد (۲۲۵ و ۳۲۳ قانون مجازات اسلامی)
ماده ۳۲۳ قانون مجازات اسلامی مقرر می‌دارد: «هر گاه کس در حال خواب بر اثر حرکت و غلتیدن موجب تلف یا نقص عضو دیگری شود جنایت او به منزله‌ی خطای محض بوده و عاقله او عهده‌دار خواهد بود».
ظاهراً ماده‌ی ۲۲۵ و ۳۲۳ تعارض دارد زیرا عبارت «فقط به دیه قتل به ورثه مقتول محکوم خواهد شده، ظهور در آن دارد که مسئولیت پرداخت دیه متوجه شخص قاتل است اما ماده ۳۲۳ به صراحت این مسئولیت را متوجه عاقله کرده است. برای حل این تعارض یک احتمال آن است که بگوییم قانون گذار در ماده ۲۲۵ فقط در مقام نفی قصاص بوده است زیرا این ماده مربوط به بحث قصاص است. بنابراین در مقام تعیین مسئول پرداخت دیه نبوده است. بلکه آن را به مبحث دیات واگذار کرد. و ماده ۳۲۳ نیز در همین رابطه حکم کرده است. بنابراین، تعارضی میان این دو ماده وجود ندارد.^[۵۸]
احتمال‌های دیگری نیز برای حل تعارض ظاهری بیان شده است که به سه احتمال اشاره می‌کنیم.^[۵۹]

1. 1. ماده ۲۲۵ در مورد ارتکاب قتل از سوی شخص خواب است اما ماده ۳۲۳ در مورد ایراد جراحت یا قطع عضو از سوی شخص خواب می‌باشد. بنابراین موضوع دو ماده متفاوت است. این توجیه قابل قبول نیست زیرا نوع جنایت نمی‌تواند موجب این تفاوت در حکم باشد.

1. 1. ماده ۲۲۵ ناظر به موردی است که شخص خواب در ارتکاب جنایت، تقصیر کرده باشد. مثلاً کودکی را در کنار خود بخواباند اما ماده ۳۲۳ در مواردی است که شخص خواب مرتکب هیچ تقصیری نشده باشد.

1. 1. تفاوت این دو ماده در نوع ارتکاب جنایت است. ماده ۲۲۵ ناظر به موردی است که مرتکب از جای خود حرکت کرده و به سراغ دیگری برود و جنایتی بر او وارد کند چون عبارت شخصی را بکشد، را به کار برده است. اما ماده ۲۲۳ حالتی را بیان می‌کند که مرتکب در حالی که خوابیده است با حرکت دادن دست و اعضای بین خود جنایتی بر دیگری وارد کند. این توجیه نیز می‌تواند تعارض دو ماده را برطرف کند.

مبحث دوم: نارسایی‌های برآمده از عدم توجه به معیار نظم عمومی
گفتار نخست: نقد و تحلیل سیاست کیفری ایران در قبال اشتباه در شخص و شخصیت
جرم قتل دارای حالت‌های ارتکابی مختلفی می‌باشد که در این جا سعی بر آن شده که قتل ناشی از اشتباه در شخص و شخصیت از دو جنبه فقهی و حقوقی مورد بررسی قرار گیرد. ابتدا به تشریح رویکرد فقهی آن می‌پردازیم و سپس رویکرد حقوقی آن را مورد بررسی قرار می‌دهیم.
البته اشتباه در قتل به دو صورت قابل تصور است:

1. 1. قاتل قصد قتل «الف» را دارد و به طرف او تیراندازی می‌کند، ولی به علت بی‌دقتی و عدم مهارت تیر به «ب» اصابت می‌کند. و بعد مشخص می‌شود که شخص مورد نظر به قتل نرسیده است که در این مورد اصطلاحاً اشتباه در هدف یا شخص نامیده می‌شود.

1. 1. قاتل قصد قتل «الف» را دارد و به سوی او تیراندازی می‌کند، لیکن بعد مشخص می‌شود که به قتل رسیده است وی پنداشته است که «الف» است، شخص «ب» است که در این مورد اصطلاحاً اشتباه در هویت یا شخصیت نامیده می‌شود.

