۸- ریختن رسوبات داخل میکروتیوپ

شکل ۳- ۱۲ مراحل تهیه ی رسوب مخمر از محیط کشت مایع غنی سازی مخمر

کشت در محیط های انتخابی مایع
تهیه­ استوک اولیه­ مخمرها برای کشت در انواع محیط­های کشت مخمری

ابتدا ۳۵ میلی گرم از کلنی مخمری (یا توده زیستی) به میکروتیوپ منتقل شده و ۳۵۰ میکرولیتر سرم فیزیولوژی به آن افزوده و مخلوط شد. این مقدار به ۳ قسمت ۱۰۰ میکرولیتری تقسیم گشت و ۵۰ میکرو لیتر باقی مانده برای شمارش تعداد سلول­های مخمری اولیه نگهداری شد.
۳-۶-۲ محیط کشت مایع YPD
با توجه به اینکه محتویات محیط کشت برای تهیه حجم یک لیتر شامل: عصاره­ی مخمر ۱% به میزان ۱۰ گرم، پپتون ۲% به مقدار۲۰ گرم و دکستروز (گلوکز) ۲% به مقدار۲۰ گرم می­باشد، نکته­ی شایان ذکر در تهیه­ این محیط آن است که ابتدا عصاره­ی مخمر و پپتون در حجم مورد نیاز آب دیونیزه مخلوط شد و در اتوکلاو ۱۲۱ درجه به مدت ۱۵ دقیقه قرار گرفت و پس از اتمام استریلاسیون، محتویات محیط کشت در دمای ۵۵ درجه ی سانتی ­گراد قرار گرفته و نهایتاً مقدار دکستروز (گلوکز) با فیلتر وارد محتویات استریل، شد و در شرایط کاملاً استریل ۱۰ میلی لیتر از محیط به داخل لوله­های آزمایش انتقال داده شد تا آماده­ی کشت نمونه­های مخمری گردند (شکل ۳-۱۳و ۳-۱۴).
شکل ۳- ۱۳ افزودن دکستروز توسط فیلتراسیون برای تهیه محیط کشت YPD
شکل۳- ۱۴ محیط کشت مایع YPD (سمت راست پس از تلقیح نمونه ی مخمری، سمت چپ قبل از تلقیح)
۳-۶-۳ محیط کشت مایع YPAD
محتویات این محیط برای یک لیتر شامل: عصاره ی مخمر۱% به میزان ۱۰ گرم، پپتون۲% به مقدار ۲۰ گرم، دکستروز (گلوکز)۲% به مقدار ۲۰ گرم و آدنین همی سولفات ۰٫۰۰۴% به مقدار ۴۰ میلی گرم می­باشد. عصاره­ی مخمر و پپتون و آدنین همی سولفات با توجه به دستورالعمل فوق با آب دیونیزه ترکیب شد و در دمای ۱۲۱ درجه به مدت ۱۵ دقیقه اتوکلاو گشت. پس از اتمام اتوکلاو در دمای ۵۵ درجه خنک شد، سپس دکستروز با فیلتراسیون به محلول اضافه گشت. در شرایط کاملاً استریل ۱۰ میلی لیتر از محیط را به داخل لوله­های آزمایش انتقال داده تا آماده­ی کشت مخمرها گردند (www.clontech.com).
۳-۶-۴ محیط DM (Diatom Medium)
ترکیب و محتویات محیط کشت DM در جدول ذیل خلاصه شده هست (جدول ۳-۲).
جدول ۳-۲ محتویات محیط کشت

( استوک برای ۲۰۰ میلی لیتر)

Ca(NO₃)2.4H₂O

۴٫۰۰ g

KH₂PO₄

۲٫۴۸ g

MgSO₄.7H₂O

۵٫۰۰ g

NaHCO₃

۳٫۱۸ g

و به تقلید از نولدکه می افزاید: « به دلیل تلفیق های کمابیش قطعی زاده شدن فردوسی اکنون در میان سالهای ۴ – ۲۳۰ / ۶ – ۹۳۲ / ( و بنا به نظر نولدکه ) در ظاهر سال ۹۳۴ دانسته شده، هر چند سالهای ۳۲۶/ ۸ – ۹۳۷ ، ۳۲۹ / ۱ – ۹۴۰ نیز گهگاه آمده است. » ( ریبکا، ۱۳۸۳: ۲۹۲ )
و دکتر عبدالحسین زرین کوب در نامورنامه می نویسد: « اگر در همان سال ۳۲۹ هجری که زبان فارسی ابوعبدالله رودکی، بنیان گذار سنت های شعر دری را از دست داد، زمانه شاهد ولادت ابوالقاسم فردوسی شد، ایـن جبـران جویی را باید به حساب یک تصادف گذاشت یا یک خوش طبعی سخاوتمندانه تـاریخ » ( زرین کوب، ۱۳۸۱: ۶۹ )
و می افزاید:
« تقارن ولادت فردوسی با مرگ رودکی حاکی از وجود معادلات مجهولی است که با روح تاریخ ارتباط دارد و عجب آنست که در بین تمام قرائن و اشارات مذکور در متن شاهنامه، که از آنها می توان در باب تاریخ نظم شاهنامه و ولادت شاعر مبنایی برای تحقیق یافت ، هیچ مورد به قدر آنچه تاریخ ۳۲۹ برای ولادت شاعر از آن بدست می آید قطعی تر، بی تناقض تر و پذیرفتنی تر نیست. » ( همان: ۶۹ )