الف: دیدگاه‌های فقهی و حقوقی
اول به بحث دیدگاه فقهی به اشتباه در شخص می‌پردازیم قتل ناشی از اشتباه در شخص بدین گونه تشریح می‌شود که کسی قصد ارتکاب قتل شخص معینی را دارد و عملیات اجرایی جرم را هم شروع کرده ولی بنا به عللی دچار اشتباه می‌شود و در نتیجه شخص دیگری به قتل می‌رسد. مثلاً کسی از روی دشمنی که با شخص «الف» دارد قصد کشتن وی را می‌کند و با تهیه سلاح در مسیر عبور وی کمین می‌گیرد تا او را هدف گلوله قرار داده، و به قتل برساند. ولی به هنگام تیراندازی دچار اضطراب شدید می‌گردد و در نتیجه به جای آنکه تیر به «الف» برخورد نماید به «ب» برخورد می‌کند، و «ب» کشته می‌شود. در این خصوص فقهای عظام دو دسته تقسیم می‌شوند. دسته‌ای قتل ناشی از اشتباه در شخص را با توجه به اینکه قاتل قصد قتل را داشته و همچنین قصد شلیک کردن را نیز داشته قتل عمد می‌دانند از آن دسته است آیت‌الله مرعشی که معتقد است در قتل عمد قصد قتل معتبر است خواه قصد به شخص معین یا به کشتن انسانی به طور کلی یا به قصد جنایت اعم از قتل نفس جبران گرفته باشد و علت آن که قتل در مورد اخیر نیز قتل عمد است آن است که در قصد کلی قصد افراد قهراً وجود دارد و انطباق کلی بر افراد یک امر قهری است. بنابراین اگر کسی بخواهد انسانی را بکشد، همه فقها در صورت تحقق، قتل را عمدی دانسته‌اند. زیرا قصد قتل انسان هر انسانی منفک از قصد قتل افراد آن نیست یا بالاتر از این هرگاه کسی قصد جنایتی بر کسی داشته باشد و به قصد وقوع جنایت تیراندازی نماید و برای وی هم فرقی نکند که انسان مورد هدف قرار گیرد یا حیوان و تصادفاً انسانی کشته شود چنین قتلی نیز قتل عمد است. زیرا در قصد جنایت به طور اعم قصد جنایت بر انسان نیز مستقر بوده است.^[۶۰]
دسته دوم آن دسته هستند که قتل ناشی از اشتباه در شخص را قتل خطای محض دانسته‌اند. به عنوان مثال، شخص مجنی‌علیه و قصد جنایت بر او از اجزای اصلی جنایت محسوب شده است و با عدم توجه به فردی که جنایت بر او واقع شده است عمد محقق نخواهد داشت پس اگر کسی به سوی دیگری شلیک کند و به شخص غیر از فرد مورد نظر نه قصد فعل واقع شده بر مجنی‌علیه را داشته است و نه قصد کشتن او را^[۶۱] یا شهید ثانی در کتاب «الروضه البهیمه فی الشرح المعه الدمشقیه» در مورد قتل خطای محض می‌نویسد: خطای محض این است که مثلاً قاتل به طرف حیوانی تیراندازی و به انسانی برخورد کند، یا به طرف انسانی معین تیراندازی کند و به شخص دیگری برخورد می‌کند و ضابطه خطای محض به این است که قصد انسان در مثال اول با قصد شخص معین در مثال دوم را نداشته باشد.^[۶۲]
همان طور که مشهود است مثال شهید ثانی برای قتل خطای محض دقیقاً در ماده ۲۹۶ قانون مجازات اسلامی نیز ذکر شده است ملاک در قتل عمد این است که مقصود قاتل تحقق پذیرد و چون در قتل ناشی از اشتباه در هدف فاعل مرتکب خطای در اصابت شده و مقصود او حاصل نشده است. بنابراین قصاص نمی‌شود به عبارت دیگر باید گفت که فقهای اسلامی غالباً ضابطه عمد در فعل را قصد کشتن شخص معینی دانسته‌اند که جنایت بر او واقع می‌گردد. بنابراین به موجب این رأی تعیین شخص مجنی‌علیه و قصد جنایت بر او از اجزای اصلی جنایات عمدی محسوب شده و با عدم توجه قصد به فردی که جنایت بر او واقع شده است عمد تحقق نخواهد یافت. پس اگر کسی به کس دیگری شلیک کند و به شخص غیر از فرد مورد نظر اصابت کند طبق قواعد و ضابطه تعیین شده جنایت از مصادیق بلاتردید خطای محض خواهد بود چرا که جانی نه قصد فعل واقع شده بر مجنی‌علیه را داشته و نه قصد کشتن او را به علاوه نمی‌توان گفت که قاتل قصد کشتن انسانی را داشته است و خواست وی محقق شده است زیرا قصد انسان معینی که در اثر خطا جنایت بر وی واقع نگردید مستلزم عدم قصد مطلق انسان است.
قتل مذکور با شرایط بالا یا همان قتل ناشی از اشتباه در شخصیت از منظر فقهای عظام قتل عمد می‌باشد. با این ترتیب باید گفت که قصد اوصاف شخصیتی مجنی‌علیه در تحقق عمد معتبر نبوده و در تمامی مواردی که قصد قتل انسانی عملاً وجود داشته باشد. هر چند که آن قصد به شخص معینی تعلق گیرد و شخص دیگری که مقصود و هدف نبوده کشته شود قتل عمدی محسوب خواهد شد. زیرا به هر حال نفس محترمه‌ای بی‌جهت و بی‌گناه کشته شده است این نوع قتل مانند آن است که کسی بخواهد شراب انگور بخورد و در اثر اشتباه در مصداق دستش به سوی شراب خرما دراز شود و شیشه را سر بکشد این خطای در مصداق حد شرعی را ساقط نمی‌گرداند. بنابراین خطا و اشتباه مصداقی در قتل و غیر آن عمدی محسوب می‌شود.
در این میان آیت‌الله سید محمد حسن مرعشی می‌نویسد در قتل قصد معتبر است خواه قصد به شخص معین یا به کشتن انسانی به طور کلی و یا به قصد جنایتی اعم از قتل نفس تعلق گرفته باشد علت آن که قتل در دو مورد اخیر نیز قتل عمدی است آن است که در قصد کلی قصد افراد قهراً وجود دارد و انطباق کلی بر افراد یک امر قهری است. بنابراین اگر کسی بخواهد انسانی را بکشد (هر انسانی باشد) همه فقها در صورت تحقق قتل آن را قتل عمدی دانسته‌اند زیرا قصد قتل انسان (هر انسان) منفک از قصد قاتل افراد آن نیست.^[۶۳]
همچنین به موجب آرای قدیمی دیوانعالی کشور نیز قتل ناشی از اشتباه در شخصیت مجنی‌علیه قاتل عمد محسوب می‌شد. زیرا چنان چه در حکم دیوانعالی کشور آمده بود: در صدق عنوان جنایت قصد خصوص شخص که مورد اصابت قرار گرفته شرط نیست»^[۶۴]. به عبارت دیگر فعل مرتکب قتل ناشی از اشتباه در هویت دارای تمام عناصر جرم قتل می‌باشد و چون در ارتکاب قتل کافی است که انسان به طور کلی مقصود فاعل باشد. پس اشتباه در مصداق وصف مجرمانه را تغییر نمی‌دهد. به این ترتیب طبق نظر آیت‌الله مرعشی و همچنین آرای قدیم مشخصاً اشتباه در هویت مجنی‌علیه در تقصیر جزایی بی‌تأثیر بود. بنابراین کسی که قصد داشت شخص «الف» را بکشد و تیری به او می‌انداخته و او را به قتل می‌رساند ولی پس از قتل معلوم می‌شد که مقتول شخص «الف» نبوده و قاتل به اشتباه شخص «ب» را به جای «الف» به هلاکت رسانیده است مرتکب قتل عمد شده بود.
البته بحث در خصوص خطا یا عمد بودن قتل ناشی از اشتباه در هویت به همین جا ختم نمی‌شود. در این میان فقهایی هستند که بر خلاف نظر مرحوم آیت‌الله مرعشی نظر داده‌اند از آن جمله مرحوم آیت‌الله گلپایگانی در این زمینه گفته‌اند: شخص به قصد کشتن فرد معینی و با بهره گرفتن از تاریکی شب به در اتاق محل کار او رفته بود و درب او را می‌کوبد و شخصی که از اتاق بیرون می‌آید به توهم آن که همان شخص مورد نظر است با ضرب چند گلوله می‌کشد، بعداً معلوم می‌شود مقتول فرد دیگری بوده. در سئوال از ایشان که نوع این قتل چیست، گفته‌اند: در فرد مثال قتل عمد محسوب نمی‌شود.^[۶۵]
همچنین مقام معظم رهبری در پاسخ به همین سئوال فرموده‌اند: تطبیق عنوان قتل موجب قصاص بر این مورد خالی از اشکال نیست، بلکه بعید نیست عدم صدق قتل عمد، بنابراین اگر فعل خصومت با مصالح ممکن شود متعین معین است و الا باید از قاتل دیه نفس گرفته شود.^[۶۶]
به هر صورت با توجه به اختلاف نظری که بین فقهای عظام وجود دارد نظریه دوم می‌تواند همانندی بیشتری با قانون فعلی ما داشته باشد در تشریح نظر دوم می‌تواند گفت اگر قتل به مصداق «ما قصد لم یقع و ما وقع لم یقصد» واقع شود، یعنی آنچه مقصود قاتل است واقع نشده و آنچه واقع شده مقصود قاتل نبوده در تحقق عمد محل تردید است. بنابراین اگر قاتل مجنی‌علیه را به گمان آن که زید است به قتل رساند و سپس معلوم شود که در قصد خود خطا کرده و فرضا‌ً عمر را به جای زید از پای درآورده است قتل ارتکابی عمدی محسوب نمی‌شود.^[۶۷]
حالا می‌خواهیم به رویکرد حقوقی به اشتباه در شخص بپردازیم، حقوقدانان و اساتید حقوق جزا در مورد قتل ناشی از اشتباه در هدف اصطلاحات مختلفی را به کار برده‌اند که از جمله آنها «قتل ناشی از خطا در شخص «قتل ناشی از اشتباه در هدف‌گیری»، «قتل ناشی از اشتباه در شخص» ، «قتل ناشی از اشتباه راجع‌به شخص»، «قتل ناشی از خطا در اصابت»، «قتل ناشی از خطا در تیراندازی».^[۶۸]
در مورد اینکه اگر شخصی با قصد مجرمانه به سمت شخص معینی تیراندازی کند و به طور اتفاقی به شخص دیگری را بکشد در عنوان جنایت ارتکابی اختلاف شده است منشاء اختلاف در این باره به وجود یا عدم «قصد شخص معین» به عنوان یکی از عناصر تشکیل دهنده جنایات عمومی بازگشت دارد. عده‌ای بر این باورند که اگر شخصی به قصد قتل شخص معین به سمت او تیراندازی نماید قتل حاصله به این علت که قاتل با قصد عمل مادی را انجام داده عمل وی قطعاً و بلاشک قتل عمد بوده و مستوجب قصاص می‌باشد.^[۶۹]
در این زمینه نیز دیوانعالی کشور در آرایی بر این نظر تأکید نموده است که اگر کسی به قصد قتل یک نفر تیری به طرف او خالی کند ولی تیر خطا رفته و به دیگری اصابت نماید و به قتل برسد چنین عمل واحدی که ناشی از تصمیم واحد و مربوط به یک فکر و اراده می‌باشد اصولاً دو جرم محسوب نمی‌شود تا مستلزم تعیین دو مجازات گردد و عمل انتسابی از لحاظ اینکه مرتکب قصد کشتن انسانی را داشته و در اثر خطای تیر به انسانی دیگر اصابت و به موجب فوت وی شود یک جرم به شمار می‌رود که مشمول ماده ۱۷۰ قانون کیفر عمومی سابق و قتل عمدی محسوب می‌شود.^[۷۰]
همچنین گفته شد با احراز قصد، اشتباه در هدف موجب خروج از ماده ۱۷۰ قانون کیفر عمومی نیست، مثلاً اگر تیراندازی به قصد کسی شود و به شخص دیگری اصابت و موجب فوت او شود قتل عمدی تشخیص می‌شود.^[۷۱]
به عبارت دیگر، به زعم این عده همین که فردی قصد کشتن شخصی را نماید و برای این منظور اقدام به تیراندازی نماید حال تیر به هر شخصی که برخورد نماید به واسطه وجود قصد، قتل را عمدی می‌دانند.
برای توضیح بیشتر باید عرض نماییم که در قوانین کیفری تا قبل از سال ۱۳۷۰ و در قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴ موضوع اشتباه در محض، قتل عمدی تلقی می‌گردید و صرف احراز سوءنیت عام و قصد قتل می‌توانست برای تحقق قتل عمدی کافی باشد و اینکه چه کسی به قتل رسیده است تأثیری در عمد بودن قتل نداشته است.