« آنچه یک تاریخ بالنسبه قطعی را از آن می توان بدست آورد، اشاره ای است که شاعر به تقارن ۵۸ سالگی با جلوس سلطان محمود غزنوی دارد یعنی سال ۳۸۷. در اینصورت تردیدی نمی ماند که شاعر باید در ۳۲۹ به دنیا آمده باشد. » ( همان: ۷۰ )
« هانری ماسه بین ۳۲۰ تا ۳۲۳ » هجری قمری را تاریخ تولد فردوسی دانسته. ( ریاحی،۱۳۸۲: ۳۲ )
به تبع نظریه های مختلفی که درباره تاریخ تولد فردوسی وجود دارد در خصوص تاریخ نظم شاهنامه نیز اختلاف نظر هایی وجود دارد که من در اینجا به مقدمه کتاب شاهنامه فردوسی بر اساس چاپ مسکو اکتفا می کنم که اینگونه می نویسد: « فردوسی نظم شاهنامه را در سال ۳۶۵ هجری قمری در سن سی و پنج سالگی آغاز کرد و پس از سی و پنج سال یعنی در هفتاد یا هفتاد و یک سالگی به پایان رساند. » ( فردوسی، ۱۳۸۲: ۸ )
اگر بخواهیم اطلاعات مختصری راجع به مأخذ شاهنامه بدانیم، همین منبع درباره آن می افزاید: « مأخذ اصلی فردوسی در سرودن شاهنامه ، شاهنامه منثور ابو منصوری است که در اواسط قرن چهارم به فرمان ابومنصور عبدالرزاق طوسی تدوین شد و علاوه بر روایات کتبی و شفاهی به دست فردوسی افتاد و او مجموعه آنرا در شاهکار جاویدان خود به نظم کشید. » ( همان: ۸ )
فردوسی با این شاهکار عظیم، حق سخن پارسی را به انصاف و در حد اعجاز ادا نمود. از دلایل و قراین چنین برمی آید که در اواخر عهد ساسانیان مردم قصه هایی را که از ایران باستان و نیاکان خود تا آن زمان سینه به سینه حفظ و نقل کرده بودند بر روی کاغذ آورند و چندین کتاب بزرگ و کوچک در این مورد تألیف شد که هر یک محتوی داستانی از داستان های ایران قدیم بود مثلاً « کتبی درباره بهرام گور و بهرام چوبینه و خسروپرویز موجود بوده است که جنبه قصه ای داشته. رساله های کوچکی نیز در آداب و مواعظ و نصیحت و سرگذشت در دست بوده که نسبت آنها را به شخص پادشاهان ساسانی می داده اند، مثل عهد اردشیر، کارنامه انوشیروان، نامه های انوشیروان به رجال نامدار، اندرزهای انوشیروان و غیرها. » ( مینوی، ۱۳۸۶: ۴۹ )، علاوه بر این ها، در ولایات ایران نیز قصص و داستان های ملی درباره پهلوانان آن ناحیه وجود داشته، مانند داستان هایی که اهل سیستان راجع به زال و رستم و….، داشته اند.
به هرحال برخی از این مجموعه ها و نوشته ها که مربوط به دوره ساسانیان بوده تا حدی تاریخی و مبتنی بر اسناد بوده و قسمت های مربوط به ماقبل آن دوره از نوعی بوده که افسانه و داستان و اساطیر پیشینیان نامیده می شود.
در زمان پادشاهی یزگرد سوم آخرین شاهنشاه ساسانی، به دستور وی از روی کتابها و رسالات و اسناد و مدارکی که تا آن زمان درباره تاریخ پادشاهان ایرانی ضبط و تألیف شده بود و همچنین اطلاعاتی که نزد موبدان و دهقانان ایرانی یافت می شد، کتابی جامع تألیف شد که تاریخ ایران را تا زمان خود یزگرد سوم در برداشت این کتاب موسوم بود به « خَوذای نامگ یا خدای نامه، یعنی نامه شاهان و شهریاران، زیرا لفظ خدای در آن دوره به معنی اوتوکرات یا فرمانروای یگانه و مقتدر بود که شاهنشاه باشد. » ( همان: ۵۱ )
که پس از انقراض ساسانیان نسخه هایی از این کتاب در نزد دهقانان و موبدان که در آتشکده ها وکتابخانه ها بجای مانددر زمان روی کار آمدن سامانیان ، سلاطین سامانی نیز که خود را از نژاد شاهان قدیم ایرانی می دانستند خواستار آن بودن که یک کتاب تاریخ پادشاهان ایران این بار به زبان پارسی دری جدید تهیه شود ( زیرا کتابهای دوره های قبل همه به زبان پهلوی و بیشتر به زبان عربی بودند )
در زمان سامانیان نیز چندین کتاب تحریر شد که بعضی به نثر بودند و برخی به نظم و بیشتر آن کتابها به اسم شاهنامه و یا باستان نامه خوانده می شد « از آن جمله بود شاهنــامه نثرابوالمؤید بلخی » « دیگر شاهنامه ابوعلی محمدبن احمد بلخی که ابوریحان بیرونی نام برده، دیگر شاهنامه مسعودی مروزی که منظوم بوده »، « دیگر شاهنامه ای به نثر که بفرمان ابومنصور محمدبن عبدالرزاق طوسی سردار بسیار متهور سامانیان تهیه شد. » ( همان: ۵۲ ). در میان این کتابه آنچه بیشتر مورد توجه فردوسی قرار گرفت شاهنامه ای بود که برای ابومنصور طوسی نگاشته بودند و حتی دیباچه این کتاب در ابتدای بعضی نسخه های شاهنامه فردوسی موجود است.
قبل از فردوسی طوسی، شاعری جوان که هم عصر وی بود و تخلصش دقیقی نام داشت اقدام به نظم کردن شاهنامه ابومنصوری کرده بود که البته نظمش عا
ری از ضعف نبود و در بسیاری موارد پسند فردوسی نبود چرا که در هنر شعر و شاعری افسانه گویی یا واقعیت گویی چندان مطرح نیست بلکه آنچه مطرح است قدرت و نیروی خلاقه سخنوری شاعر است. دقیقی جوان هنوز هزار بیتی نگفته بود که در همان ابتدای کار عمرش کفاف نداد و به قتل رسید. بعد از او فردوسی طوسی در حدود سن سی و پنج سالگی تصمیم به نظم شاهنامه گرفت و با طبع و قلم توانای خویش بزرگ ترین شاهکار سخن پارسی را به عرصه ظهور نهاد.
۲-۱-۲ بخش بندی شاهنامه
موضوع شاهنامه فردوسی تاریخ ایران قدیم از آغاز تمدن نژاد ایرانی تا انقراض حکومت او به دست اعراب است و در زیرساخت داستانهای خود به سه دوره نمادین ( اساطیری، پهلوانی و تاریخی ) تقسیم بندی شده که از آغاز خلقت تا پایان روزگار ساسانیان را در بر می گیرد و هر کدام از این سه دوره ارزشهای نمادین و متفاوتی دارند.
دوره اساطیری: « یعنی عهد کیومرث و هوشنگ و طهمورث و جمشید و ضحاک تا ظهورفریدون. »
این دوره عهد پیدا شدن حکومت و پی بردن آدمی به خوراک و پوشاک و مسکن و کشف آتش و آموختن زراعت و پیشه هاست ( صفا، ۱۳۷۴ : ۲۱۶ )
دوران پهلوانی: « از قیام کاوه آغاز می شود و به قتل رستم و سلطنت بهمن پسر اسفندیار پایان می پذیرد. » ( همان : ۲۱۷ )
دوران تاریخی: بخش تاریخی شاهنامه که گاه با افسانه درهم آمیخته است از اواخر عهد کیانی و آمدن اسکندر تا شکست ایرانیان از اعراب را دربر می گیرد و خاطرات خودآگاهانه جمعی از اتفاقات دوره های تاریخی را البته با فضایی رازآلود و روحیه ای حماسی و گاهی با انحراف از واقعیت روایت می کند هرچند که بن مایه های افسانه ای و اعمال خارق العاده موجودات طبیعی و از همه مهمتر تفکر اساطیری همچنان در بخش تاریخی خودنمایی می کند.
در هر حال موضوع شاهنامه و داستانهای آن آمیخته ای است از تاریخ با اسطوره ها و افسانه های کهن و باستانی.« خود فردوسی پیش از همه و بیش از هرکس متوجه بود که بخشی از منظومه او یعنی یک قسمت از مآخذ او که از روی آنها شاهنامه را به رشته نظم می کشید مثل شاهنامه ابومنصوری و خداینامه ها که پیش از فردوسی نوشته شده بود افسانه های اساطیری است و بدین سبب خود او چنین عذرخواهی کرده است که افسانه ها نیز در معنی رموزی است که ما را به معانی و حقایق نهفته رهبری می کند نه اینکه دروغ صرف است. »
تو این را دروغ و فسانه نخوان بیک سان روش در زمانه مدان
(همایی، ۱۳۶۹: ۱۷۰ )
فردوسی سرگذشت مردمان دیگر را با باریک بینی ثبت کرده است و وظیفه ما است که به رمزگشایی داستان های شاهنامه بپردازیم و آن ها را تخیلی فرض نکنیم.
۲-۲ درباره فردوسی
در پیوند با حکیم فرزانه توس، فردوسی بزرگ و شاهنامه جاودانه اش سخن ها بسیار رفته و بزرگانی بسیار در این باره کتاب ها نوشته اند و به مثل « مثنوی هفتاد من کاغذ شود » جامه عمل پوشانیده اند و هر یک با توجه به علم و دیدگاه و افکار خود به بیان مقوله ای از دریای بیکران وجود فردوسی بزرگ و شاهکار جاودانه اش پرداخته اند چـرا که به قول مولانای بزرگ:
آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشید
( مولوی، ۱۳۶۰: ۸۲۳ )
حکیم ابوالقاسم منصوربن حسن فردوسی شاعر چیره دست و بزرگ ترین حماسه سرای ایران است. و یگانه جاویدان تاریخ روزگاران ماست، انسانی است با اندیشه ای جامع، وی اسطوره صداقت و انصاف است و برایش همین بس که بینشوران و سخنوران او را بزرگترین ادب شناس و سخن سرای ایران و جهان به شمار آورده اند. فردوسی یک شاعر معمولی نظیر هزاران شاعر این مرز و بوم که هر کدام دیوانی ترتیب داده اند و منظومه ای سروده اند نیست وی حکیمی است بیدار دل و ژرف اندیش که درد ملت خویش را می شناسد و برای اعتلای سرزمینش تا حد امکان می کوشد.
در روزگار فردوسی و آن روزگاران خواری و زبونی که سرزمین ایران از یکسو مورد تاخت و تاز نظامی و فرهنگی بیگانگان بود و خلافت بغداد با عصبیت قومی عربی برآن بود که آداب و رسوم و فرهنگ این مرز و بوم را به ورطه نابودی برد و از دیگر سو، دشمنانی که از آن سوی سیحون سر برآورده بودند و خاندان های ایرانی را که سکاندار فرهنگ ملی ایران بودند، یک به یک از میان برمی داشتند، این آزاد مرد صاحب درد، یک تنه به یاری ایران برخاست و با سرودن داستان های ملی و باستانی سرشار از عظمت و فرّو شکوه، تاریخ باستان کشورش را دوباره زنده کرد و افتخارات فراموش شده روزگاران سرافرازی را به یاد ایرانیان آورد تا روح آزادگی و عشق به ایران و بیزاری از دشمنان این مرز و بوم را در آنان بدمد.