بکر و لمرت معتقدند که برای درک ریشه های جرم میبایست به قانون گذاران توجه کرد نه قانونشکنان از این رو بزهکارشناخته شدن فرد دقیقا با نظر پلیس و ماموران نیروی انتظامی ارتباط مستقیم مییابد. گافمن معتقد است وقتی فردی به عنوان کجرو برچسب میخورد، سرنوشت او تغییر میکند پس در واقع دیگران هستندکه او را به سوی همنشینی با کجروان سوق میدهند. در نتیجه مجازاتی که قرار بود از انحراف جلوگیری کند خود عامل انحراف بیشتر میشود (نریمانی ،۱۳۷۹ :ص ۸)

چارچوب نظری تحقیق :
۱- باتوجه به نظریه شاو و مکی که معتقدند الگوهای کنترل نشده مهاجرت ، ایجاد منطقه های که با سایر مناطق در تضاد است میتواند از علل وقوع کج رفتاری باشد میتوان نتیجه گرفت که برخی از محله های شهری محل سکونت و تجمع مجرمان و باندهای توزیع موادمخدراست بدین معنی که در بعضی از مناطق شهری احتمال کج رفتاری نسبت به مکانهای دیگر شهر بیشتر است (سهولت دسترسی به مواد مخدر بر بازگشت زنان به سوء مصرف مواد مخدر تاثیر د ارد . )
۲-ساترلند معتقد است که افراد رفتارهای انحرافی را در فرایند ارتباطات یعنی کنش متقابل با دیگران می آموزند وی بر همنشینان بد تاکید دارد و معتقد است که رفتارهای انحرافی در درون گروه های نخستین بخصوص گروه همسالان و دوستان فرا گرفته میشود (معاشرت با دوستان و همسالان معتاد بر بازگشت زنان به سوء مصرف مواد مخدر تاثیر دارد .)
۳- با توجه به نظریه بیهنجاری مرتن که معتقد است در جامعه تعدادی اهداف فرهنگی مورد تایید و در مقابل تعداد محدودی وسایل نهادی شده مقبول جهت دستیابی به آن اهداف وجود دارد و بیهنجاری و بروز رفتارهای انحرافی حاصل فاصله میان اهدافی است که جامعه توصیه میکند و میزان دسترسی افراد به وسایل مشروع جهت رسیدن به آن اهداف است . بنابراین اگر فردی بخواهد به منزلت اجتماعی و ثروت بر اساس نوع شغل دست پیدا کند در صورتی که شغل مناسبی نداشته باشد احتمال اینکه به سوی کج رفتاری کشیده شود بسیار زیاد است (وضعیت اشتغال بر بازگشت زنان به سوء مصرف مواد مخدر تاثیر دارد . )
۴-نظریه پردازان برچسب زنی بیشتر به تحلیل کج رفتاری ثانوی (تکرار انحراف )پرداخته و برچسب را الگوی پایدار کننده کج رفتاری حرفه ای یا زنجیرهای نامیده اند(تیو ،۲۰۰۱ :ص ۱۶۲ )فرایند برچسب زنی میتواند آثار منفی خاص خود را داشته باشد مانند اینکه شخص برچسب خورده نقشی را بپذیرد که در آن برچسب می تواند فرصت های شخص معتاد را در زندگی محدود و او را به ادامه نقش معتاد وادار کند ( برچسب زنی از طرف جامعه بر بازگشت زنان به سوء مصرف مواد مخدر تاثیر دارد . )
۵-بر اساس نظریه پیوند افتراقی ( ساترلند ) والدین به طور موثر مسئول به وجود آمدن نوع رفتار فرزندانشان هستند کسانی که والدین آنها مواد مخدر مصرف میکنند بیشتر از سایر افراد در معرض استفاده از موادمخدر قرار میگیرند و به نظر میرسد نگرش مثبتی در طول زمان نسبت به مواد پیدا کنند و افرادی که نسبت به مواد مخدر نگرشها و باورهای مثبتی دارند احتمال مصرف موادمخدر و اعتیادشان بیش از کسانی که نگرشهای خنثی یا منفی دارند است . (وجود عضو معتاد در خانواده بر بازگشت زنان به سوء مصرف مواد مخدر تاثیر دارد .)
الگوی نظری تحقیق:
سهولت دسترسی به مواد مخدر
معاشرت بادوستان و همسالان معتاد
وضعیت اشتغال بازگشت زنان به اعتیاد
برچسب زنی از طرف جامعه
وجود فرد معتاد در خانواده
فرضیه های اصلی تحقیق :
۱-به نظر میرسد سهولت دسترسی به موادمخدر بر بازگشت زنان به سوء مصرف موادمخدر تاثیردارد .
۲-به نظر میرسد معاشرت با دوستان و همسالان معتاد بر بازگشت زنان به سوء مصرف موادمخدر تاثیردارد .
۳-به نظر میرسد وضعیت اشتغال بر بازگشت زنان به سوء مصرف موادمخدر تاثیردارد .
۴-به نظر میرسد برچسب زنی از طرف جامعه بر بازگشت زنان به سوء مصرف موادمخدر تاثیردارد .
۵-به نظر میرسد وجود فرد معتاد در خانواده بر بازگشت زنان به سوء مصرف موادمخدر تاثیردارد .
فصل سوم
روش شناسی
روش تحقیق :
روش مورد استفاده در این تحقیق از نوع پیمایش میباشد . از نظر کرلینجر«تحقیق پیمایشی جمعیتهای کوچک و بزرگ را با انتخاب و مطالعه نمونه های منتخب از آن جامعهها برای کشف میزان نسبی شیوع ،توزیع و روابط متقابل متغیرهای روان شناختی و جامعه شناختی مورد بررسی قرار میدهد» (کرلینجر، ۱۳۷۶ : ص ۶۵ )«.روش پیمایشی راغالبا پس رویدادی نیز مینامند زیرا اشاره به مواردی دارد که در آنها علت از پیش رخ داده و مطالعه آن در حال حاضر از طریق اثری که بر معلول داشته بر جای مانده است» ( دلاور ، ۱۳۷۴ : ص ۳۹۳ ). پژوهشگر به دلایل چندی ترجیح داده است تا از روش پیمایشی استفاده نماید :۱- تحقیق پیمایشی ساده ترین روش کمی برای کشف روابط علی و معلولی بین متغیرهاست ۲- از طریق روش پیمایشی می توان اطلاعات حاصل از نمونه تحقیق را در محدوده خطای نمونه گیری در وسعت بیشتری از سایر روشها یه جامعه مورد مطالعه تعمیم داد.