فردوسی با سرودن داستان هایش گاهی تصویر روزگار خویش را نیز در قالب آنها بیان می کند، زمانی که وی به فکر سرودن حماسه ملت خویش می افتد، جامعه اش غرق تباهی و پراکنده اندیشی و جنگ و کشتار است. فردوسی « تصویر جامعی از آن روزگاران را از زبان رستم فرخ زاد خطاب به برادرش و به عنوان وضع سالهای آفرینش شاهنامه بر جای نهاده که هم آیینه احوال عصر فردوسی و هم بیانگر اندیشه و دید و نگرش آفریننده حماسه ملی ایران است. » ( ریاحی، ۱۳۸۲: ۱۴ )
آن جا که می گوید:
برنجد یکی دیگـری بـر خـورد بداد و به ببخشش همی ننگرد
… ز پیمـان بگردند و از راستـی گـرامی شـود کـژی و کاستـی
… کشاورز جنگی شـود بی هنـر نـژاد و هنــر کمتـر آیـد ببـر
ربایـد همی ایـن ازآن، آن ازایـن ز نفــرین نـدانند بـاز آفـرین
نهـان بتـر از آشکـارا شـود دل شاه شـان سنگ خــارا شـود
شود بنـده بی هنــر شهـریار نــژاد و بـزرگی نیـاید به کـار
… به گیت
ـی کسیرا نمـاند وفـا روان و زبـانهـا شـود پــر جفا
زیان کسان از پی سود خویش بجـویند و دین اندر آرند پیش
بـریزند خـون از پی خواسته شـود روزگـار مهــان کـاستـه
( ش/ ۸۰۳ / ۴۴ - ۲۳ )
باری فردوسی غم خـوار ایران و سخنگوی همه ایرانیان بود شعر او خاص یک گروه یا پیروان یک مذهب نبود، سخنش متعلق به همه ایرانیان از هر طبقه و گروه و مذهبی بود و همین باعث برتری و امتیاز فردوسی بر دیگر شاعران هم عصرش می باشد. فردوسی روزگاران سرافرازی ایران و خردمندی ایرانیان را به یاد مردم زمانه اش آورد و « با بازگویی ترکتازی های دشمنان به ایران و پایداری دلاورانه ایرانیان آتش ستیز با غاصبان و بیدادگران عصرش را دامن می زد و شاهنامه بصورت صلاح فرهنگی مؤثری در دست ایرانیان بود. » ( ریاحی، ۱۳۸۲: ۱۷– ۱۶ )
فصل سوم
نگاهی به اسطوره، حماسه، نماد
۳-۱ اسطوره
اسطوره تاریخ نخستین و معنوی یک جامعه است یعنی برگرفته از آداب و رسوم و فرهنگ دوره های اولیه زندگی بشری است. دوره ای که به فراموشی سپرده شده است، دوره ای تاریک که زمان و مکان و شخصیت های آن گم شده اند و فقط رخداد و اتفاقاتی وهم آمیز از آنها باقی مانده است، اسطوره دوره تاریک تاریخ است، در اسطوره موجودات همه زنده و جاندارند، جماد و نبات و حیوان به گونه ای رازآلود در هم آمیزند و به یاری یکدیگر بسیاری از مشکلات بشری را از بین می برند.
در اسطوره زمان تاریخی وجود ندارد ، قلمرو زمانی و مکانی محدودی ندارد، در واقع اسطوره بی زمان و مکان است، بنیادی ازلی دارد و مکان هایش همه مقدس و مینوی است. به نظر میرچا الیاده: « اسطوره ، نقل کننده سرگذشتی قدسی و مینوی است ؛ راوی واقعه ای است که در زمان اولین، زمان شگرف و بدایت همه چیز، رخ داده است. » ( الیاده، ۱۳۶۲: ۱۴ )
در اسطوره واقعیت و تصورات خیالی در هم آمیخته می شود، در واقع اسطوره بازتاب تصورات آدمی در جهان، خدایان و نیروهای ماورائی است چرا که در آن همه حوادث طبیعی، ماورائی هستند و به نوعی با بشر در ارتباطند ، « در اسطوره دنیای عینی و ذهنی به هم می آمیزد، زمان واقع عینیت خود را از دست می دهد و به زمان ذهنی تبدیل می یابد، آلهه بصورت انسان در می آید و انسان قدرتهای غیر عینی را که اسطوره به حوادث مینوی – مافوق طبیعی اما مورد اعتقاد– منسوب می دارد از خود نشان می دهد. ارواح مینوی عالم تاریخ و عرصه زمانی عینی را اشغال می کند. » ( زرین کوب، ۱۳۶۹: ۴۰۵ )، اسطوره حاوی افسانه هایی است که یا از اتفاقات و رخدادهای واقعی نشأت گرفته یا داستان هایی که زاییده خیال و تصورات هستند.
از دیدگاهی، اسطوره بازتاب نمادین ارزشها و رؤیاهای جمعی یک قوم است ، بیشترین درونمایه های اسطوره را مسائلی مثل آفرینش و سرانجام جهان، آفرینش بشر و چگونگی خلقت پدیده ها تشکیل می دهد. به همین خاطر اسطوره را می توان نوعی جهان بینی نسل های بدوی دانست. « اسطوره همیشه متضمن روایت یک خلقت است یعنی می گـوید: « چگـونه چیزی پدید آمده، موجـود شده و هستی خـود را آغاز کـرده » ( واحد دوست، ۱۳۸۷: ۱۷ ) در دنیای قدیم مردم از علل بروز حوادث طبیعی و سبب ظهور محرومیت های اجتماعی بی خبر بودند، ناچار در عالم خیال برای هر واقعه و پیش آمدی علت و دلیلی می تراشیدند و برای تسکین دردها و تسلی خاطر خود دست به دامن قوای مرموز و ماوراءالطبیعه می شدند. اسطوره « دخالت قوای مافوق طبیعت را در امور طبیعی و انسانی همراه با اسباب پیدایش دگرگونی هایی که بر اثر این دخالت ها در احوال عالم حاصل می آید به بیان می آورد. اینگونه قصه از آن رو که در حد ادراک عوام قوم و متضمن توجیه خرافات و تقلیدهای آنهاست به وجهی قصه عامیانه محسوب می شود اما البته هر قصه عامیانه ای اسطوره نیست. اسطوره چنان قصه ای است که ناظر به توجیه واقعیات طبیعی از طریق رابطه موهوم آنها با مافوق طبیعی است. » ( واحد دوست، ۱۳۸۹: ۳۴ )

۱۴

کشف سوابق بالقوه ظرفیت جذب و تاثیر آن بر عملکرد

آندریا فسفوری و جوزف آتریبو

۲۰۰۸

اکتساب، ادغام، انتقال، اکتشاف

۱۵

فعالیت نوآوری، استفاده از ابزار مناسب و ظرفیت جذب

آنا آربوسا و گرما کندرس

۲۰۰۷

شناسایی، ارزیابی، استفاده

۱۶

تاثیر ظرفیت جذب بر نوآوری استراتژیک

لیزلر برگمن

۲۰۰۶

شناسایی، ادغام، انتقال

۱۷

چارچوبی برای ارزشیابی ریسک پروژه ها بر اساس ظرفیت جذب

مایکل جی کولار و مایکل جی گالیوان

۲۰۰۶

اجتماعی سازی، اکتساب، انتقال، استفاده

فصل سوم
روش اجرای تحقیق
۳-۱- مقدمه:
تحقیق را می توان تجزیه و تحلیل و ثبت عینی و نظام مند مشاهدات کنترل شده تلقی نمود. این روش نظام مند در نهایت به پروراندن قوانین کلی، اصول، نظریه ها و همچنین به پیش بینی و یا احتمالاً به کنترل نهایی رویدادها منجر می شود (خاکی، ۸۷:۱۳۸۸). تحقیق همچنین عبارت است از کشف واقعیات جدیدی که به ما کمک می کند تا درصدد حل و ارائه راهکارهای مقابله با مشکل موجود برآییم (سکاران، ۶:۱۳۹۱).
در عرف، روش را مجموعه شیوه ­ها و تدابیری دانسته ­اند که برای شناخت و برکناری از لغزش به­کار می رود. دستیابی به هدف­های علم یا شناخت علمی میسر نخواهد بود، مگر زمانی که با روش­شناسی درست صورت پذیرد. به عبارت دیگر تحقیق از حیث روش است که اعتبار می­یابد، نه موضوع تحقیق. پژوهشگر باید توجه داشته باشد که اعتبار دستاوردهای تحقیق به شدت تحت تأثیر روشی است که برای تحقیق خود برگزیده است (خاکی، ۱۵۵:۱۳۸۸). از اصطلاح روش تحقیق معانی خاص و متمایزی در متون علمی استنباط می­ شود. بهترین تعریفی که با آنچه مدنظر ما است مطابقت می­ کند چنین است «روش تحقیق مجموعه ­ای از قواعد، ابزار و راه­های معتبر (قابل اطمینان) و نظام یافته برای بررسی واقعیت­ها، کشف مجهولات و دستیابی به مشکلات است». به صورت کامل­تر روش تحقیق علمی نیز به این صورت تعریف می­ شود: کلیه وسایل و مراجع جمع­آوری سیستماتیک اطلاعات و تجزیه و تحلیل منطقی آن­ها برای دستیابی به یک هدف معین، که این هدف کشف واقعیت است (خاکی، ۲۰۱:۱۳۸۸). به کارگیری فنون پایه­ای آمار در بررسی صحت و سقم فرضیات، یکی دیگر از جنبه­ های کاربرد این علم در گستره مدیریت است. محقق مدیریتی، امروزه بسیاری از فرضیات خود را با فنون آماری محک می­زند و صحت روابط متغیرهای آن را با رویکرد آماری بررسی می­ کند. اعتبار و پایایی همه تحقیق­های پرسش­نامه­ای و مصاحبه­ای با بهره گرفتن از فنون آماری سنجیده می­ شود. ضرورت تصمیم ­گیری منطقی و اساسی در دنیای متلاطم امروز، اهمیت آمار و فنون را بیش از پیش آشکار کرده و استفاده از آن را اجتناب ناپذیر می نماید (آذر و مومنی، ۵- ۳: ۱۳۸۳). در این فصل از پایان نامه به قسمت اساسی فرایند تحقیق یعنی روش­های مورد استفاده در تحقیق جهت بررسی جامعه آماری و تعیین روش­های نمونه گیری و حجم نمونه، همچنین روش­ها و ابزار مورد استفاده جهت گرد­آوری اطلاعات و روش­های تجزیه و تحلیل اطلاعات گرد­آوری شده پرداخته می شود. همچنین روایی و پایایی ابزار گردآوری اطلاعات (پرسشنامه) نیز موضوع دیگری است که در این فصل به آن پرداخته خواهد شد.
۳-۲- فرایند اجرای تحقیق:
با توجه به ساختار سازمانی پیچیده و گستردگی سطوح مدیریتی و سطح اختیارات و تنوع شغلی در صدا و سیمای استان گیلان و همچنین علاقه شخصی، موضوع تحقیق و جامعه آماری تحقیق انتخاب شده است. از طریق جستجو در سایت­های معتبر علمی، اقدام به دریافت اطلاعات جهت ادبیات نظری متغیرها شد و همچنین با بیان مسائل و مشکلات پیش­رو در خصوص عدم وجود هر یک از متغیرها در سازمان، پروپوزال تنظیم شد و پس از تأیید پروپوزال و موضوع پژوهش، کار اصلی تألیف پایان نامه با جمع­آوری مطالب از مقالات معتبر بین ­المللی و مجلات علمی معتبر و کتب داخلی و خارجی آغاز و با توجه به مولفه­های هر یک از متغیرهای تحقیق و راهنمایی­های اساتید راهنما ، و با تاکید بر استاندارد بودن، پرسش­نامه پژوهش تنظیم گردید که پس از توزیع پرسشنامه در جامعه موردنظر و جمع­آوری آن­ها، داده ­ها جهت تأیید یا رد فرضیات موجود در تحقیق، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در نهایت کار پژوهش با ارائه نتایج توصیفی و استنباطی و مقایسه نتایج به دست آمده با فرضیات تحقیق، و همچنین با بیان پیشنهادات برای محققین آتی به اتمام رسید.
۳-۳- روش تحقیق:
از نظر روش، این تحقیق از نوع تحقیقات توصیفی و همبستگی است که در این روش، همبستگی بین متغیرهای وابسته و مستقل نشان داده می­ شود. از لحاظ نوع نظارت و درجه کنترل، این تحقیق در زمره تحقیقات میدانی قرار دارد، چرا که محقق متغیرها را در حالت طبیعی آن­ها بررسی می­ کند و از لحاظ هدف، تحقیق در سطح تحقیقات کاربردی قرار دارد.
۳-۳-۱- جامعه و نمونه آماری:
جامعه آماری عبارت است از مجموعه ­ای از افراد یا واحدهایی که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند (مقیمی، ۲۹۴:۱۳۸۵). جامعه آماری به کل گروه افراد، وقایع یا چیزهایی اشاره دارد که محقق می خواهد به تحقیق درباره آن ها بپردازد (سکاران، ۲۹۴:۱۳۹۱). جامعه مجموعه اعضای حقیقی یا فرضی است که نتایج پژوهش به آن انتقال داده می شود، چون امکان پژوهش درباره کلیه اعضای جامعه وجود ندارد از روش نمونه گیری استفاده می شود (دلاور، ۸۷:۱۳۸۸). گروه نمونه مجموعه کوچکی از جامعه آماری است مشتمل بر برخی اعضا که از جامعه آماری انتخاب شده اند. به عبارت دیگر، تعدادی از اعضای جامعه آماری (اما نه همه) که گروه نمونه را تشکیل می­ دهند (مقیمی، ۲۵۹:۱۳۸۵). از آنجایی که پژوهش پیرامون تمامی اعضای یک جامعه زمان­بر بوده و از نظر هزینه مقرون به صرفه نیست، پژوهش­گر ناچار است اقدام به نمونه گیری نماید (مقیمی، ۲۹۴:۱۳۸۵). دلایل استفاده از نمونه به جای جمع­آوری داده ­ها از کل جامعه آماری این است که، عملاً غیر ممکن است اطلاعات را از هر عضو جمع­آوری کرده یا او را مورد آزمایش قرار دهیم. حتی اگر امکان­ پذیر هم باشد، به لحاظ زمان، هزینه و سایر مسایل منابع انسانی مقدور نیست. مطالعه یک گروه نمونه به جای کل جامعه آماری، گاهی ممکن است منجر به نتایج معتبرتری شود، بیش­تر به خاطر این که خستگی کم­تری وجود خواهد داشت و از این رو خطاهای کمتری در جمع آوری اطلاعات پدید می ­آید مخصوصاً موقعی که اعضای جامعه آماری بسیار وسیع باشد (سکاران، ۲۹۷:۱۳۹۱). در تحقیق حاضر، جامعه آماری مورد مطالعه، واحدها و بخش های مختلف صدا و سیمای استان گیلان بوده و نمونه آماری مورد بررسی، تعداد ۳۲ واحد از ۶ معاونت و ۳ مدیریت مستقل می­باشد که از طریق نمونه گیری غیر احتمالی در دسترس انتخاب شدند و تعداد ۲۱۵ پرسشنامه بین کارشناسان این واحدها توزیع شده که تعداد ۲۰۵ پرسشنامه معتبر جمع­آوری شده است. در نهایت، اطلاعات مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. جامعه و نمونه آماری تحقیق به تفکیک معاونت ها و حوزه های مستقل در جدول شماره ۳-۱ آمده است.
لازم به ذکر است که روش تعیین حجم نمونه با بهره گرفتن از فرمول کوکران (توزیع متغیرهای نرمال) انجام شده است که به شرح زیر می باشد:
n= حجم نمونه
= اندازه متغیر مورد بررسی مطابق توزیع نرمال استاندارد با سطح عدم اطمینان
= میزان خطا
= واریانس جامعه (بر اساس متغیر مورد بررسی)
N= حجم جامعه
جدول ۳- ۱: جامعه و نمونه آماری به تفکیک معاونت های صدا و سیما