الف: جامعه آماری:
جامعه آماری مورد بررسی در این تحقیق شامل دو گروه آزمایشی و گواه میباشد . گروه آزمایشی شامل زنان مراجعه کننده به (کمپ مرهم ۶۰ نفر ، کمپ خیریه تولد دوباره ۴۰نفر ، کمپ بهبود گستران همگام ۴۰نفر ) میباشد که برای بار دوم و بیشتر جهت ترک اعتیاد مراجعه کردهاند. به منظور کشف عوامل اجتماعی موثر بر بازگشت زنان به سوء مصرف موادمخدر سعی شده است گروه دیگری بعنوان گروه گواه که شامل زنان بهبود یافته که شامل زنان مراجعه کننده به گروهNA (جلسه گروه NAدر پارک طرشت۵۶ نفر و جلسه NAمیدان سعادت آباد ۶۵ و و خوابگاههای ویژه زنان ( خانه های بین راهی )میدان آزادی(۴۰ نفر) و خاوران(۴۸ نفر)که جمعا برابربا۲۰۹ نفر میباشند که باتوجه به تعداد گروه آزمایشی به تناسب ۱۴۰نفر از گروه گواه به صورت تصادفی انتخاب شدهاندکه بعد از ترک و گذشت حداقل یک سال از ختم درمان به اعتیاد باز نگشتهاند مورد مطالعه قرار گیرند و تاثیر عوامل و متغیرهای مستقل در تحقیق بر آنان نیز سجیده شود . هدف از این امر پیدا کردن عوامل اجتماعی موثری بوده است که باعث بازگشت زنان به سوء مصرف موادمخدر میشود .
ب: روش نمونه گیری و حجم نمونه:
جامعه آماری مورد بررسی در این تحقیق برابر با ۱۴۰نفر است که به صورت تمام شماری مورد بررسی قرار گرفتهاند . انتخاب گروه گواه تا حدود زیادی از جمعیت گروه آزمایشی که جمعا ۱۴۰نفر میباشند تبعیت می کند .جامعه آماری گروه گواه جمعا برابر با ۲۰۹ نفر از زنان بهبود یافته میباشند که با توجه به گروه آزمایش به صورت تناسب ۱۴۰ نفر انتخاب شدهاند. بدین صورت که ۳۷ نفر از ۵۶ نفر پارک طرشت ، ۴۴ نفر از ۶۵ نفر سعادت آباد ، ۲۷ نفر از ۴۰ نفر میدان آزادی و ۳۲ نفر از ۴۸ نفر خاوران به صورت تصادفی انتخاب شده اند. بر همین اساس اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامه از ۲۸۰ نفر جمع آوری میشود.
واحد تحلیل واحدی است که اطلاعات از آنها گرد آوری میشود . واحدی که خصوصیات آن را توصیف می کنیم غالبا در تحقیق پیمایشی واحد تحلیل فرد است ( دواس : ۱۳۸۶ ، ص ۴۱) . در این تحقیق واحد تحلیل فرد است . به جای مشاهد میدانی از افراد سوال میشود. فردی که مورد سوال واقع میشوند فردی است که بعد از قطع مصرف مواد مخدر بازگشت مجدد به اعتیاد داشته است .
ابزار جمع آوری داده ها :
درروش پیمایشی ، داده ها را می توان با بهره گرفتن از مشاهده ، مصاحبه عمیق ، تحلیل محتوا ، پرسش نامه یا تکنیکهای مختلف دیگری گرداوری کرد . با این همه پرسش نامه پرکاربردترین تکنیک است (دواس ، ۸۷:۱۳۸۶) . دراین پژوهش ازابزارپرسش نامه برای جمع آوری اطلاعات استفاده میشود .
اعتبار و پایایی:
اعتبار ابزار اندازه گیری آن چیزی را میسنجد که ما در صدد سنجش اندازه گیری ان هستیم ( رفیع پور ،۱۳۸۲ :ص ۴۹ ). که در تحقیق حاضر جهت اعتبار ابزار اندازه گیری از اعتبار سازه استفاده شده است بدین معنی که پس از تهیه پرسشنامه اولیه آنرا نزد اساتید راهنما ، مشاور و کارشناسان مجرب آشنا به موضوع برده تا با مشورت این افراد صحت و سقم سوالات پرسشنامه مورد ارزیابی قرار گیرد و اعتبار پرسشنامه بدست اید .
پایایی نیز که به این امر اشاره دارد که چنانچه همان ابزار اندازه گیری در موقعیت های مختلف و با پاسخگویان مشابه تکرار شود نتایج مشابهی بدست آید .( همان ،ص ۳۲ )که در این تحقیق حاضر ، جهت سنجش پایایی تحقیق از آلفای کرونباخ استفاده شد. آلفای کرونباخ همسانی درونی یا ثبات درونی سوالها را ارزشیابی می کند و نشان میدهد که سوالهای آزمون تا چه حد برای اندازه گیری ویژگی مورد نظر با یکدیگر هماهنگی دارند . براین اساس میزان آلفای بدست آمده از پرسش نامه محقق ساخته پایایی یا عدم پایایی پرسش نامه را تایید می کند . نتایج آزمون آلفای کرونباخ نشان میدهد که مقیاس از اعتبار کافی برای سنجش متغییر ( معاشرت با دوستان ) برخوردار است . چراکه مقدار آلفای کرونباخ آن ( ۷۶/۰) میباشد که بالاتر از ۷/۰ است.
نتایج آزمون آلفای کرونباخ نشان میدهد که مقیاس از اعتبار کافی برای سنجش متغییر ( نحوه دسترسی به مواد مخدر ) برخوردار است . چراکه مقدار آلفای کرونباخ آن ( ۷۳/۰ ) میباشد که بالاتر از ۷/۰ است.
نتایج آزمون آلفای کرونباخ نشان میدهد که مقیاس از اعتبار کافی برای سنجش متغییر ( برچسب زنی از طرف جامعه ) برخوردار است . چراکه مقدار آلفای کرونباخ آن ( ۷۸/۰ ) میباشد که بالاتر از ۷/۰ است.
فنون مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل دادها :
در مطالعه حاضر پس از جمع آوری داده ها و تکمیل پرسشنامه ، اطلاعات گردآوری شده ارزش گذاری ، و با بهره گرفتن از نرم افزار آماری spss در علوم اجتماعی ، بانک اطلاعات داده ها تشکیل داده و در ادامه داده ها مورد پردازش قرار خواهد گرفت . روش تجزیه و تحلیل داده ها به این صورت خواهد بود که با توجه به سطوح تحقیق حاضر که از نوع پیمایشی است ابتدا در قالب جداول توزیع فراوانی ( آمار توصیفی ) و در ادامه جهت آزمون فرضیات ( آمار تحلیلی ) از آزمونهای تی تک نمونه ای ، آزمون رگرسیون خطی و تحلیل واریانس (ANOVA )استفاده گردید .
تعریف نظری و عملیاتی متغیرها :
اعتیاد (Addiction ):
تعریف نظری : اعتیاد در لغت به معنای عادت کردن ، خو گرفتن به هر چیز یا هر کس را گویند .وابستگی جسمی و روانی که انسان با هر درجه و شدت به یک ماده خارجی به خصوص ماده مخدر یا الکل پیدا میکند به صورتی که قطع آن به آسانی قابل تحمل نباشد ( قربانی حسینی : ۱۳۶۸ ، ص ۱۴۲ ).
سازمان بهداشت جهانی اعتیاد را چنین تعریف کرد : حالت مسمومیت متناوب یا مزمن ، مضر برای فرد و اجتماع که بوسیله مصرف تکراری مادهای مخدر ، طبیعی یا شیمیایی بوجود میآید و دارای مشخصات زیر است : ۱- میل یا احتیاج (اجبار )به ادامه مصرف و تهیه آن به هر وسیلهای که ممکن باشد . ۲- تمایل به افزایش مقدار مصرفی به علت سازش بدن و تحمل آن ۳- ایجاد وابستگی روانی و جسمانی به نحوی که عوارض آن در مواقع کمبود یا ترک ظاهر میشود ( صالحی :۱۳۷۱ ، ص ۱۴۴ )
تعریف عملی : اعتیاد در این تحقیق وابستگی جسمی یا روانی فرد به یکی از مواد مخدر است .
وضعیت اشتغال:
تعریف نظری : وظایفی که متضمن صرف کوششهای فکری یا جسمی بوده و هدفشان تولید کالا یا خدماتی است که نیازهای انسانی را برآورده میسازد و در مقابل حقوق معین انجام میگیرد .(گیدنز :۱۳۷۳ ،ص ۵۱۷ ).
تعریف عملی وضعیت اشتغال : در اینجا منظور از وضعیت اشتغال این است که آیا فرد دارای شغل و منبع درآمدی هست یا نه .
وجود فرد معتاد در خانواده :
واکنشهای اجتماعی افراد بر اثر تکرار ، تثبیت شده و برای دیگر اعضای خانواده عادی میگردد و عادی شدن مصرف دارو به سهولت گرایش به مصرف دیگر اعضای خانواده کمک می کند از طرفی تقلید از پدر و مادر و الگو سازی که از آنها صورت میگیرد باعث میشود که فرزندان معتادین بیشتر به اعتیاد روی آورند ( فرجاد : ۱۳۷۴ ،ص۳۵).
تعریف عملی : منظور این است که آیا به جز فرد مورد بررسی فرد یا افراد دیگری در خانواده ، نزدیکان اعتیاد دارند یا خیر .