خودکارآمدی
شرایط تسهیل گر
فناوری تسهیل گر شرایط

شکل(۲-۳) مدل تجزیه رفتار برنامه‌ریزی شده تیلور و تاد (۱۹۹۵)

۲-۹-۴- نظریه پذیرش فناوری دیویس^[۴۱] :
نظریه پذیرش فناوری برای تشریح رفتار استفاده از رایانه توسعه یافت. سیاستگذاران متوجه شدند بسیاری از سرمایه‌گذاریهای فناورانه در مؤسسه‌های پژوهشی و دانشگاهی به دلایلی از قبیل کهنگی فناوری، اشکالهای فنی، نبود ابزارهای فناورانه مکمّل و … بدون استفاده باقی مانده است (رائو^[۴۲]،۲۰۰۷). چالشهایی از این دست باعث شد تا «دیویس^[۴۳]» در سال ۱۹۸۹ نظریه پذیرش فناوری، از کاربردی‌ترین نظریه‌ها در حوزه پذیرش فناوری اطلاعات، را توسعه دهد. «دیویس» (۱۹۹۳) معتقد است هدف بیشتر نظامهای اطلاعاتی، ارتقای عملکرد شغلی است. متأسفانه هرگاه نظامهای اطلاعاتی توسط کاربر کنار گذاشته می‌شود، عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. پذیرش فناوری توسط کاربر، عاملی ضروری و تعیین‌کننده در موفقیت یا شکست یک نظام اطلاعاتی به شمار می‌رود. از این رو، مدل پذیرش فناوری، چرایی پذیرش یا رد فنّاوری اطلاعاتی توسط کاربر و نحوه تأثیرگذاری پذیرش کاربر بر روی خصوصیات نظام را بررسی می‌کند. این مدل نه تنها به تشریح دلایل نپذیرفتن یک خدمت مبتنی بر فناوری توسط کاربران می‌پردازد، بلکه به بررسی چگونگی ارتقای میزان پذیرش کاربران از طریق طراحی نظام می پردازد. انتخاب خصوصیات کارکردی و واسط کاربری یک نظام جدید به میزان زیادی تحت کنترل طراحان، توسعه‌دهندگان، انتخاب‌کنندگان و مدیران است. بنابراین، به مدلی نیاز است تا نحوه اتخاذ چنین تصمیمهایی و تأثیر آنها بر پذیرش نظام توسط کاربران مشخص شود. شکل (۲-۴)، مدل پیشنهادی دیویس و عناصر آن را نشان می‌دهد.

متغیرهای بیرونی
سودمندی
سهولت
نگرش به استفاده
تصمیم به استفاده
استفاده از فناوری

شکل(۲-۴) مدل پذیرش فناوری دیویس(۱۹۹۳)

در شکل (۲-۴)، عناصر اصلی مدل پذیرش فناوری، درک سودمندی و درک سهولت استفاده است. به اعتقاد «دیویس» (۲۰۰۱) دلیل پذیرش یا رد یک فناوری اطلاعاتی در اغلب موارد تحت الشعاع دو عامل تعیین‌کننده است. نخست اینکه تمایل افراد به استفاده یا استفاده نکردن از یک نظام، به دیدگاه آنها درباره تأثیر نظام بر اجرای بهتر وظایف حرفه‌ای آنان بستگی دارد( درک سودمندی).
دوم، حتی در صورتی که کاربران بالقوه به سودمندی یک نظام اذعان داشته و استفاده از آن را مشکل تصور کنند، سودمندی نظام به جهت پیچیدگی استفاده از آن، ارزش خود را از دست می‌دهد. از این رو، سودمندی تحت تأثیر عنصر درک سهولت کار با نظام است. درک سودمندی نیز به معنای درجه‌ای است که فرد استفاده از یک نظام خاص را برای ارتقای عملکرد شغلی خود سودمند می‌داند. بر عکس، درک سهولت استفاده به درجه‌ای اطلاق می‌شود که یک نظام خاص به حداقل تلاش برای کاربرد نیاز دارد.
پژوهشها و تحقیقات گسترده ای با بهره گرفتن از مدل پذیرش فناوری، جنبه‌های رفتارشناختی افراد در مواجهه با نظامهای اطلاعاتی بررسی کرده‌اند و این مدل قابلیت و توانایی خود را نسبت به سایر مدلهای موجود به اثبات رسانیده است. این مدل توسط «ونکاتش و دیویس» (۲۰۰۰) و پژوهشگران دیگر، بازبینی و اصلاح شد (ایگباریا^[۴۴]، ۱۹۸۹)
جدول (۲-۲): جدول برساخته‌های اصلی مدل پذیرش فناوری TAM (قربانی زاده وهمکاران، ۱۳۹۰)