معاشرت با دوستان معتاد :
تعریف نظری : یک گروه دوستی مرکب از افرادی که دارای سن و پایگاه و خصوصیات مشابهی باشند (گیدنز :۱۳۷۳ ، ص ۸۰۹)
تعریف عملی : منظور از آن همنشینی و رفت و آمد و نشست و برخاست فرد با دوستانی که به یک یا چند نوع ماده مخدر اعتیاد داشته باشند و برای سنجش آن مدت آشنایی ، تعداد معاشرت با دوستان در نظر گرفته می شود .-۱ نحوه معاشرت با دوستان معتاد : در حد سلام علیک ( خیلی کم ) – ارتباط تلفنی ( کم ) – گذراندن اوقات فراغت ( متوسط ) – رفت و آمد خانوادگی گاهگاهی ( زیاد )- رفت و آمد خانوادگی همیشگی ( خیلی زیاد )
-۲تعداد دفعات معاشرت با دوستان معتاد : هفته ای چند بار (خیلی زیاد )- هفته ای یک بار ( زیاد )- دو یا سه هفته یک بار ( متوسط )- ماهی یک بار ( کم) – سه یا چهار ماه یک بار (خیلی کم )-

شکل ۳- ۱۴: طیف FT-IR پلیمر IPA AFPBN/………………………………………………………………………….59
شکل ۳-۱۵: طیف ^۱H-NMR پلیمر IPA AFPBN/…………………………………………………………………….60
شکل۳-۱۶: دیفتوگرام XRD پلیمرها………………………………………………………………………………………………..۶۰
شکل ۳-۱۷: نمودارهای مربوط به DSC وTGA پلیمر AFPBN/2,6-PDA……………………………………..61
شکل۳-۱۸: یک منحنیِ نمایشی از “جریان گرما در برابرِ دما” در ناحیهی T_gِ یک پلیمر……………………………۶۳
شکل ۳-۱۹: تصاویرSEM پلیمرهای پژوهش جاری……………………………………………………………………………۶۵
چکیده:
سنتز و شناسایی پلی(اتر- آمید)های فلوئوردار جدید مشتق از ۲،′۲- بیس (۲- آمینو-۴- تریفلوﺋورومتیلفنوکسی)- ۱،′۱- باینفتیل و انواع دیاسیدها
توسط
مریم حاجیان نژاد
یک دیآمین فلوئوردار جدید با نام ۲،′۲- بیس (۲- آمینو-۴- تریفلوﺋورومتیلفنوکسی)- ۱،′۱- باینفتیل (AFPBN) در سه مرحله با شروع از β-نفتول سنتز شد. در ادامه، پلی(اتر- آمید)های وابسته، حاوی گروه های تریفلوئورو متیل با پلیتراکمی شدن فعال شده با تری فنیل فسفیتِ AFPBN و چهار کومونومر دیکربوکسیلیک اسید آروماتیک شامل ترفتالیک اسید، ایزوفتالیک اسید، ۵,۲-پیریدیندیکربوکسیلیکاسید و ۶,۲-پیریدیندیکربوکسیلیکاسید تهیه شدند. پلیمرهای بدست آمده، به طور کامل با روش های طیف سنجی FT-IR و NMR شناسایی شدند. اثرات گروه های جانبیِ فلوئوردار متصل شده به زنجیرهای درشت مولکولی بر روی برخی از خواص پلیمرها از جمله حل پذیری، بلورینگی و مقاومت حرارتی مورد بررسی قرار گرفت. پلیمرهای بدستآمده از AFPBN در حلالهای آلی مختلف همچون N- متیل-۲- پیرولیدون (NMP)، N,N- دیمتیلفرمآمید (DMF)، N,N- دیمتیل استآمید (DMAc)، دیمتیلسولفوکسید (DMSO) حل پذیری عالی نشان دادند. نتایج حاصل از مطالعات XRD نشان داد که حضورگروههای CF₃ آویزان از زنجیرها، نظم ساختاری آنها را تا حدود زیادی مختل کرده و باعث کاهش میزان بلورینگی ماکرومولکولها میشود. مورفولولوژی پلی(اتر- آمید)ی بدستآمده که توسط تصاویرSEM مشخص شده نشان داد که زنجیره های پلیمری حاصل به شکل میکروپلیت تشکیل شدهاند. گرمانگار TGA مربوط به پلیمر AFPBN/2,6-PDA به عنوان نمونهای از این دسته پلی(اتر- آمید)ها نشان داد که این پلیمرها از گرماتابی بالایی برخوردارند. مقدار T_g حاصل از پلات DSC همان پلیمر نیز تعیین شد.
فصل اول
کلیات ومروری بر پژوهشهای اخیر
فصل اول- مقدمه
قرن بیستم را قرن درشت مولکول نامیدهاند. پیدایش علوم پلیمر به میانه قرن نوزدهم باز می گردد. با توجه به مراجع، اصطلاح «پلیمری» رابرزلیوس در سال ۱۸۳۲، زمانی که هنوز ساختار حتی سادهترین مولکول موضوعی بحث انگیز بود، به کار برده است. در دهه ۱۸۳۰ با توسعه فرایند ولکانش، لاتکس چسبانک لاستیک طبیعی به الاستومری مفید برای کاربرد در تایر تبدیل شد. در سال ۱۸۴۷ سلولوز نیترات از اثر نیتریک اسید بر سلولوز که یک پلیمر طبیعی است تولید شد. نخستین پلیمر کاملاً سنتزی که در مقیاس تجاری عرضه شد، رزین فنول – فرمالدهید بود. این رزین را شیمیدان بلژیکی، لئوباکلند، در اوایل سال ۱۹۰۰ ابداع کرد و نام تجاری باکلیت را بر آن نهاد. در دهه ۱۹۲۰ باکلیت در طیف وسیعی از محصولات عرضه شد. پلیمرهای دیگر بویژه رنگهای پلی استر آلکید و لاستیک بوتادیان به طور همزمان عرضه شدند. دامنهی وسیع خواص پلیمرها آنها را برای زمینه های کاربردی بسیاری مناسب می سازد اما متأسفانه بعضی از این کاربردها فقط به علت مقاومت حرارتی کم پلیمرها، بسیار محدودند. در دو مورد کاربردی خاص این محدودیت به طور کامل محرز است. با توجه به خواص بسیار خوب عایق بودن پلیمرها، آنها را به طور بسیار گستردهای در ساخت محصولات الکتریکی به کار میبرند. به هر حال لازم است بسیاری از قطعات الکتریکی در دمای بالا کار کنند؛ به عنوان مثال میتوان از موتورهای الکتریکی و موارد مشابه نام برد. این موارد مصرف، میزان تقاضای پلیمرهای گرما مقاوم را برای کاربرد به عنوان مواد عایق افزایش میدهند. یکی دیگر از خاصیتهای مطلوب و مهم پلیمرها در مقایسه با دیگر مواد ساختاری، گرانروی کم و در نتیجه چقرمگی و مقاومت بالای آنهاست بویژه زمانی که بصورت مواد کامپوزیتی تقویت شده با الیاف به کار برده میشوند. این امر موجب بکارگیری آنها در کاربردهای حمل و نقل میگردد. کاربرد این موارد بخصوص در صنایع هوا و فضا و به طور اخص در وسایل نقلیه نظامی و فضا پیماها، جایی که صرفهجویی در وزن بسیار مهم و قیمت مواد در درجه دوم اهمیت قرار میگیرد، فراوان است.

در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوایل ۱۹۶۰، برنامه های فضایی آمریکا و شوروی سابق زمینه را برای تهیه پلاستیکهای گرما مقاوم فراهم کرد. به تازگی تولید کنندگان وسایل نقلیه زمینی نیز میکوشند در وزن صرفه جویی کنند. در این راستا مصرف سوخت را با جایگزین کردن قطعات فلزات سنگین با پلاستیکهای سبک پایین میآورند. در بسیاری از محصولات پلاستیکها را به سبب مزیت سادگی قالبپذیری آنها به شکلهای پیچیده به کار میبرند. در بیشتر این موارد نیز لازم است پلیمرها در مقابل گرما مقاوم باشند؛ بنابراین پلیمرهای مقاوم در برابر گرما انتخاب خواهند شد، اگر چه کاربردهای الکتریکی و حمل و نقل بیشترین تقاضا را برای بکارگیری این مواد دارند اما مواد مقاوم در برابر گرما بطور روز افزون در کاربردهای مختلفی که در آنها مواد در معرض دمای بالا قرار دارند مانند سشوار، اتو، نان برشتهکن، «آون» خانگی، مایکروویو و موارد مشابه بکار برده میشوند ]۳۷[.
۱-۱- پلیمرهای با عملکرد بالا
تحقیق برای پلیمرهای با عملکرد بالا از اواخر قرن بیستم همزمان با تقاضا برای صنایع نظامی، هوافضا، ماشینسازی، الکترونیک و بسیاری از کاربردهای صنعتی دیگر شروع شد. این کاربردها اغلب خواستار یک ترکیب بینظیر از خواصی شامل قدرت بالا، مدول بالا، چقرمگی، پایداری شیمیایی و حرارتی برجسته و ثابت دیالکتریک کم میباشند. مشخصاً استفاده از ترکیبات آروماتیک در ساخت پلیمرها خواص حرارتی آنها را بهبود میبخشد. براین اساس، عمدهی کارهای تحقیقاتی به منظور تولید پلیمرهای گرماتاب به سمت ترکیبات آروماتیک هدایت شدند. از اینرو پلیمرهای با عملکرد بالا معمولا شامل واحدهای آروماتیک بیشتری در ساختارشان میباشند. تاکنون برخی از پلیمرهای آروماتیک با عملکرد بالا و با خواص حرارتی مناسب مانند پلیآمیدها، پلیایمیدها، پلیاسترها، پلیسولفونها و پلیمرهای هتروسیکلی آروماتیک به تولید تجاری رسیدهاند (جدول ۱-۱). پلیآمیدها (آرامیدها)^[۱] و پلیایمیدهای (آرایمیدها)^[۲] آروماتیک مانند فیبر کولار^[۳]و فیلم کاپتون^[۴] محصول شرکت شیمیایی دوپانت، برای خواص مفید گوناگون خود مانند پایداری حرارتی عالی، مقاومت مکانیکی بالا، اشتعالپذیری کم، مقاومت شیمیایی و تابشی خوب و ثابت دیالکتریک اندک، برای مدت زمان طولانی مورد توجه قرار گرفتهاند و بیش از دیگر پلیمرهای با عملکرد بالا علایق را به سمت خود جذب کردهاند. پلیمرهایی با عملکرد بالا با معیارهایی خاص شناسایی می شوند، از جمله: داشتن مقاومت برجسته حرارتی مقاومت مکانیکی، یا چگالی مخصوص پایین، رسانایی بالا، مقاومت دمایی بالا و یا عایق الکتریکی و عایق صدا و مقاومت در برابر شعله، بر این اساس، پلیآمیدهای آروماتیک به علت خواص فوقالعاده گرمایی و مکانیکی که آنها را برای فن آوری پیشرفته مفید کرده است بعنوان پلیمرهای با عملکرد بالادر نظر گرفته شدند. آنها بعنوان جایگزینهایی سودمند به جای فلزات و یا سرامیک در کالاهای رایج و یا حتی بعنوان مواد جدید در تکنولوژی های جدید کاربردی، افزایش تقاضا یافتهاند]۸۹ ،۱۷[. قدیمیترین، سادهترین و بهترین نوع تجاری شناخته شدهی آرامیدها (که فرم کوتاه شده از پلیآمیدهای آروماتیک هستند) پلیپارا-فنیلن- ترفتالامید (PPPT) و پلیm–فنیلن ایزوفتالامید (PMPL) هستند. پلیمرهای پیشرفته در صنعت پوشش، پرکنندهها، کامپوزیتهای پیشرفته، صنایع هوا و فضا و صنعت تسلیحات (ساخت سلاح) و بعنوان جانشین آزبست، عایق سازی الکتریکی و زرههای ضد گلوله، فیلترهای صنعتی و محافظتی و لباسهای ورزشی کاربرد دارند. با این وجود، بالا بودن دمای تبدیل آرامیدهای تجاری که بالاتر ازدمای دکامپوز شدن آنهاست و حلالیت ضعیف آنها در مقابل حلالهای متداول آلی باعث میشود که پردازش سختی داشته باشند و کاربرد آنها محدود شود.
در نتیجه، تحقیقات کاربردی اخیردر این راستا متمرکز شد تا فرآیندپذیری و حلالیت آنها را به منظور وسعت قلمرو تکنولوژی کاربرد این نوع پلیمرها، افزایش دهند. اخیراً تلاشهای بسیار زیادی برای توسعهی خواص با عملکرد بالای پلیآمیدها برای دسترسی به پلیمرهای الکترو یا فتولومینسانس، اسمزمعکوس، غشاءهای تبادل یون و یا تبادل گاز، پلیمرهای فعال نوری، نانوکامپوزیتها، با دارا بودن عملکرد مافوق بالای ترمومکانیکی، انجام گرفته است]۳۴[.
جدول۱-۱- ساختار شیمیایی ورفتار حرارتی برخی از انواع پلیمرهای آروماتیک با عملکرد بالا