در مطالعات بعدی، تمرکز بر روی حوزه فناوری است و در برخی از مطالعات نیز به جنبه‌های دیگری از مدل از قبیل درنظر گرفتن عوامل خارجی(مانند فرهنگ سازمانی)، عناصر انسانی(مانند سطح آموزش) ، عناصر اعتقادی (مانند درک سودمندی فردی) توجه شده است. یکی از جدیدترین مدلهای توسعه یافته پذیرش فناوری (هامنر و قاضی^[۴۵]، ۲۰۰۹) و متغیرهای افزوده شده به آن در زیر ارائه شده است.
فرهنگ سازمانی
عوامل انسانی

فناوری، بازار، اداری

۱۷

قلی پور و همکاران

۲۰۱۱

محصول، فرایند، رفتار، راهبردی

۱۸

ژوهانسن و السن^[۱۰۵]

۲۰۱۱

معماری، بنیادی، افزایش، پیمانی

منبع: برگرفته از رضوانی و گرایلی نژاد، ۱۳۹۰
نوآوری اداری به تغییرات در ساختار اجتماعی سازمان مثل تغییرات در ساختار وظایف، پاداش و … اشاره دارد. نوآوری مدیریتی به سیستمهای مدیریتی اعم از مدیریت کیفیت جامع و مهندسی مجدد فرایندهای تجاری اشاره دارد. نوآوری بازار به رویکردهای جدید شرکت برای تطبیق ورود و گسترش در بازار هدف اشاره دارد. نوآوری رفتار اشاره به ایجاد فرهنگ نوآوری در سازمان و قدرت پذیرش ایده های جدید و خلاق دارد. نوآوری راهبردی به توانایی سازمان در اداره کردن اهداف سازمانی و همچنین مشخص نمودن ناهماهنگی های موجود میان این اهداف و منابع موجود به منظور گسترش منابع محدودی چون خلاقیت اشاره دارد. نوآوری اکتشافی مثل نوآوری بنیادین می باشد طراحی جدید را پیشنهاد می دهد، کانالهای تویع جدیدی ایجاد می نماید، بازار جدیدی ایجاد می نماید. نوآوری استثماری به نوآوری تدریجی اشاره می کند و طراحی شده است تا موقعیت موجود را بهبود بخشد(رضوانی و گرایلی نژاد، ۱۳۹۰).

عملکرد سازمانی

کلید دستیابی به بهبود مستمر بستگی به سنجش مستمر و دائمی عملکرد فرایندهای کلیدی یک شرکت دارد. بسیاری از سازمانها اهمیت سنجش عملکرد را بخوبی درک کرده اند و حتی سیستمهای متنوعی را برای ارزیابی عملکرد شان پیاده سازی کرده اند. با توجه به نوسانات محیط کسب و کار امروزی سازمانها ناچارند تا به سنجش عملکرد خود بپردازند و فرایندهایشان را با اهداف استراتژیک خود همراستا و همسو سازند. آمارها نشانگر این است که تنها ۵% نیروی کار در شرکتها، استراتژی شرکت را درک کرده اند و ۲۵% مدیران انگیزه کافی جهت ارتباط با استراتژی شرکت دارند. ۸۵% تیمهای اجرایی کمتر از یک ساعات در ماه به تفسیر و توضیح استراتژی شرکت می پردازند( کاپلان و نورتون،۲۰۰۱). کاپلان و نورتون سیستمهای سنجش عملکرد سازمانها به دو بخش سنتی و نوین تقسیم می شوند. سیستم سنتی، عملکرد سازمان را از طریق معیارهای مالی مورد سنجش قرار می دهد که ضعف این معیارها و تغییر محیط رقابتی، نیاز به طراحی مجدد سیستمهای عملکرد را در سازمانها مطرح کرده است. از سیستمهای مدرن می توان به مدل تعالی سازمانی، کارت امتیازی متوازن، مدیریت کیفیت جامع و … اشاره کرد. شاخصهای مالی با اینکه یک بازنگری عالی از آنچه در گذشته رخ داده است فراهم می کنند ولی در نشان دادن ساز و کارهای واقعی ارزش آفرین در سازمانهای امروزی یعنی دارایی های نامشهودی نظیر دانش فنی، شبکه ارتباطات و سرمایه فکری ناکافی هستند. لذا آگاهی از عملکرد تمامی جنبه های یک سازمان برای تصمیم گیری مدیران حیاتی است. (والمحمدی و فیروزه، ۱۳۸۸). یکی از رویکردهایی که ضعف معیارهای مالی را پوشش می دهد، کارت امتیازی متوازن می باشد. این رویکرد در سال ۱۹۹۰ توسط کاپلان و نورتون معرفی شد و از آن زمان تا کنون اکثر شرکتها به پیاده سازی و اجرای این رویکرد جهت سنجش عملکردشان پرداخته اند.

کارت امتیازی متوازن

همکاری کاپلان و نورتون در سال۱۹۹۰ با پروژه ای تحقیقی آغاز شد که شیوه های جدید سنجش عملکرد سازمان را بررسی می کردند. آنها معتقد بودند که دارایی های دانش محور- فناوری اطلاعات و کارکنان- برای موفقیت رقابتی شرکتها بسیار مهم می باشند. اما نظامهای سنجش عملکرد شرکتها متکی بر نظام حسابداری مالی بود که سرمایه گذاری در قابلیت‌های کارکنان، پایگاه داده ها، نظامهای اطلاعاتی، روابط مشتری، کیفیت، فرایندهای پاسخگو و خدمات و کالاهای خلاق را در صورت هزینه ها ثبت می کردند که طی دوره ای مستهلک می شدند. نظامهای گزارش دهی مالی، بنیادی برای سنجش و مدیریت ارزشی که با تقویت قابلیت‌های دارایی های نامشهود سازمان ایجاد می شد، فراهم نمی ساخت. افراد نمی توانند چیزی را که سنجیده نمی شود، خوب مدیریت کنند. کاپلان و نورتون معتقدند که مدیران بدون نظام سنجش عملکرد قوی، نمی توانند دارایی های نامشهود خود را توسعه دهند و به این ترتیب فرصتهای بی شمار ارزش آفرینی را از دست می دهند. از این تحقیق یکساله، مفهوم کارت امتیازی متوازن بیرون آمد که بر این اساس کاپلان ونورتون معتقد بودند که سازمانها باید معیارهای مالی خود را حفظ کرده و از آن برای تلخیص نتایج فعالیتهایشان استفاده نمایند. اما معیارهای غیر مالی سه وجه دیگر متوازن نمایند. وجوه مشتری، فرایندهای داخلی و رشد و یادگیری نماینده انگیزه ها، شاخصهای تاخیری و عملکرد مالی آتی هستند که اساس کارت امتیازی متوازن را تشکیل می دهند(کاپلان و نورتون، ترجمه اکبری و همکاران، ص۱۷، ۱۳۹۰). در ادامه به شرح وجوه کارت امتیازی متوازن می پردازیم:

• منظر مشتری

بسیاری از شرکتها امروزه یک ماموریت سازمانی که بر مشتری تمرکز می کند، اتخاذ می کنند که عبارت” تحویل ارزش به مشتریان” یک نوع ماموریت به حساب می رود. با تاکید بر بخش بندی بازار، سازمانها می توانند از مزیت ذاتی و منابعشان جهت ایجاد تمایز نسبت به رقبا استفاده کنند. از سنجه های اصلی در این منظرمی توان به نرخ سهم بازار، جذب مشتری، سوددهی مشتریان و … اشاره نمود. مفاهیم وابسته به مشتریان به ۴ دسته طبقه بندی می شوند که عبارتند از ۱٫ زمان اجرای کار ۲٫ کیفیت ۳٫ عملکرد ۴٫ هزینه.
زمان انجام کار، زمان مورد نیاز برای شرکت به منظور پاسخ به نیازهای مشتریان را می سنجد. درباره محصولات موجود، زمان انجام کار از زمان دریافت سفارش تا زمانی است که محصولات به دست مشتری برسد. در مورد محصولات جدید زمان انجام کار همان زمانی است که محصولات جدید از مرحله تعریف محصول جدید به مرحله حمل به بازار می رسد. کیفیت محصول توسط نقایص و کمبود ها که مشتری آنها را می سنجد، سنجیده می شود. همچنین کیفیت توسط زمان تحویل نیز سنجیده می شود. عملکرد نیز توسط این سوال که “چگونه محصولات یا خدمات شرکت برای مشتریان ارزش خلق می کند” سنجیده می شود. علاوه بر سنجش موارد فوق، شرکتها باید نسبت به هزینه محصولاتشان حساسیت نشان دهند. مشتریان تنها قیمت را به عنوان جزئی از هزینه که آنها متحمل می شوند را در نظر می گیرند.

• منظر فرایندهای داخلی کسب و کار:

سنجه های مبتنی بر مشتری مهم هستند. اما آنها باید به سنجه های داخلی شرکت جهت پاسخ به انتظارات مشتریان تبدیل شوند. عملکرد عالی در بعد مشتری از فرایندها، تصمیمات و اقداماتی که درون شرکت رخ می دهد، ناشی می شود. مدیران نیاز دارند تا بر عملیات حیاتی داخلی شرکتها تمرکز کنند تا بتوانند نیازهای مشتریان را برآورده سازند. شرکتها باید به شناسایی و سنجش صلاحیتهای اصلی خود بپردازند و به جستجوی فناوریهای مورد نیاز خود برای اطمینان از رهبری در بازار ادامه دهند. شرکتها باید تصمیم بگیرند که چه فرایندها و شایستگی های آنها باید برتر باشد و برای آنها سنجه هایی مشخص کنند. میزان خطاهای کشف شده، نرخ دوباره کاری، قابلیت‌های محصولات جدید از جمله سنجه های مربوط به فرایندهای داخلی می باشند. فرایندهای داخلی از درک نیاز مشتریان شروع می شود و تا پاسخ به نیاز مشتریان و خدمات پس از فروش ادامه دارد.

• منظر رشد، یادگیری و نوآوری:

سنجه های مربوط به مشتری و فرایند داخلی دارای اهمیت بیشتری هستند. ولی شرکتها برای اینکه بتوانند در یک رقابتی جهانی متغیر، مزیت رقابتی خود را حفظ کنند، نیاز دارند تا بصورت مستمر محصولات و فرایندهای موجود خود را بهبود بخشند و یا حتی محصولات و فرایندهای جدید با قابلیت‌های توسعه یافته را معرفی کنند. توانایی نوآور بودن، یادگیری و بهبود شرکت بصورت مستقیم بر ارزش شرکت تاثیر می گذارد. به این منظور که تنها از طریق توانایی معرفی محصولات جدید ارزش بیشتری برای مشتریان خلق می شود و کارایی عملیات بصورت مستمر بهبود می یابد. شرکتها به بازارهای جدید نفوذ می کنند و درآمد و سود در کوتاه مدت رشد می کند و در نتیجه ارزش سهام افزایش می یابد. از جمله سنجه های مربوط به این بعد می توان به بهره وری کارکنان، به کار گیری کارکنان ماهر، میزان اموزش کارکنان و … اشاره کرد.

• منظر مالی

معیارهای مالی اعم از گردش وجوه نقد، بازگشت سرمایه، نسبت سود به فروش و … مهمترین معیار در سنجش عملکرد سازمانی محسوب می شوند. عملکرد مطلوب یک شرکت در ابعاد دیگر کارت امتیازی متوازن، نهایتا در بعد مالی شرکت تاثیر خواهد گذاشت.
شکل۲-۱۳: ابعاد کارت امتیازی متوازن
منظر فرایند داخلی
اهداف سنجه ها
منظرنوآوری،یادگیری
اهداف سنجه ها
در چه زمینه ای باید برتر باشیم؟
برداشت سازمان از ذی نفعان خود چگونه است؟
برداشت مشتریان از سازمان چگونه است؟
چگونه می توان بهبود و خلق ارزش را ادامه داد؟